Süni intellekt də insanlar kimi səhvlər edir: "ChatGPT"nin qərəzləri üzə çıxdı
Maraqlı 14 Aprel 2025, 18:00
6280
"ChatGPT" son araşdırmalara görə, insan kimi qərar qəbul etmə səhvlərinə yol verir. Həddindən artıq özünə inam kimi qərəzlər nümayiş etdirir. Riyaziyyatda yaxşı olsa da, süni intellektin etibarlılığını şübhə altına alan mühakimə tələb edən qərarlar verməkdə çətinlik çəkir.
Citypost.az araşdırmanın təfərrüatlarını diqqətə çatdırır.
Süni intellektin insanlardan daha etibarlı qərarlar verəcəyi fikri yeni bir araşdırma ilə sarsılıb. OpenAI tərəfindən hazırlanmış ChatGPT ən qabaqcıl süni intellekt modellərindən biridir, lakin o, insanların tez-tez buraxdığı qərar qəbul etmə səhvlərini təkrarlayır.
INFORMS Manufacturing & Service Operations Management jurnalında dərc edilən araşdırma süni intellektin düşündüyümüzdən daha çox bizə bənzədiyini ortaya qoyur.
İnsana bənzər hezeyanlar nümayiş etdirir
Tədqiqatçılar ChatGPT-ni 18 fərqli bias testinə məruz qoydular və nəticələr təəccüblü idi. Model sınaqların təxminən yarısında həddən artıq özünə inam, qumarbazın səhvi və qeyri-müəyyənlikdən qaçma kimi insana xas idrak tələlərinə düşdü. Süni intellekt riyaziyyat və məntiq problemlərində qüsursuz çıxış etsə də, subyektiv mühakimə tələb edən qərarlar qarşısında büdrədi.
Məsələn, o, ehtiyatlı olmağı seçdi və daha riskli, lakin potensial olaraq daha sərfəli variantları götürməkdənsə, öz dəqiqliyini çox qiymətləndirdi. Yeni nəsil GPT-4 modeli, analitik cəhətdən daha yaxşı olsa da, bəzən mühakimə əsaslı tapşırıqlarda daha aydın qərəzlər göstərdi.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, süni intellekt də insan məlumatlarından öyrəndiyi üçün bu qərəzləri miras alır. Qərb Universitetindən Yang Chen deyir ki, “AI zehni qısa yollardan istifadə edərək insan kimi düşünür, Queen’s Universitetindən Anton Ovchinnikov isə əlavə edir: “Aydın suallarla yaxşı nəticə verir, lakin mühakimə zamanı insana bənzər səhvlər edir”. İş dünyasında işə qəbuldan kredit təsdiqinə qədər kritik qərarlar verən süni intellektdəki bu qüsurlar etibarlılıq müzakirələrini ön plana çıxarır.
Süni intellekt üçün də etik qaydalara ehtiyac varmı?
Tədqiqat göstərir ki, süni intellekt qərəzsiz qərar qəbul edən şəxs olmaqdan uzaqdır və insan qərəzlərini gücləndirmək riski daşıyır. Mütəxəssislər iddia edirlər ki, süni intellekt bir işçi kimi etik qaydalarla idarə edilməli və idarə olunmalıdır.
McMaster Universitetindən Meena Andiappan deyir: "Biz səhv düşüncəni avtomatlaşdırmaq əvəzinə təkmilləşdirməliyik". Süni intellektin təsiri artdıqca, müntəzəm audit və model inkişafı onun insan qüsurlarını təkrarlamaqdansa, həqiqətən faydalı alətə çevrilməsi üçün vacib görünür. Bu tapıntılar həm də AI qaydaları üzərində işləyən hökumətlər və müəssisələr üçün xəbərdarlıq rolunu oynayır.
Nəticədə, ChatGPT insana bənzər qərar qəbul etmə səhvləri və qərəzləri ilə sürprizlər edir. Riyaziyyatda yaxşı, lakin mühakimə qabiliyyəti zəif olan süni intellekt insan təfəkkürünü əks etdirir. Ekspertlər vurğulayırlar ki, biznes və dövlət idarəçiliyində istifadə olunan süni intellektə nəzarət edilməlidir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin gizli xəzinəsi: Qızılı torpaqdan ayıran möcüzəvi bitki
Təbiət bəzən insanın ağlına belə gəlməyəcək qədər maraqlı və heyrətamiz mexanizmlər yaradır. Elə bitkilər var ki, onlar sadəcə yaşıl örtük və ya oksigen mənbəyi olmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda torpağın dərinliklərində baş verən proseslərin də canlı göstəricisinə çevrilirlər. Bu xüsusi bitki də məhz belə nadir təbiət möcüzələrindən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, adətən çay, arx və çaylaq sahillərində, bataqlıq və rütubətli ərazilərdə yetişən bu bitki suya yaxın mühitlərdə yaşamağa uyğunlaşıb. İlk baxışdan adi görünməsinə baxmayaraq, onun əsas sirri torpağın altında, kök sistemində gizlənir.Bu bitkinin kökləri çox dərin qatlara qədər uzanır və yeraltı suların keçdiyi təbəqələrlə sıx təmasda olur. Yeraltı sular isə hərəkəti...
