Nisbi və mütləq üstünlük nədir? – Ölkələrin xarici ticarət strategiyaları
İqtisadiyyat 31 Avqust 2026, 20:05
276
Nisbi və mütləq üstünlük nəzəriyyələri ölkələrin beynəlxalq ticarət strategiyalarının formalaşmasında, qlobal əməkdaşlıq modelinin qurulmasında baza rolunu oynayan iki əsas iqtisadi konsepsiyadır. Klassik iqtisadiyyatın banisi Adam Smit tərəfindən irəli sürülən mütləq üstünlük prinsipi bir ölkənin hər hansı məhsulu digər ölkələrlə müqayisədə daha az resurs (əmək, vaxt, kapital) sərf edərək, daha aşağı maya dəyəri ilə istehsal etmək qabiliyyətini ifadə edir. Məsələn, təbii iqlim şəraiti, resurs zənginliyi sayəsində kənd təsərrüfatı və ya hasilat sənayesi məhsullarını daha ucuz başa gətirən dövlət həmin sahədə mütləq üstünlüyə yiyələnir, istehsalı bu istiqamətdə cəmləşdirərək xarici bazara mal çıxarır.
Citypost.az xəbər verir ki, Devid Rikardo tərəfindən inkişaf etdirilən nisbi (müqayisəli) üstünlük nəzəriyyəsi isə beynəlxalq ticarətin mahiyyətini daha dərin müstəvidə izah edir. Bu konsepsiyaya görə, bir ölkə bütün məhsulların istehsalında digər dövlətdən geridə qalsa, yaxud hər sahədə mütləq üstünlüyə malik olsa belə, ticarət hər iki taraf üçün faydalı sayıla bilər. Nisbi üstünlük alternativ dəyər (fürsət xərci) anlayışına söykənir. Dövlət ən aşağı alternativ xərclə istehsal edə bildiyi sahə üzrə ixtisaslaşır, effektivliyi nisbətən aşağı olan digər malları isə xaricdən idxal edir.
Ölkələrin xarici ticarət strategiyaları məhz bu iki iqtisadi modelin tələblərinə uyğunlaşdırılaraq tərtib olunur. Dövlətlər yalnız mütləq üstünlüyə malik olduqları sahələrə deyil, həm də nisbi üstünlük qazandıqları resurslara fokuslanaraq milli istehsalın səmərəliliyini artırırlar. Bu strategiya qlobal əmək bölgüsünü təmin edir, dünya miqyasında resursların daha rasional paylanmasına, məhsul çeşidliliyinin çoğalmasına, son istehlakçılar üçün qiymətlərin optimallaşmasına zəmin yaradır.
Müasir dövrdə xarici ticarət politologiyasında yalnız təbii resurslar və ya ucuz işçi qüvvəsi deyil, texnoloji innovasiyalar, insan kapitalı, yüksək dəyər yaradan sənaye sahələri də nisbi üstünlüyün əsas meyarlarına çevrilib. Ölkələr ticarət strategiyalarında rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün qlobal dəyər zəncirinə inteqrasiya olunur, proteksionist (mühafizəkar) addımlarla daxili pazarı qorumaqla yanaşı, nisbi üstünlüklərindən maksimum istifadə edərək eksport həcmlərini genişləndirirlər.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Devalvasiya və revalvasiya nədir? – Milli valyutanın məzənnəsi necə müəyyənləşir?
Devalvasiya və revalvasiya ölkənin milli valyutasının xarici valyutalara nəzərən dəyərinin dəyişməsini ifadə edən əsas makroiqtisadi anlayışlardandır. Devalvasiya dövlətin mərkəzi bankı tərəfindən milli valyutanın alıcılıq qabiliyyətinin, məzənnəsinin xarici valyutalara (xüsusilə dollar, avro kimi sərt valyutalara) nəzərən rəsmi şəkildə ucuzlaşdırılmasıdır. Bu addım adətən ixracı həvəsləndirmək, ölkəyə xarici valyuta axınını artırmaq, xarici ticarət kəsirini azaltmaq məqsədilə atılır. Revalvasiya isə devalvasiyanın tam əksidir; yəni mərkəzi bankın qərarı ilə milli valyutanın dəyərinin xarici valyutalar qarşısında rəsmən qaldırılması, gücləndirilməsidir. Bu proses inflyasiya təzyiqini azaltmağa, idxal olunan məhsulların qiymətini ucuzlaşdırmağa xidmət edir.Citypost.az xəbər verir ki, milli valyutanın məzənnəsinin müəyyənləşdirilməsi ölkədə tətbiq olunan valyuta rejimindən birbaşa asılıdır. İqtisadiyyatda...
31 Avqust 2026, 17:50
Qlobal ticarətdə "SWIFT" sistemi nədir və alternativləri hansılardır?
Qlobal ticarətdə, beynəlxalq maliyyə sistemində şəffaflığı, təhlükəsizliyi təmin edən əsas platformalardan biri "SWIFT" (Ümumdünya Banklararası Maliyyə Telekommunikasiya Cəmiyyəti) sistemidir. 1973-cü ildə Belçikada təsis edilən bu mexanizm pulun özünü fiziki şəkildə köçürmür; banklararası maliyyə əməliyyatları, ödəniş tapşırıqları üçün standartlaşdırılmış, şifrələnmiş məlumat mübadiləsi şəbəkəsi funksiyasını yerinə yetirir. Dünyanın 200-dən çox ölkəsində 11 mindən artıq bank, maliyyə institutu tərəfindən istifadə olunan platforma xarici ticarət dövriyyəsinin, transsərhəd ödənişlərin sürətli, problemsiz reallaşmasına imkan yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, sistem maliyyə şəffaflığını təmin etsə də, geostrateji gərginliklər, sanksiya mexanizmləri fonunda bəzi ölkələrin bu şəbəkədən ayırılması alternativ platformaların formalaşmasını sürətləndirib. SWIFT-ə ən böyük rəqib kimi Çin Xalq Bankı...
