Süni intellekt də insanlar kimi səhvlər edir: "ChatGPT"nin qərəzləri üzə çıxdı
Maraqlı 14 Aprel 2025, 18:00
7229
"ChatGPT" son araşdırmalara görə, insan kimi qərar qəbul etmə səhvlərinə yol verir. Həddindən artıq özünə inam kimi qərəzlər nümayiş etdirir. Riyaziyyatda yaxşı olsa da, süni intellektin etibarlılığını şübhə altına alan mühakimə tələb edən qərarlar verməkdə çətinlik çəkir.
Citypost.az araşdırmanın təfərrüatlarını diqqətə çatdırır.
Süni intellektin insanlardan daha etibarlı qərarlar verəcəyi fikri yeni bir araşdırma ilə sarsılıb. OpenAI tərəfindən hazırlanmış ChatGPT ən qabaqcıl süni intellekt modellərindən biridir, lakin o, insanların tez-tez buraxdığı qərar qəbul etmə səhvlərini təkrarlayır.
INFORMS Manufacturing & Service Operations Management jurnalında dərc edilən araşdırma süni intellektin düşündüyümüzdən daha çox bizə bənzədiyini ortaya qoyur.
İnsana bənzər hezeyanlar nümayiş etdirir
Tədqiqatçılar ChatGPT-ni 18 fərqli bias testinə məruz qoydular və nəticələr təəccüblü idi. Model sınaqların təxminən yarısında həddən artıq özünə inam, qumarbazın səhvi və qeyri-müəyyənlikdən qaçma kimi insana xas idrak tələlərinə düşdü. Süni intellekt riyaziyyat və məntiq problemlərində qüsursuz çıxış etsə də, subyektiv mühakimə tələb edən qərarlar qarşısında büdrədi.
Məsələn, o, ehtiyatlı olmağı seçdi və daha riskli, lakin potensial olaraq daha sərfəli variantları götürməkdənsə, öz dəqiqliyini çox qiymətləndirdi. Yeni nəsil GPT-4 modeli, analitik cəhətdən daha yaxşı olsa da, bəzən mühakimə əsaslı tapşırıqlarda daha aydın qərəzlər göstərdi.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, süni intellekt də insan məlumatlarından öyrəndiyi üçün bu qərəzləri miras alır. Qərb Universitetindən Yang Chen deyir ki, “AI zehni qısa yollardan istifadə edərək insan kimi düşünür, Queen’s Universitetindən Anton Ovchinnikov isə əlavə edir: “Aydın suallarla yaxşı nəticə verir, lakin mühakimə zamanı insana bənzər səhvlər edir”. İş dünyasında işə qəbuldan kredit təsdiqinə qədər kritik qərarlar verən süni intellektdəki bu qüsurlar etibarlılıq müzakirələrini ön plana çıxarır.
Süni intellekt üçün də etik qaydalara ehtiyac varmı?
Tədqiqat göstərir ki, süni intellekt qərəzsiz qərar qəbul edən şəxs olmaqdan uzaqdır və insan qərəzlərini gücləndirmək riski daşıyır. Mütəxəssislər iddia edirlər ki, süni intellekt bir işçi kimi etik qaydalarla idarə edilməli və idarə olunmalıdır.
McMaster Universitetindən Meena Andiappan deyir: "Biz səhv düşüncəni avtomatlaşdırmaq əvəzinə təkmilləşdirməliyik". Süni intellektin təsiri artdıqca, müntəzəm audit və model inkişafı onun insan qüsurlarını təkrarlamaqdansa, həqiqətən faydalı alətə çevrilməsi üçün vacib görünür. Bu tapıntılar həm də AI qaydaları üzərində işləyən hökumətlər və müəssisələr üçün xəbərdarlıq rolunu oynayır.
