Əkbər Qoşalı: Azərbaycan regional sülhü və yeni geosiyasi modeli formalaşdırır
Siyasət 05 May 2026, 10:00
2749
Çağdaş dünyanın siyasi xəritəsi həm sərhədlərlə, həm də münasibətlər sistemi ilə və daha da dərin qatlarda – sivilizasiya səviyyəli davranış kodları ilə müəyyən olunur. Bu baxımdan, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında səsləndirdiyi fikirlər cari diplomatik mövqedən daha üstün – yeni bir geosiyasi düşüncə modelinin konturlarını ortaya qoyur.
Bəli, sülh praktik mexanizmdir və o, deklarasiya sayıla bilməz.
Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində son dönəmdə müşahidə olunan dinamika, klassik diplomatik ritorikanın hüdudlarını aşaraq praktik sülh mexanizminə çevrilməkdədir. Sülhün sənədlərlə birgə, logistik və iqtisadi axınlarda ifadə olunması bunu təsdiqləyir.
Örnək göstərsək, Azərbaycan ərazisi üzərindən Ermənistana minlərlə ton yükün çatdırılması, eyni zamanda neft məhsullarının ixracına başlanması sülhün artıq gerçək iqtisadi davranışa transformasiyasını göstərir. Bəli, bu, klassik anlamda “savaşsonrası mərhələ” olmaqdan daha irəli – qarşıdurmadan sonrakı mədəniyyətinin başlanğıcıdır. Bəli, bəli, mədəniyyətin!..
Belə addımlar qarşılıqlı güvənin institusional əsasını yaradır, regional kommunikasiya xəritəsini yenidən qurur və ən əsası, sülhü “məcburi pauza”dan “şüurlu seçim”ə çevirir.
Biz bu məqamda tarazlıq siyasətinin Bakı modelinə keçid edə bilərik.
Azərbaycanın irəli sürdüyü və qəbul olunmuş təşəbbüs – “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə görüşünün 2028-ci ildə Bakıda keçirilməsi – tarazlıq prinsipinin siyasi institusionallaşmasıdır. Yəni söhbətin sadəcə diplomatik jestdən getmədiyi hər kəsə aydındır.
Ermənistanda keçirilən sammitə dəstək verilməsi və paralel olaraq Azərbaycanın ev yiyəliyi təklifinin qəbul olunması regiona yeni anlayış gətirir (yaxud onu möhkəmləndirir). Bəli, sülh kompromis olmaqdan irəli – qarşılıqlı legitimlikdir.
Bu, keçmiş Sovet məkanında nadir rast gəlinən yanaşmadır. Burada artıq “qalib-məğlub” dili işlək sayılmır və necə deyərlər, “bərabər iştirakçı” dili formalaşır.
Avropa ilə dialoq – bax, bu isə bizi işbirliyi və ziddiyyətin dialektikasına toxunmağa çağırır.
Azərbaycanın Avropa strukturları ilə münasibətlərində diqqət çəkən məqam iki xəttin paralel mövcudluğudur: bir tərəfdə – Avropa Komissiyası ilə konstruktiv işbirliyi, digər tərəfdə isə – Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası ilə ciddi fikir ayrılıqları vardır…
Bax, bu təzad özü təsadüfi deyil; əslində, bu, Avropanın öz içində mövcud olan normativ parçalanmanın xarici siyasətdə əksidir.
Azərbaycan Respublikasının irəli sürdüyü əsas tezis – “ikili standartların qəbuledilməzliyi” – milli maraq mövqeyi olmaqdan başqa, həm də daha geniş miqyasda beynəlxalq hüququn universallığına çağırışdır.
Əgər ərazi bütövlüyü prinsipi ayrıcalıqlı (selektiv) tətbiq olunursa, o zaman bu prinsip artıq hüquqi norma olmaqdan enir, konkret siyasi alətə çevrilir…
Onda belə çıxır, biz narrativ savaşa – informasiya məkanında qarşıdurmaya fokuslanmalıyıq.
Budur, günümüzdə qarşıdurma fiziki məkanlarla yanaşı, informasiya sahəsində də davam edir. –
Son illərdə Avropa Parlamenti tərəfindən qəbul edilən çoxsaylı qətnamələr və onların ritorikası bunu açıq-aydın göstərmirmi?
Bu durumda Azərbaycan öz suverenliyini bərpa edən aktor, regional sabitlik yaradan mərkəz və habelə, narrativ hücumlara məruz qalan subyekt kimi çıxış edir.