03 İyul 2026, 10:43
Bir qram boya üçün on min canlının məhv edildiyi rəng:Bənövşəyin qanlı tarixi
Bu gün mağazaya daxil olub bənövşəyi rəngdə köynək, paltar və ya istənilən əşyanı asanlıqla əldə edə bilirik. Lakin tarix boyunca bu rəng insanlığın ən bahalı, ən əlçatmaz və ən imtiyazlı simvollarından biri olub. Hətta müəyyən dövrlərdə bənövşəyi rəngə sahib olmaq qızıl sahibi olmaqdan daha çətin hesab edilirdi.Citypost.az xəbər verir ki, tarixçilərin fikrincə, qədim dünyada bənövşəyi rəng sadəcə estetik seçim deyildi. O, hakimiyyətin, sərvətin və aristokratiyanın rəmzi sayılırdı. Bu rəngə sahib olmaq yalnız imperatorlara, hökmdarlara və yüksək zadəganlara məxsus bir imtiyaz idi.Bu nadir boyanın əldə olunması isə son dərəcə çətin və amansız bir proses tələb edirdi.Qədim Finikiyanın məşhur Sur şəhərində yaşayan...
03 İyul 2026, 10:42
Okeanın 2 min metr dərinliyində ana ilə balanı birləşdirən möcüzəvi həyat
Yer üzündə insanların ən az tanıdığı və hələ də sirrlərini tam açmadığı məkanlardan biri dərin okeanlardır. Günəş işığının belə çata bilmədiyi bu qaranlıq aləmdə yaşayan canlılar isə sanki başqa bir planetdən gəlmiş kimi görünür. Onlardan biri də qeyri-adi görünüşü və həyat tərzi ilə diqqət çəkən teleskop balığıdır.Bu canlılar okeanın təxminən 2 min metr dərinliyində, tam qaranlığın hökm sürdüyü bir mühitdə yaşayırlar. Citypost.az xəbər verir ki, burada nə günəş işığı var, nə də insanların alışdığı həyat şəraiti. Üstəlik, həmin dərinliklərdəki su təzyiqi o qədər güclüdür ki, adi şəraitdə bir çox material belə buna tab gətirə bilməz.Belə ağır mühitdə yaşamaq üçün teleskop balıqları...
03 İyul 2026, 08:41
Bədənimizin yorulmaz kuryeri: Kinesin necə işləyir?
İnsan orqanizmi milyardlarla hüceyrədən ibarət mürəkkəb bir sistemdir. Bu hüceyrələrin daxilində isə gözlə görünməyən, lakin həyatın davam etməsi üçün gecə-gündüz çalışan inanılmaz mexanizmlər fəaliyyət göstərir. Onlardan biri də kinesin adlanan xüsusi motor zülalıdır. Ölçüsü son dərəcə kiçik olsa da, yerinə yetirdiyi vəzifələr baxımından canlı aləmin ən heyrətamiz strukturlarından biri hesab olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə, kinesin hüceyrədaxili nəqliyyat sisteminin əsas iştirakçılarından biridir. O, hüceyrə daxilində müxtəlif maddələri, zülalları, qida komponentlərini, enerji mənbələrini və digər vacib molekulları bir nöqtədən digərinə daşıyır. Bu proses həyatın normal şəkildə davam etməsi üçün əvəzolunmaz əhəmiyyət daşıyır.Alimlər kinesini bəzən “hüceyrələrin yorulmaz kuryeri” adlandırırlar. Çünki o, dayanmadan, fasiləsiz şəkildə...
02 İyul 2026, 10:30
Əslində heç nəyə toxunmuruq? Elmin heyrətləndirən izahı
Barmağınızla sevdiyiniz insanın yanağına toxunduğunuz zaman həqiqətən ona toxunduğunuzu düşünürsünüz. Bu, gündəlik həyatımızda ən adi və təbii hisslərdən biridir. Lakin elm atom səviyyəsində tamamilə fərqli və heyrətamiz bir mənzərə ortaya qoyur. Məlum olur ki, mikroskopik dünyada iki cisim əslində heç vaxt bir-birinə birbaşa toxunmur.Citypost.az-ın xəbərinə görə, bunu anlamaq üçün əvvəlcə maddənin quruluşuna nəzər salmaq lazımdır. Ətrafımızda gördüyümüz hər şey – insanlar, heyvanlar, bitkilər, daşlar, su və hava – atomlardan ibarətdir. Yer üzündə həyatın əsasını isə karbon atomları təşkil edir. Karbon digər elementlərlə çox asan birləşərək milyonlarla müxtəlif molekul yarada bilir. Bu xüsusiyyət sayəsində zülallar, yağlar, karbohidratlar və həyat üçün vacib...
02 İyul 2026, 09:32
Toyuqlar su içəndən sonra niyə başlarını yuxarı qaldırırlar?
Heç diqqət etmisinizmi? Toyuqlar hər dəfə su içəndən sonra mütləq başlarını yuxarı qaldırırlar. Bu, təsadüfi bir hərəkət deyil, onların anatomiyası ilə bağlı olduqca maraqlı bir xüsusiyyətdir.Citypost.az xəbər verir ki, bir çox insan bunun sadəcə vərdiş olduğunu düşünsə də, əsl səbəb tamam başqadır. Toyuqlar, eləcə də əksər quş növləri insanlar kimi suyu ağız boşluğunda saxlayıb udmaq qabiliyyətinə malik deyillər. Onların dodaqları və yanaq əzələləri olmadığı üçün suyu ağızda hərəkət etdirmək imkanları məhduddur.Toyuq dimdiyi ilə suyu götürdükdən sonra onu birbaşa uda bilmir. Buna görə də başını yuxarı qaldıraraq Yer cazibə qüvvəsindən istifadə edir. Su bu zaman boğaz boyunca aşağı hərəkət edərək həzm...
01 İyul 2026, 10:15
