Məhəmməd Həsən Hacınskinin son günləri: İntihar, yoxsa qətl?
Maraqlı 07 Sentyabr 2026, 13:17
390
Əgər nə vaxtsa Məmməd Həsən Hacınski adını eşitsəniz, bilin ki, bir xəyanətkardan, Cümhuriyyətə xəyanət edən şəxsdən söhbət gedir.
Bəli, o, AXC-nin daxili, xarici işlər, maliyyə, dövlət nəzarəti naziri kimi mühüm postlar tutsa da, siyasi böhranlar zamanı yalandan, xaincəsinə hökuməti qurmaq missiyasını öz üzərinə götürüb, bundan sonra isə bolşeviklərlə gizli-gizli danışıqlara gedib.
Konkret olaraq, hökumətin yeni kabinetinin formalaşdırmağı prosesini qəsdən gecikdirərək dövləti böhran və idarəolunmaz vəziyyətdə qoyub.
Bəli, Hacınski Müsavat Partiyasının ilk üzvlərindən biri idi.
Ancaq buna baxmayaraq, 22 aprel 1920-ci ildə Müsavat Partiyasını tərk edir və rəsmi olaraq əvvəldən xidmət etdiyi Azərbaycan Kommunist Partiyasının üzvü olur.
Daha dəqiq, xəyanətkar obrazını bununla da açıq-aşkar elan edir.
Əlbəttə, bolşeviklər də əvvəlcə onun bu xidmətini hədiyyəsiz qoymayıb.
Belə ki, hakimiyyətə gəldikdən sonra Hacınskiyə Azərbaycan şəhərlərinin abadlaşdırılması ilə məşğul olmağı tapşırırlar.
Onun gördüyü yaxşı işlərə misal olaraq, dənizkənarı bulvarın salınmasını göstərmək olar.
1909-cu ildə Bakı şəhər Dumasının iclaslarının birində şəhər idarəsinin rəisi Məhəmməd Həsən Hacınski çıxış edərək bildirib ki, əhalinin boş vaxtının keçirilməsi üçün şəhərdəki Mixaylovski bağı azlıq edir və günün tələblərinə cavab vermir. Bu təklif çox razılıqla qarşılanıb. Şəhər Duması dənizkənarı bulvarın tikintisinə 60 min rubl ayırıb. Bulvarın tikintisinə nəzarəti də Hacınski şəxsən özü edib.
Lakin heç bir yaxşı əməl edilən bu xəyanətə bəraət qazandırmır.
Onun etdiyi xəyanət gizli də qalmayıb.
Cümhuriyyətin əks-kəşfiyyat idarəsinin rəisi Nağı bəy Şeyxzamanlı da illər sonra onun xain hərəkətlərini yazdığı “Xatiratım” kitabında belə qiymətləndirib:
“Hökumətimizin daxilində çox məşum rol oynamış Məhəmməd Həsən Hacınski gizli olaraq Moskva agentləriylə sözləşmiş, hökumətimizin və xalqımızın əleyhinə çalışmışdır. Moskvanın göstərişi ilə hərəkət etmişdir. Əsl xəyanətkar olan bu bədbəxt xainin hərəkəti pula tamahı olmayıb alçaqlığından irəli gəlmişdir”.
Bütün bunlardan sonra tarix, tale, proseslər belə onun xəyanətini cavabsız qoymur.
1930-cu il dekabrın 3-də Lavrenti Beriyanın əmri ilə Məmməd Həsən Hacınski həbs edilir.
Həbsxanada isə işgəncələrdən əlavə vərəmə yoluxur.
Üstəlik, onun ölümü də müəammalı oldu.
Dəqiq desək, istintaq sənədlərinə görə, o, işgəncələrə dözməyərək 1931-ci il fevralın 9-da intihar edir.
Digər bir ehtimala görə isə, 1931-ci il martın 8-də Tiflis həbsxanasında vəhşicəsinə qətlə yetirilir.
Məzarı isə hazırda Tbilisinin botanika bağının ərazisində yerləşən müsəlman qəbiristanlığındadır.
Orxan Saffari
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Beriyanın yeznəsi: Çobandan SSRİ generalına gedən yol
İki Lavrenti, iki cəllad, iki seksual manyak – yeznə-qayın generalların yüksəlişi də, “vurulması” da paralel gedib.Onlar yeniyetməlik illərindən dostluq ediblər. Aralarında bir yaş fərq olduğuna görə Lavrenti Beriyaya “Birinci Lavrenti”, Lavrenti Cancqavaya isə “İkinci Lavrenti” deyiblər. Dostluq münasibətləri sonralar qohumluğa keçib, Lavrenti Cancqava Lavrenti Beriyanın bacısı ilə ailə həyatı qurub. Bu yaxın münasibətlər “İkinci Lavreti”ni SSRİ-də birincilər sırasına çıxarıb, onun çoban statusunu general rütbəsi ilə əvəzləyib.Lavrenti Cancqava 1900-cu ildə Kutaisidə, Naxunavo kədində yoxsul kəndli ailəsində anadan olub. Uşaqlıqda çobanlıqla məşğul olan Cancqava 1919-cu ildə Tiflisdə gecə məktəbini bitirib. Həmin ərəfədə Lavrenti Beriya ilə daha yaxın dostluq münasibətləri olan Cancqava Beriyanın tövsiyəsi ilə Kommunist Partiyasına...