Bu isə yeni bir gerçəklik yaradır:
geosiyasət artıq həm də semantika savaşına çevrilib… – Yəni, sözlərin, anlayışların və anlamların üzərində gedən savaşa… Örnək verək: biz haqlı olaraq, “antiterror əməliyyatı” deyirik, Avropalı “barış biliciləri” – “sülhşünaslar” dönüb-dönüb “hücum” deyəcəklər… Hərçənd erməni hökuməti İrəvanda da, İrəvandan qıraqda da heç bu mövzuya yaxınlaşmaq istəmirlər – düz də edirlər – savaşöncəsinə qayıdıb-qayıdıb, barışı necə təmin edəcəksən? – Axı “Ermənistanın təhlükəsizliyinin qarantı Azərbaycandır”…
Sülhə sədaqət söz süzmək sayılmaz – o, strateji seçim olmalıdır.
Ən önəmli məqam isə budur ki, bütün təzyiqlərə baxmayaraq Azərbaycan sülh gündəliyinə sadiqliyini qoruyur. Bu, gücün daha yüksək formasıdır.
Çünki savaşı qazanmaq bir mərhələdirsə, sülhü qurmaq və onu davam etdirmək sivilizasiya mərhələsi – daha doğrusu, sivilizasion mərhələdir. Əgər sivilizasiya mərhələsi zamanın bölgüsüdürsə,
sivilizasion mərhələ məzmunun dəyişməsidir.
Beləliklə, yeni siyasi fəlsəfə yaranır…
Budur, Bakı ilə Brüssel arasında münasibətlər yalnız diplomatik çərçivədə incələnə bilməz; burada daha dərin proses gedir. Yəni: milli maraq ilə qlobal norma arasında balans axtarışı, regional liderlik ilə beynəlxalq legitimlik arasında körpü quruculuğu və ən əsası, savaşsonrası dönəmin yeni fəlsəfəsinin formalaşmasından danışırıq...
Azərbaycan bu prosesdə artıq yalnız iştirakçı kimi çıxış etmir və oyunun qaydalarını təklif edən aktora çevrilir.
Ona görə indi “Avropa Azərbaycanı necə qəbul edir?“ sualını “Azərbaycan Avropaya hansı yeni siyasi məntiqi təklif edir?” şəklində dəyişdirməkdə haqlıyıq.
DÖVLƏTİMİZ ZAVAL GÖRMƏSİN!
Əkbər QOŞALI
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Vüqar Rəhimzadə: Bakı qlobal şəhərsalma mərkəzinə çevriləcək
Azərbaycan COP29 tədbirindən sonra iştirakçılarının sayına görə ikinci böyük və qlobal əhəmiyyətə malik tədbirə ev sahibliyi edəcək. Artıq hazırlıq işləri yüksək səviyyədə həyata keçirilib. Paytaxt Bakımız 180 ölkədən 32 mindən çox iştirakçını bir araya gətirib “Hər kəs üçün yaşayış yerləri: təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və yaşayış məskənləri” mövzusuna həsr olunan Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına (WUF13) ev sahibliyinə hazırdır.Dövlət başçısı İlham Əliyev mayın 12-də Bakı Olimpiya Stadionunun ərazisində keçiriləcək tədbirlə bağlı görülən işlərlə tanış oldu. Qeyd olundu ki, tədbir məkanı Bakı Olimpiya Stadionu və onun ətrafında formalaşdırılan ümumi əməliyyat əhatə dairəsi üzrə 53 hektar təşkil edir. Bunun 43 hektarı əsas...
15 May 2026, 17:44
İlham Əliyev: Qlobal geosiyasi şəraitdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti daha da artır.
Türk dövlətləri ilə nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığımız genişlənir.APA-nın Türküstana ezam olunmuş əməkdaşı xəbər verir ki, bu barədə Prezident İlham Əliyev Qazaxıstanın Türküstan şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə çıxışı zamanı bildirib.“Cari qlobal geosiyasi şəraitdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti daha da artır. Reallaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi Orta Dəhlizin əsas seqmentlərindən birinə çevriləcək”, - dövlət başçısı qeyd edib.
