Arzu İsayeva: “Süni intellekt media üçün rəqib deyil, sadəcə alətdir”

Son dövrlər süni intellekt texnologiyalarının media sahəsində tətbiqi sürətlə genişlənir. Artıq dünyanın bir sıra ölkələrində, eləcə də bəzi yerli platformalarda süni intellektlə yaradılan xəbər aparıcıları efirə çıxır, gündəlik xəbərləri oxuyur, məlumatları təqdim edir. Bu yenilik bəziləri üçün media sahəsində inqilabi addım, digərləri üçün isə etik və peşəkar risklər doğuran proses kimi dəyərləndirilir.

Bəs süni intellekt jurnalistikanın klassik dəyərlərini dəyişə bilərmi? İnsan jurnalistin yerini tutmaq ehtimalı varmı? Etika və ictimai etimad baxımından hansı təhlükələr mövcuddur?

Bakı Dövlət Universitetinin Multimedia ve elektron kommunikasiya kafedrasının müəllimi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Arzu İsayeva bu və digər suallara Citypost.az-a müsahibəsində aydınlıq gətirib.

– Süni intellektlə xəbər aparıcılarının yayılması gələcəkdə canlı insan resursuna olan ehtiyacı həqiqətən azaldırmı, yoxsa bu yalnız texniki yardımçı alətdirmi?

– İlk olaraq onu qeyd edim ki, ötən il dünya üzrə media məhsullarının hazırlanmasında süni intellektin payı təxminən 10–12 faiz təşkil edib. Bu fakt onu göstərir ki, texnologiya artıq prosesin bir hissəsinə çevrilib, lakin hələ dominant mövqedə deyil.Süni intellektlə yaradılan xəbər aparıcıları insan resursunu tam şəkildə əvəz etmir. Daha çox əmək bölgüsünün dəyişməsinə səbəb olur. Məsələn, standart və qısa xəbərlərin oxunması, hava proqnozları, maliyyə göstəriciləri, idman nəticələri kimi informativ təqdimatlar süni intellekt vasitəsilə hazırlandıqda müəyyən qədər effektiv sayıla bilər.Bu baxımdan düşünürəm ki, süni intellekt insan jurnalistinin yerini tutmaqdan daha çox onu texniki yüklərdən azad edir. Yəni, bu texnologiya əsasən yardımçı alət rolunu oynayır.

– Jurnalistikanın etika, məsuliyyət və ictimai etimad prinsipləri baxımından bu proses nə dərəcədə risklidir?

– Bəli, bu sahədə kifayət qədər ciddi risklər mövcuddur. Onlardan biri məsuliyyət problemidir. Süni intellekt səhv və ya manipulyativ informasiya təqdim edərsə, hüquqi məsuliyyəti kimin daşıyacağı sualı ortaya çıxır: proqramçı, media qurumu, yoxsa platforma? Digər mühüm məsələ ictimai etimadla bağlıdır. Tamaşaçı qarşısında üzü, səsi, emosiyası olan canlı jurnalistlə real olmayan, süni şəkildə yaradılmış aparıcı arasında fərq var. Bu fərq uzunmüddətli perspektivdə auditoriyanın mediaya olan etimadının zəifləməsinə səbəb ola bilər.Bundan əlavə, manipulyasiya və dezinformasiya riski də mövcuddur. Süni intellekt çox sürətlə və kütləvi şəkildə yanlış informasiyalar yaya bilər ki, bu da ciddi təhlükədir. Şəffaflıq problemi də xüsusi vurğulanmalıdır. Tamaşaçı mütləq bilməlidir ki, qarşısındakı aparıcı insandır, yoxsa süni intellekt. Bu, etik baxımdan vacib məsələdir.

– Sizcə, süni intellekt insan jurnalistin yerini tam tuta bilərmi, yoxsa bu, yalnız müəyyən formatlarla məhdudlaşacaq?

– Bu suala qısa və konkret cavab verə bilərəm: xeyr, süni intellekt insan jurnalistin yerini tam tuta bilməz. Çünki o, əsasən texniki icraçı funksiyasını yerinə yetirir – mətn səsləndirir, məlumat ötürür.İnsana xas olan empatiya, emosional yanaşma, situasiyanı dəyərləndirmə, etik qərarvermə kimi xüsusiyyətlər süni intellektdə mövcud deyil. İnsan jurnalistin daşıdığı bu keyfiyyətlər heç bir texnoloji alətlə tam əvəz oluna bilməz.Nəticə etibarilə demək olar ki, süni intellekt media sahəsində nə rəqibdir, nə də alternativ. O, sadəcə alətdir və düzgün istifadə edildiyi təqdirdə jurnalistikanın keyfiyyətinə kömək edə bilər.

Həmçinin oxuyun

Vüqar Qurbanovun gizli göstərişlərini Şahin Qurbanov icra edirmiş   

Həmid Herişçinin iç üzü açıldı

Aydınlığa aydınlıq gətirən... Unudulmaz Aydın Səlimzadə - ŞƏMSİ VƏFADAR YAZIR

SSRİ dövründə İrana verilən Azərbaycan torpaqları  

Söhbətləşdi - Turan Etibaroğlu