Nəticədə, ChatGPT insana bənzər qərar qəbul etmə səhvləri və qərəzləri ilə sürprizlər edir. Riyaziyyatda yaxşı, lakin mühakimə qabiliyyəti zəif olan süni intellekt insan təfəkkürünü əks etdirir. Ekspertlər vurğulayırlar ki, biznes və dövlət idarəçiliyində istifadə olunan süni intellektə nəzarət edilməlidir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dəniz suyunun şirin suya çevrilməsi texnikası niyə baha başa gəlir?
Dəniz suyunun şirin suya çevrilməsi, yəni duzsuzlaşdırma texnologiyası qlobal içməli su qıtlığının aradan qaldırılmasında mühüm həll yolu sayılsa da, prosesin yüksək maliyyə xərcləri tələb etməsi onun geniş tətbiqini çətinləşdirən əsas amildir. Duzsuzlaşdırma qurğularının tikintisi, quraşdırılması, istismarı böyük investisiyalar tələb edir. Bu texnologiyanın baha başa gəlməsinin başlıca səbəbi proses zamanı nəhəng həcmdə elektrik enerjisinin sərf olunmasıdır. Ən yayğın metod olan tərs osmos sistemində dəniz suyunu xüsusi membranlardan keçirmək üçün yüksək təzyiqli nasoslar işlədilir ki, bu da kommunal xərcləri kəskin artırır.Citypost.az xəbər verir ki, istifadə olunan yüksək texnologiyalı avadanlıqlar, xüsusi filtrlər xərclərin yüksək qalmasında xüsusi rol oynayır. Dəniz suyunun tərkibindəki yüksək duzluq,...
19 Avqust 2026, 23:10
Qədim xalçaların orijinallığını və yaşını təyin etməyin incəlikləri
Qədim xalçaların orijinallığını, yaşını təyin etmək dərindən sənətşünaslıq biliyi, toxuculuq texnikasına bələdlik, müasir laboratoriya müayinəsi tələb edən incə prosesdir. Ticarət şəbəkələrində süni şəkildə köhnəldilmiş, kimyəvi üsullarla rəngi soldurulmuş saxta xalçaların çoxluğu alıcılar, kolleksiyaçılar üçün böyük risk yaradır. Tarixi dəyərə malik həqiqi əl xalçasını saxtalardan fərqləndirmək üçün ilk növbədə xalçanın arxa üzünə, düyün sıxlığına, ililmələrin quruluşuna fikir vermək lazımdır. Əl işi olan orijinal qədim xalçaların arxasında düyünlər mikro ölçüdə qeyri-bərabər, təbii nahamarlıqda olur; maşın xalçalarında isə düyünlər riyazi dəqiqliklə düzülür, eyniləşdirilir.Citypost.az xəbər verir ki, xalçanın yaşını müəyyənləşdirən ən vacib göstəricilərdən biri istifadə olunan iplərin rəng tərkibidir. XIX əsrin sonlarına qədər toxunan...
19 Avqust 2026, 17:50
Akademik məqalə yazarkən istinadların düzgün edilməsi qaydası
Akademik məqalə yazarkən istinadların düzgün edilməsi elmi etikaya riayət olunmasının, elmi işin etibarlılığının, müəllif hüquqlarının qorunmasının başlıca şərtidir. Tədqiqat zamanı istifadə edilən mənbələri rəsmi şəkildə göstərmək oxucuya irəli sürülən iddiaların elmi əsaslarını yoxlamaq, mövzu üzrə prioritet araşdırmalarla tanış olmaq imkanı verir. Başqalarının fikirlərini, tədqiqat nəticələrini mənbə göstərmədən mənimsəmək elmi plagiat sayılır, bu da tədqiqatçının nüfuzuna, işin akademik dəyərinə ciddi zərbə vurur.Citypost.az xəbər verir ki, məqalə daxilində istinad verməyin iki əsas forması mövcuddur: mətn daxilində qeyd edilən qısa istinadlar, işin sonunda yerləşdirilən tam ədəbiyyat siyahısı. Mətn daxilində başqa müəllifin ideyasına, sitatına yer verildikdə müəllifin soyadı, əsərin nəşr ili, ehtiyac olduqda səhifə...