07 Sentyabr 2026, 11:27
“Ölüm barmağı” necə yaranır? – Dənizin dibindəki sirli buz hadisəsi
Dənizlərin dərinliklərində insan gözünün nadir hallarda şahid olduğu, ilk baxışdan fantastik film səhnəsini xatırladan qeyri-adi təbiət hadisələri baş verir. Onlardan biri də “ölüm barmağı” kimi tanınan brinikldir (brinicle). Bu fenomen dəniz buzunun formalaşdığı son dərəcə soyuq sularda müşahidə olunur və görünüşünə görə nəhəng buz sütununu xatırladır.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, brinicle adi buz parçası deyil. Onun yaranmasının əsas səbəbi dəniz suyunda duzun və temperaturun yaratdığı mürəkkəb fiziki prosesdir. Dəniz suyu donarkən duzun böyük hissəsi buz kristallarının strukturundan kənarda qalır və yüksək duz konsentrasiyasına malik çox soyuq maye – duzlu məhlul yaranır. Bu məhlul ətrafındakı sudan daha sıx olduğuna görə aşağıya doğru hərəkət...
07 Sentyabr 2026, 11:18
İlk uçan insan kim olub? – Müsəlman alim və ixtiraları
İnsan dünyaya gəldiyi ilk andan etibarən yeni bir şey öyrənməyə, yerin dərinliklərində gizlənən sirləri kəşf etməyə, parlayan ulduzlar haqqında məlumat əldə etməyə, dərin uçurumlara enməyə və çox-çox yüksəklərə qalxmağa can atır… Həmin suallardan da biri budur: İnsan niyə quş kimi uça bilmir? Niyə? Bu sual qədim zamanlardan bəri bəşəriyyəti düşündürüb… Lakin sadəcə sual vermək kifayət deyil, ona cavab tapmaq da lazımdır.Citypost.az Az.shafaqna.com-a istinadən xəbər verir ki, Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas ət-Təkurini bu sualı verən ilk insan deyildi, lakin özünü uçan quş kimi hiss etməyi bacaran ilk şəxslərdən biri idi. Əndəlüsdə doğulan və elə orada da təhsil alan İbn Firnas böyük...
07 Sentyabr 2026, 10:42
Ticarət gəmilərinin üzərindəki dairəvi işarə nə deməkdir?
Dənizdə hərəkət edən böyük ticarət gəmilərinin gövdəsində müxtəlif yazı və işarələrə rast gəlmək mümkündür. İlk baxışdan adi texniki nişan kimi görünən bu işarələrin hər birinin gəminin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyəti var. Xüsusilə gəmilərin gövdəsində yerləşdirilən dairəvi nişan və onun üzərindəki müxtəlif hərflər gəminin nə qədər yüklə təhlükəsiz şəkildə üzə biləcəyini göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu işarələr gəminin müxtəlif su şəraitində icazə verilən maksimum yüklənmə həddini müəyyənləşdirir. Başqa sözlə, gəminin bütün çəkisi, yükü, yanacağı, avadanlıqları və digər ağırlıqları nəzərə alınmaqla, onun təhlükəsiz şəkildə su üzərində qalması üçün hansı həddə qədər suya batmasına icazə verildiyini göstərir....
07 Sentyabr 2026, 10:19
Nəriman Nərimanovun gecikən teleqramı – Firidun bəy Köçərlinin faciəli taleyi
Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist, Azərbaycan ədəbiyyat tarixçiliyi elminin banisi Firidun bəy Köçərli haqqında Flora Xəlilzadənin yazısını təqdim edirik.Ötən əsrin əvvəllərində realist bədii nəsrdə, dramaturgiyada, satirik publisistikada Cəlil Məmmədquluzadə, yeni şeir aləmində Mirzə Ələkbər Sabir, milli musiqinin inkişafında Üzeyir Hacıbəyli hansı zirvədə dayanırsa, gördüyü mühüm işlər sahəsində ədəbiyyatşünaslıq elmində də Firidun bəy Köçərli həmin ucalıqda qərar tutub. 57 baharlı ömrünün 40 ilini millətinin maariflənməsinə, mədəni tərəqqisinə həsr edən Firidun bəy Köçərli estetik fikir tarixində də şərəfli yerlərdən birinin sahibidir. Çoxcəhətli yaradıcılığa malik olan Firidun bəy Köçərli ədəbiyyat tarixçisi, nəzəriyyəçisi, tənqidçisi, tərcüməçi, mətbuat və teatr qurucusu, pedaqoq, maarifçi, ən başlıcası...
05 Sentyabr 2026, 12:55
Bir sözün 10 təkrarı məhkəmənin taleyini dəyişdi
Məşhur vəkil Anatoli Koninin bir işi dillərə düşüb. Deməli, gimnaziyada oxuyan bir şagird sinif yoldaşını bıçaqlayıb. Səbəb bu olub ki, bıçaqlanan oğlan 3 il ərzində buna Qozbel deyərmiş. Oğlan da bu məsxərəyə dözməyərək əlini soyuq silaha atıb. Məhkəmə başlayıb. Vəkil Koni zala daxil olub. Üzünü iştirakçılara tutub deyib:-Hər vaxtınız xeyir.-Hər vaxtınız xeyir.Koni yenə deyib:-Hər vaxtınız xeyir.-Hər vaxtınız xeyir.Vəkil bunu 10 dəfə təkrar edib. Getdikcə narazılıq artıb. Yerdən söz atıblar ki, “bizi dolamısan”, “indi dərsini verərik”. Hakim vəkilin nə demək istədiyini anlayıb. Başa düşüb ki, insanı illərlə bezdirəndə, mütləq dərsin verilir.Saxlanılan şəxs məhkəmə zalından azadlığa buraxılıb. Həmin iş tarixə ən qısa...
05 Sentyabr 2026, 10:55
