Ən böyük əxlaqsızlıq, Kanta görə, azad iradə sahibi olmamaqdır!
Cəmiyyət 03 Sentyabr 2026, 19:05
201
Aqşin Yenisey yazır:
Alim və fəlsəfə doktorlarımız dil açdıqca, cahillərimizə şükür etməyə başlamışam. Səbəbini izah etməyə çalışacağam. Dadıma çatan söz və fikir azadlığı aydınlanma çağının insana tanıdığı haqqdır. Aydınlanma kəlməsi bər-bəzəksiz halıyla iradə azadlığını ifadə edir. “Aydınlanma”, “azad iradə” dedikdə yada ilk kim düşür? Kant!
Kant özü aydınlanmış insanı bu cür xarakterizə edirdi: "Aydınlanma, insanın özü-özünü könüllü məhkum etdiyi ərgin, yetkin olmamaqdan qurtulmasıdır. Ərmiş olmamaq, başqasının iradəsi olmadan insanın öz ağlından istifadə etməməsidir. Ağlını az olduğu üçün deyil, başqalarının iradəsinin altında olmadığı üçün istifadə etmək cəsarəti göstərməyən insan özü-özünü ərgin, yetkin olmamağa məhkum edər. Sapere aude! Ağlını öz iradənlə istifadə etmək cəsarətini göstər! Budur aydınlanmanın şüarı”.
Hegelin öz fəlsəfəsini Kantın şöhrətinin kölgəsində yaratdığını elan etməsinə baxmayaraq, Robespyerin Parisdəki özbaşınalıqları və evinə soxulan Napoleon əsgərləri onu məcbur etdi ki, özünün totalitarlığa meyilli fəlsəfəsiylə Kantın “azad iradəsini” bir az boğsun.
Kant nədən insan iradəsinə bu qədər azadlıq tanıyırdı? Çünki yoxsul və dindar bir ailənin övladı olmuşdu. Mənəvi asılılığın daha çox maddi asılılıqdan törədiyini öz evində görmüşdü. Böyüdü Kant oldu və xalqına çıxış yolunu göstərdi: Azad iradə! İradəsi azad olmayan insan, cəmiyyət həmişə mənəvi əsarət altında yaşamağa, başqalarının iradəsindən asılı olmağa məhkumdur.
Həmçinin oxuyun
Bütün sosial-ictimai eybəcərliklərin qaynağı da mənəvi asılılıqlardır. Kant hətta deyirdi ki, iradəsi azad olmayan insan əxlaqlı ola bilməz.
İndi gələk bizə. Daha doğrusu, bizim alim və fəlsəfə doktorları ordusuna. Bizim “hegellər” instinktiv olaraq azad iradəni boğmağa çalışmır, azad olmaq istəyən iradəni boğmağa çalışır. Çünki biz azad iradənin nə və necə olduğunu yaxın iki əsrlik tarixi təcrübəmizdə yaşamamışıq. Bəs niyə azad olmaq istəyən iradəni boğmağa çalışırlar? Çünki özləri də azad iradə sahibi deyillər, olmayıblar.
Bizdə nəsildən-nəsilə ötürülən ictimai-sosial miras budur: Biz azad iradə sahibi olmamışıq, siz də olmayın! Bitdi!
Cəmiyyətimizdəki bütün eybəcərliklərin səbəbi isə məhz azad iradə ilə yönləndirilən ağıl çatışmazlığıdır. Biz əxlaqsızlıq deyən kimi cumuruq bir az açıq-saçıq geyinən və cəmiyyətin aşağı təbəqəsindən gələn qız-gəlinin üstünə. Bununla daha böyük əxlaqsızlıqların üstünü örtürük. Ən böyük əxlaqsızlıq, Kanta görə, azad iradə sahibi olmamaqdır!
