Süni intellekt də insanlar kimi səhvlər edir: "ChatGPT"nin qərəzləri üzə çıxdı
Maraqlı 14 Aprel 2025, 18:00
5198
"ChatGPT" son araşdırmalara görə, insan kimi qərar qəbul etmə səhvlərinə yol verir. Həddindən artıq özünə inam kimi qərəzlər nümayiş etdirir. Riyaziyyatda yaxşı olsa da, süni intellektin etibarlılığını şübhə altına alan mühakimə tələb edən qərarlar verməkdə çətinlik çəkir.
Citypost.az araşdırmanın təfərrüatlarını diqqətə çatdırır.
Süni intellektin insanlardan daha etibarlı qərarlar verəcəyi fikri yeni bir araşdırma ilə sarsılıb. OpenAI tərəfindən hazırlanmış ChatGPT ən qabaqcıl süni intellekt modellərindən biridir, lakin o, insanların tez-tez buraxdığı qərar qəbul etmə səhvlərini təkrarlayır.
INFORMS Manufacturing & Service Operations Management jurnalında dərc edilən araşdırma süni intellektin düşündüyümüzdən daha çox bizə bənzədiyini ortaya qoyur.
İnsana bənzər hezeyanlar nümayiş etdirir
Tədqiqatçılar ChatGPT-ni 18 fərqli bias testinə məruz qoydular və nəticələr təəccüblü idi. Model sınaqların təxminən yarısında həddən artıq özünə inam, qumarbazın səhvi və qeyri-müəyyənlikdən qaçma kimi insana xas idrak tələlərinə düşdü. Süni intellekt riyaziyyat və məntiq problemlərində qüsursuz çıxış etsə də, subyektiv mühakimə tələb edən qərarlar qarşısında büdrədi.
Məsələn, o, ehtiyatlı olmağı seçdi və daha riskli, lakin potensial olaraq daha sərfəli variantları götürməkdənsə, öz dəqiqliyini çox qiymətləndirdi. Yeni nəsil GPT-4 modeli, analitik cəhətdən daha yaxşı olsa da, bəzən mühakimə əsaslı tapşırıqlarda daha aydın qərəzlər göstərdi.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, süni intellekt də insan məlumatlarından öyrəndiyi üçün bu qərəzləri miras alır. Qərb Universitetindən Yang Chen deyir ki, “AI zehni qısa yollardan istifadə edərək insan kimi düşünür, Queen’s Universitetindən Anton Ovchinnikov isə əlavə edir: “Aydın suallarla yaxşı nəticə verir, lakin mühakimə zamanı insana bənzər səhvlər edir”. İş dünyasında işə qəbuldan kredit təsdiqinə qədər kritik qərarlar verən süni intellektdəki bu qüsurlar etibarlılıq müzakirələrini ön plana çıxarır.
Süni intellekt üçün də etik qaydalara ehtiyac varmı?
Tədqiqat göstərir ki, süni intellekt qərəzsiz qərar qəbul edən şəxs olmaqdan uzaqdır və insan qərəzlərini gücləndirmək riski daşıyır. Mütəxəssislər iddia edirlər ki, süni intellekt bir işçi kimi etik qaydalarla idarə edilməli və idarə olunmalıdır.
McMaster Universitetindən Meena Andiappan deyir: "Biz səhv düşüncəni avtomatlaşdırmaq əvəzinə təkmilləşdirməliyik". Süni intellektin təsiri artdıqca, müntəzəm audit və model inkişafı onun insan qüsurlarını təkrarlamaqdansa, həqiqətən faydalı alətə çevrilməsi üçün vacib görünür. Bu tapıntılar həm də AI qaydaları üzərində işləyən hökumətlər və müəssisələr üçün xəbərdarlıq rolunu oynayır.
Nəticədə, ChatGPT insana bənzər qərar qəbul etmə səhvləri və qərəzləri ilə sürprizlər edir. Riyaziyyatda yaxşı, lakin mühakimə qabiliyyəti zəif olan süni intellekt insan təfəkkürünü əks etdirir. Ekspertlər vurğulayırlar ki, biznes və dövlət idarəçiliyində istifadə olunan süni intellektə nəzarət edilməlidir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Suyun altında başlayan həyat: Begemot balaları
Begemot balalarının su altında doğulması təbiətin ən maraqlı hadisələrindən biri hesab olunur. Bu canlılar doğum prosesini suyun içində həyata keçirir və bala dünyaya gələn kimi həyatda qalmaq üçün xüsusi instinktiv reflekslərə sahib olur.Citypost.az-ın məlumatına görə, doğum anında balanın orqanizmi artıq müəyyən qədər formalaşmış vəziyyətdə olur və göbək bağı vasitəsilə ana bətnində oksigen ehtiyacı qarşılanır. Dünyaya gəldiyi ilk saniyələrdən etibarən səthə çıxmaq üçün instinktiv hərəkət edir, burun dəlikləri refleks olaraq bağlanır və boğulmanın qarşısı alınır.Təxminən 8 ay davam edən hamiləlik dövründə begemot balasında orqanların sürətli inkişafı baş verir. İlk mərhələlərdə ürək döyünməyə başlayır, qan dövranı sistemi formalaşır, daha sonra isə beyin...
18 May 2026, 10:40
Kirpi tikanları necə yaranır və möhkəmlənir?