19 Avqust 2026, 17:24
Uşaqlıq travmalarının böyüklükdə qərar vermə mexanizminə təsiri
Uşaqlıq dövründə yaşanan psixoloji travmalar insanın yetkinlik çağındakı davranış modellərinə, emosional reaksiyalarına, xüsusilə həyati qərarlar qəbul etmə mexanizminə köklü təsir göstərir. Kiçik yaşlarda valideyn laqeydliyi, fiziki və ya emosional zorakılıq, ailədaxili münaqişələr, qəfil itkilər yaşayan fərdlər böyüdükdə qərar vermə prosesini təhlükəsizlik axtarışı kimi qavrayırlar. Şüuraltı səviyyədə formalaşan müdafiə mexanizmləri şəxsin riski qiymətləndirmə, seçim etmə qabiliyyətini təhrif edərək onu daha ehtiyatlı, yaxud həddindən artıq impulsiv addımlar atmağa vadar edir.Citypost.az xəbər verir ki, erkən yaşlarda güvənsizlik mühitində böyüyən insanlarda yetkinlik zamanı müşahidə olunan ən yayğın fəsadlardan biri xroniki tərəddüd, qərar verməkdən qaçınma meyilliliyidir. Yenidən səhv etmək, tənqid olunmaq, alçaldılmaq qorxusu fərdin kiçik...
19 Avqust 2026, 14:18
İkinci əl avtomobil alarkən yürüşün (probeq) geri çəkildiyini necə bilmək olar?
İkinci əl avtomobil bazarında alıcıların qarşılaşdığı ən böyük risklərdən biri yürüş göstəricisinin (probeqin) süni şəkildə azaltılmasıdır. Nəqliyyat vasitəsinin yürüşünü geriyə çəkmək onun real aşınma dərəcəsini gizlətmək, qiymətini suni şəkildə qaldırmaq məqsədi daşıyır. Alqı-satqı zamanı aldanmamaq, sonradan gözlənilməz təmir xərcləri ilə qarşılaşmamaq üçün avtomobilin həqiqi yürüşünü müəyyən edən kompleks əlamətlərə diqqət yetirmək lazımdır.Citypost.az xəbər verir ki, avtomobilin real vəziyyətini üzə çıxaran ilk vacib məqam salonun ümumi aşınma səviyyəsidir. Sükan çarxının dərisi, ötürücü qutunun dəstəyi, pedalların rezin üzlükləri, sürücü oturacağının yan hissələri yürüşlə birbaşa mütənasib olaraq köhnəlir. Əgər cihazlar panelində aşağı yürüş göstərildiyi halda pedalların rezini tamamilə silinibsə, sükanın dərisi həddindən artıq...
19 Avqust 2026, 11:03
Mexanik və avtomat sürət qutusu: Hansı daha uzunömürlüdür?
Mexanik və avtomat sürət qutularının uzunömürlülüyü avtomobil həvəskarları, alıcılar arasında ən çox müzakirə olunan məsələlərdəndir. Sürət qutusunun istismar müddəti yalnız onun texniki konstruksiyasından deyil, həm də düzgün qulluqdan, sürüş vərdişlərindən, istifadə olunan yağların keyfiyyətindən asılıdır. Hər iki sistemin özünəməxsus üstünlükləri, zəif tərəfləri olsa da, dözümlülük baxımından aralarında ciddi fərqlər mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, konstruktiv baxımdan mexanik sürət qutusu daha sadə quruluşa malikdir. Elektrik sxemlərinin, mürəkkəb elektron idarəetmə bloklarının olmaması onun xarab olma riskini azaltmaqla yanaşı, resursunu kəskin artırır. Mexanik transmissiyada əsas aşınan hissə ilişmə diski sayılır ki, bunun da müəyyən yürüşdən sonra dəyişdirilməsi az xərclə başa gəlir. Düzgün istifadə edildikdə,...
19 Avqust 2026, 09:48