Sual yaranır? Əgər biz yenə iki əsrlik əsarət düşüncəsiylə (islama olan mənəvi asılılığımızı bu dəfə qoyuram bir qırağa) yaşayacaqdıqsa, nə üçün bu qədər qan töküb müstəqil dövlət qurduq? Əgər mənim düşüncəm yetmiş il əvvəlki azərbaycanlının düşüncəsindən fərqlənməyəcəkdisə, bu qədər qan nəyin uğrunda axıdıldı? Nə üçün mən öz cəmiyyətimi mənəvi əsarətdə saxlayan dəyərlər sisteminə hücum etməmiliyəm, hələ bir sığal da çəkməliyəm? Kantdan əskik oğlanam?
Alim və fəlsəfə doktorlarımızdan ricam budur, mən və mənim kimi düşünənlərin müzakirəyə açdığı böyük mətləbləri “təkəbbür”, “özündən müştəbehlik”, “böyüyün üzünə ağ olmaq" kimi mental cəfəgiyyat dəstiylə səciyyələndirib cılızlaşdırmayın. Sizin işiniz bura qədər idi, bundan sonrasına qarışmayın. Həzrət Abbas haqqı, bizim sizin nə vəzifənizdə, nə titullarınızda, nə də çörəyinizdə gözümüz var.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
İŞİD tərkibində döyüşən şəxsə hökm oxunub
Suriyada İŞİD terror təşkilatının tərkibində döyüş əməliyyatlarında iştirak etməkdə təqsirləndirilən Nicat Əzizovun cinayət işi üzrə məhkəmə prosesi keçirilib.Citypost.az xəbər verir ki , Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində keçirilən prosesdə oxunub.Hökmə əsasən, Nicat Əzizov 8 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Onun cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkəcəyi bildirilib.Qeyd edək ki, Nicat Əzizov Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti tərəfindən 2025-ci ilin dekabr ayında saxlanılıb.İttihama görə, o, dini düşmənçilik, dini radikalizm və dini fanatizm zəminində Suriya ərazisində aparılan silahlı münaqişələrdə iştirak etmək məqsədilə Bakıdan İstanbula, oradan isə Hatay istiqamətindən qanunsuz yolla Suriya ərazisinə keçib.Daha sonra o, Suriyada İŞİD terror təşkilatında digər Azərbaycan vətəndaşının rəhbərlik...
03 Sentyabr 2026, 19:12
Texno-feodalizm və köləlik - İbrahim Nəbioğlu yazır...
“Oxumaq və unutmaq paradoksu” kitabımdanQızımı qarşılayıb hava limanından evə gedirik.İlıq bir yay axşamıdır.Maşında “Spotify”da ikimizin də bəyəndiyi “Indigo night” parçasını seçirəm. Maşının salonuna Taminonun qüssəli, sakit səsi yayılır. “Jeff Bakliyə (Buckley) bənzəyir səsi”, – qızıma deyirəm: “Sənin yaşıdların onu tanıyır ki?”…Taminonun dərin tınıları insanı saf hislərin içinə çəkir.Mahnı bitir, araya reklamlar girir.Bir ildir qurtulmuşdum “Spotify” reklamlarından. Demək ki, illik abunəliyim sona çatıb, yeniləmək lazımdır. “Unutmuşam ödəmə etməyi” deyirəm, – sanki günah işləmişəm…“Görürsənmi, necə əsir alıblar bizi – abunəliklər, aylıq və ya illik ödəmələr…”. Anlamıram nə dediyini, “Kimlər?” deyə soruram. “Facebook-lar, Instagram-lar, YouTube-lar, Telegram-lar” deyə cavab verir qızım.***Məktəbli ikən sosializmdə yaşadıq....
03 Sentyabr 2026, 17:30
Bir də görərsiniz mən də getmişəm...