Kirpilər təhlükə zamanı tikanlarını qabardaraq özlərini qoruyan ən maraqlı canlılardan biri hesab olunur. Ancaq bir çox insanın bilmədiyi maraqlı fakt ondan ibarətdir ki, bu iti tikanlar kirpi balaları ana bətnində olarkən formalaşmağa başlayır.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin sözlərinə görə, ilk baxışda təhlükəli görünən bu tikanlar doğum zamanı ana kirpiyə heç bir zərər vermir. Çünki kirpi balası dünyaya gələnə qədər tikanlar tamamilə yumşaq, elastik və dərinin altında gizli vəziyyətdə olur.Mütəxəssislər bildirirlər ki, hamiləlik dövründə balanın dərisində milyonlarla xüsusi follikul yaranır və həmin follikullar “keratin” adlı zülal ifraz etməyə başlayır. Bu zülal insan saçının və dırnaqlarının əsas quruluş maddəsi ilə eynidir. Məhz...
18 May 2026, 10:09
Dəniz xiyarı təhlükə zamanı daxili orqanlarını bədənindən çıxarır
Okeanların ən qəribə canlılarından biri hesab olunan dəniz xiyarı və ya dəniz salatalığı təhlükə hiss etdiyi zaman inanılmaz müdafiə mexanizmi işə salır.Citypost.az-ın məlumatına görə, alimlərin sözlərinə görə, bu canlı bəzi hallarda mədəsini, bağırsaqlarını, hətta tənəffüs sistemi ilə bağlı orqanlarını belə bədənindən xaricə ata bilir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu proses biologiyada “evisserasiya” adlanır. Təhlükə anında dəniz xiyarının bədən divarındakı əzələlər güclü şəkildə yığılır, daxili təzyiq artır və nəticədə bəzi daxili orqanlar bədəndən xaric olur.Araşdırmalara görə, xaricə atılan bu orqanlar sadəcə təsadüfi toxuma parçaları deyil. Onlar yapışqan və zəhərli xüsusiyyətə malik olur. Həmin orqanların tərkibində “holoturin” adlı toksik maddə yerləşir. Bu maddə yırtıcını...
18 May 2026, 09:47
Dezodorantlar tərləməni dayandırır, yoxsa sadəcə qoxunu gizlədir?
Bir çox insan düşünür ki, dezodorantlar tər vəzilərini bağlayaraq tərləməni tamamilə dayandırır. Halbuki mütəxəssislərin sözlərinə görə, tərləmənin özü əslində qoxusuzdur. Tər əsasən sudan və duzdan ibarət olur.Bəs o zaman xoşagəlməz qoxu necə yaranır?Citypost.az xəbər verir ki, alimlər bildirirlər ki, qoltuqaltı nahiyəsində yaşayan milyonlarla bakteriya ifraz olunan təri parçalayır. Məhz bu proses nəticəsində müxtəlif qoxulu maddələr və qazlar əmələ gəlir. İnsanların hiss etdiyi pis qoxunun əsas səbəbi də bakteriyaların fəaliyyəti hesab olunur.Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, adi dezodorantların əsas funksiyası tərləməni tam dayandırmaq deyil, bakteriyaların çoxalmasını azaltmaq və qoxunu neytrallaşdırmaqdır.Dezodorantların tərkibində olan xüsusi antibakterial maddələr bakteriyaları ya məhv edir, ya da onların...
15 May 2026, 10:57
860 voltluq ŞOK: elektrikli ilanbalığı necə enerji istehsal edir?
Amazon və Orinoko çaylarının palçıqlı, qaranlıq sularında yaşayan Elektrikli ilanbalığı təbiətin ən heyrətamiz canlılarından biri hesab olunur. Maraqlıdır ki, adına baxmayaraq, bu canlı əslində həqiqi ilanbalığı deyil. O, xüsusi elektrik istehsal etmə qabiliyyəti ilə tanınan fərqli bir balıq növüdür.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, elektrikli ilanbalığı bir zərbə zamanı təxminən 860 volta qədər elektrik enerjisi yarada bilir. Bu isə adi məişət prizlərindəki gərginlikdən bir neçə dəfə yüksək hesab olunur. Belə güclü elektrik impulsu ovunu iflic etmək və özünü təhlükələrdən qorumaq üçün istifadə edilir.Alimlər bildirirlər ki, bu canlıların bədəninin böyük hissəsi elektrik istehsalına xidmət edir. Elektrikli ilanbalığının orqanizmində “elektrosit” adlanan...
15 May 2026, 10:44
Soğan doğrayarkən niyə ağlayırıq? – ŞOK SƏBƏB
Mətbəxdə soğan doğrayarkən gözlərin yaşarması demək olar ki, hər kəsin yaşadığı haldır. Alimlərin sözlərinə görə, bunun səbəbi soğanın özünü qorumaq üçün inkişaf etdirdiyi xüsusi müdafiə mexanizmidir.Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislər bildirirlər ki, Soğan kəsildiyi və ya əzildiyi zaman hüceyrələri parçalanır və bunun nəticəsində xüsusi kimyəvi maddələr havaya yayılır. Bu maddələr soğanın təbiətdə heyvanlar və digər canlılar tərəfindən yeyilməsinin qarşısını almağa xidmət edir.Araşdırmalara görə, bıçaq soğanın qatlarını kəsdiyi anda fermentlər reaksiyaya girir və havaya gözləri qıcıqlandıran qaz buraxılır. Həmin qaz gözlə təmas etdikdə yanma, batma və qıcıqlanma hissi yaradır.Gözlər isə bu qıcıqlandırıcı maddədən qorunmaq üçün dərhal müdafiə reaksiyası verir. Nəticədə göz yaşı...
14 May 2026, 10:36