15 May 2026, 15:39
Zaur İbrahimli: ABŞ və Çin dünyanı bölə bilmədi
ABŞ və Çin arasında keçirilən Pekin danışıqları tərəflər arasında ciddi razılaşma ilə nəticələnməyib. Görünən odur ki, Çin istədiklərini əldə edə bilmədiyi üçün tərəflər arasında rəqabət daha da güclənəcək.Citypost.az xəbər verir ki, bu fikirləri politoloq Zaur İbrahimli sosial şəbəkə hesabında paylaşdığı qısa açıqlamada bildirib.Politoloqun sözlərinə görə, ABŞ və Çin bundan sonra bir-birini birbaşa hərbi əməliyyatlara keçmədən geosiyasi, iqtisadi və strateji müstəvidə üstələməyə çalışacaqlar.“Pekin Tayvansız dünyanı bölmək istəmir”, – deyə Z.İbrahimli vurğulayıb.Ekspert hesab edir ki, Pekin görüşləri iki ölkə arasında münasibətlərin yumşalmasına deyil, daha sərt rəqabət mərhələsinə keçidə səbəb olacaq.Əli...
15 May 2026, 10:30
M.Əsədullazadə: Çin özünü daha güclü göstərir
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə iki günlük səfəri və aparılan danışıqlar ümumilikdə müsbət istiqamətdə davam edir. Tərəflər arasında əsas fikir ayrılığı isə Tayvan məsələsində qalır. ABŞ-ın Tayvanla bağlı Çinə ciddi güzəştlərə gedəcəyi gözlənilmir. Çin sədri Si Sinpinqin Tayvan məsələsində Donald Trampa açıq etiraz və xəbərdarlıq etməsi regionda yeni eskalasiya ehtimalını artırır.Citypost.az xəbər verir ki, bu fikirləri Milli Cəbhə Partiyası sədrinin müavini, siyasi ekspert Məhəmməd Əsədullazadə sosial şəbəkə hesabında paylaşdığı açıqlamada bildirib.O qeyd edib ki, Çin Tayvana qarşı dəniz blokadası tətbiq edə bilər. Bununla yanaşı, Vaşinqton və Pekin əsasən iqtisadi və ticarət əlaqələrinin inkişafı istiqamətində mühüm razılaşmalar əldə etməyə çalışırlar.Ekspertin sözlərinə...
15 May 2026, 10:12
Sabiq deputat: Fransa Türkiyəyə qarşı təxribat hazırlayır
Fransa son dövrlər Cənubi Qafqaz və Türkiyə ətrafındakı bölgələrdə təkcə diplomatik deyil, həm də praktiki fəallığını artırır. Ermənistan və yunan Kipri ilə strateji müttəfiqlik, hərbi əməkdaşlıq haqqında sazişlərin bağlanması, həmçinin Cənubi Kiprdə “humanitar missiyalar” adı altında Fransa hərbi kontingentinin yerləşdirilməsi ilə bağlı yeni sazişin imzalanmasına hazırlıq bunu bir daha təsdiqləyir.Citypost.az xəbər verir ki, bu fikirləri sabiq deputat, siyasətçi Qulamhüseyn Əlibəyli sosial şəbəkə hesabında paylaşdığı açıqlamada bildirib.Onun sözlərinə görə, bu sazişlərin əsas məqsədi Fransanın Cənubi Qafqaz və Türkiyə ətrafındakı bölgələri hərbi baxımdan öz təsir dairəsinə salmaq, eyni zamanda Türkiyənin ətrafında geosiyasi “çəmbəri daraltmaqdır”.Q.Əlibəyli qeyd edib ki, Türkiyənin Cənubi Qafqazda söz sahibi...
15 May 2026, 10:04
Politoloq: ABŞ–Çin görüşü yeni riskləri ortaya çıxardı
Amerika–Çin görüşünün maraqlı detalları gün üzünə çıxmağa davam edir:Pekində 14–15 may tarixlərində keçirilən görüşlər xeyli yaddaqalan olub.Nəzərə alsaq ki, bu, Donald Trumpın 2017-ci ildən sonra Çinə ilk rəsmi səfəri və Xi Jinping ilə ilk böyük görüşü idi. Rəsmi açıqlamalarda “stabil münasibətlər”, “əməkdaşlıq” və “dostluq” vurğulansa da, pərdəarxasında tam fərqli mənzərə yaşanıb. New York Post və Daily Beast-in məlumatlarına görə, görüşlər zamanı ciddi xaos, təhlükəsizlik qalmaqalları və protokol böhranları baş verib. İkitərəfli görüş başlamazdan əvvəl çinli jurnalistlərin böyük qrupu qəfil şəkildə zala daxil olub. Qarışıqlıq zamanı Ağ Evin öncədən gəlmiş komandasından olan qadın əməkdaş yerə yıxılıb və insanların ayaqları altında qalıb. ABŞ...
15 May 2026, 09:27