Bir də görərsiniz mən də getmişəm...Bir də görərsiniz mən də getmişəm,Bir də görərsiniz,yoxam dünyada.Sizin gözünüzdən elə itmişəm,Çətin,Çətin yolunuza çıxam dünyada.Başını bulayıb, köks ötürən də,Əlini dizinə çırpan da olar,Tüstüsü başından çıxan da olar,Mənsizbir ömürdən-gündən usanan,Başdaşına dönüb, baxan da olar.Yığışın bir yerə, yığışın, dostlar,Sizin aranızdasizdən xəbərsizMənə də, mənə də bir yer tapılar.Dinib-danışmaram, susaram onda.Neyləyim, neyləyim, açılmaz dahaSözməömürlük bağlı ürəklər,Üzüməömürlük bağlı qapılar.Siz də danışmayın, bir anlıq susunSiqaret üstündən yaşarsın gözüTüstüsü başından çıxan Abbasın.Yalvarıram sizə,Mən gedəndən sonra «qeybət daşını»Bir qara daş kimi atın dənizə,Dalğıclar yığılsa –tapa bilməsin.İlişməsin ayağına bir kəsin.…Bir də görərsiniz, mən də getmişəm,Bir də görərsiniz,yoxam dünyada.Sizin gözünüzdən elə itmişəm –Çətin,Çətin yolunuza çıxam...
03 Sentyabr 2026, 17:09
Qara fələyin ağ maskası
Herman Melvillin “Mobi Dik, yaxud Ağ balina” romanı haqqındaƏgər xristian əxlaqına sadiq baş köməkçi Starbek matrosların sağ-salamat evlərinə, doğmalarının yanına qayıtmağının qeydinə qalırsa, ikinci köməkçi Stabbın belə bir dərdi-azarı yoxdur, o, taleyin əvəzinə qərar verməyə, özü, ya başqaları sarıdan qayğılanmağa həvəsli deyil. Starbek kimi kapitanı nəyəsə inandırmağa, ağlı azmış Axavı sağlam mühakiməyə çağırmağa da çalışmır. Starbek isə kapitanla mübahisəyə girişən, onu doğru yola qaytarmağa cəhd göstərən tək heyət üzvüdür, başqalarına nisbətdə buna onun vəzifəsi də imkan verir. Bununla belə həm xarakteri, həm də aldığı tərbiyə Starbeki böyüyün üzünə ağ olmağa, kapitanı aradan götürüb onun səlahiyyətlərini ələ keçirməyə, şərə mübtəla olmuş...
03 Sentyabr 2026, 17:06
Şuşada bəzi turistlər qaya daşlarının üzərini yazıblar
Şuşaya səfər edən turistlər şəhərdəki qaya daşlarının üzərini yazıblar.Citypost.az xəbər verir ki, Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin mətbuat katibi Səmayə Məmmədova bununla bağlı qurumun adından ictimaiyyətə müraciət edib.Müraciətdə qeyd olunub ki, bu kimi hallar ilk deyil:"Biz dəfələrlə belə hallara şahidlik etmişik. Yəni nə qədər maarifləndirmə işləri aparılsa da, cərimələr tətbiq olunsa da, bu cür xoşagəlməz hallar davam edir. Biz rica edirik, güllə və qan izlərinin olduğu, uğrunda canlar verilmiş Şuşada bu kimi halların yaşanmaması üçün birlikdə mübarizə aparaq"....
03 Sentyabr 2026, 17:00
Avqust ayında 19 aptekdə nöqsan aşkarlanıb
2026-ci ilin avqust ayı ərzində Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən ümumilikdə 70 aptekdə yoxlama həyata keçirilib.AEM-dən Citypost.az-a verilən məlumata görə, bu yoxlamalardan 48-i Bakı şəhərində, 22-i isə respublikanın digər şəhər və rayonlarında yerləşən apteklərdə aparılıb.Bildirilib ki, yoxlamaların 51-i planlı, 16- sı plandankənar və 3 yoxlamadan kənar olmuşdur.Aparılmış yoxlamalar nəticəsində 19 aptekdə müxtəlif nöqsanlar aşkarlanıb, bu hallarla bağlı Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 210.1, 215.4, 221.1, 452.1 və 452.3 maddələri üzrə müvafiq inzibati protokollar tərtib edilib....
03 Sentyabr 2026, 16:30