31 Avqust 2026, 13:46
Anbar idarəetməsində FIFO və LIFO metodları arasındakı fərq
Anbar idarəetməsində və logistikada ehtiyatların düzgün hərəkətini təmin etmək, maliyyə uçotunu dəqiq aparmaq üçün müxtəlif metodlardan istifadə olunur. Bu sahədə ən geniş yayılmış iki əsas yanaşma FIFO (First In, First Out – İlk girən, ilk çıxar) və LIFO (Last In, First Out – Son girən, ilk çıxar) metodlarıdır. Hər iki sistem anbara daxil olan malların hansı ardıcıllıqla satışa, yaxud istehsala yönəldiləcəyini müəyyən edir, şirkətlərin gəlirliliyinə, ehtiyatların saxlanma xərclərinə birbaşa təsir göstərir.Citypost.az xəbər verir ki, FIFO metodu anbara ilk daxil olan məhsulun ilk növbədə anbardan çıxarılması prinsipinə dayanır. Bu yanaşma xüsusilə son istifadə tarixi olan qida, dərman, kosmetika kimi tez xarab...
25 Avqust 2026, 20:07
Resessiya nədir və ölkə iqtisadiyyatına necə təsir edir?
Resessiya ölkə iqtisadiyyatının ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) ardıcıl olaraq ən azı iki rüb (altı ay) ərzində azalması, iqtisadi fəallığın kəskin zəifləməsi mərhələsidir. Bu proses istehsalın aşağı düşməsi, ticarət həcminin kiçilməsi, istehlak xərclərinin azalması ilə xarakterizə olunur. İqtisadi tənəzzül adlandırılan bu hal mütəmadi təkrarlanan iqtisadi dövrələrin təbii hissəsi sayılsa da, dövlətlər, biznes sektoru, vətəndaşlar üçün ciddi sınaqlar yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, iqtisadiyyat resessiya mərhələsinə qədəm qoyduqda bunun ilk ağır təsirləri əmək bazarında özünü göstərir. Şirkətlər gəlirlərinin azalması səbəbindən xərcləri ixtisar etməyə, işçi qüvvəsini azaltmağa, yeni vakansiyaları dondurmağa məcbur olurlar. İşsizlik səviyyəsinin yüksəlməsi əhalinin alıcılıq qabiliyyətini aşağı salır, bu da bazarda mallara,...
24 Avqust 2026, 22:39
Aktiv və pasiv gəlir arasındakı fərqlər: Şəxsi büdcəni necə idarə etməli?
Maliyyə azadlığına çatmaq, sabit şəxsi büdcə formalaşdırmaq üçün aktiv və pasiv gəlir mənbələri arasındakı fərqləri doğru anlamaq, onları balanslı idarə etmək lazımdır. Müasir dövrdə yalnız tək gəlir mənbəyinə arxalanmaq maliyyə risklərini artırır; bu səbəbdən hər iki gəlir növünün xüsusiyyətlərini bilmək büdcə planlamasında həlledici rol oynayır. Düzgün maliyyə strategiyası qurmaq zamanı səmərəli istifadə edərək uzunmüddətli maddi təminat yaratmağa imkan verir.Citypost.az xəbər verir ki, aktiv gəlir şəxsin birbaşa vaxt, əmək, fiziki resurs sərf edərək qazandığı vəsaiddir. Bura aylıq maaşlı iş, frilans fəaliyyət, göstərilən xidmət müqabilində alınan haqq daxildir. Aktiv gəlirin əsas xüsusiyyəti iş dayandıqda pul axınının da dərhal kəsilməsidir. Pasiv gəlir isə...
24 Avqust 2026, 17:29
İnvestisiya nədir? – Yeni başlayanlar üçün qızıl və səhmdar bazarı bələdçisi
İnvestisiya gələcəkdə əlavə gəlir əldə etmək, mövcud kapitalla alıcılıq qabiliyyətini inflyasiyadan qorumaq məqsədilə pul vəsaitlərinin müxtəlif maliyyə alətlərinə yönəldilməsidir. Passiv gəlir mənbəyi yaratmaq istəyənlər üçün maliyyə bazarları geniş imkanlar təqdim edir. İnvestisiya dünyasına yeni qədəm qoyan şəxslər üçün xüsusilə qızıl, səhmdar bazarı ən populyar, eyni zamanda fərqli risk profillərinə malik iki ana istiqamət hesab olunur.Citypost.az xəbər verir ki, qızıl əsrlər boyu kapitalları böhranlardan, inflyasiya təzyiqindən qoruyan "təhlükəsiz liman" funksiyasını yerinə yetirir. İqtisadi qeyri-müəyyənlik, siyasi gərginlik, valyuta devalvasiyası dövrlərində qızılın dəyəri adətən sabit qalır, hətta yüksəlir. Yeni başlayan investorlar üçün fiziki külçələr, qızıl sikkələr, yaxud birjada ticarət olunan qızıl fondları (ETF)...
21 Avqust 2026, 14:15
