Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses

Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?

Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını və detallarını xatırlamaq çətinləşir.

Yuxuların unudulmasının əsas səbəblərindən biri yuxu zamanı yaddaşın formalaşması və möhkəmlənməsi proseslərinin oyaq vəziyyətdəkindən fərqli işləməsidir. Xüsusilə yuxuların daha canlı olduğu sürətli göz hərəkətləri mərhələsində — REM yuxusu zamanı — beynin bəzi sahələri yüksək fəallıq göstərsə də, yeni xatirələrin uzunmüddətli yaddaşa ötürülməsi adi oyaqlıq vəziyyətindəki kimi baş vermir.

Bu prosesdə noradrenalin adlı kimyəvi maddənin də rolu var. Noradrenalin diqqət, oyanıqlıq və yaddaşla əlaqəli beyin mexanizmlərində iştirak edir. REM yuxusu zamanı beyində noradrenalin səviyyəsi çox aşağı olur. Bu vəziyyət yuxuların məzmununun yaddaşda sabit şəkildə qeydə alınmamasına töhfə verə bilər. Bununla belə, yuxuların unudulmasını yalnız noradrenalinin azlığı ilə izah etmək düzgün deyil. Yuxunun hansı mərhələsində oyanmağımız, diqqətimiz və yuxudan sonra baş verən hadisələr də xatırlama prosesinə təsir göstərir.

Yuxu zamanı beyin müxtəlif görüntüləri, səsləri, emosiyaları və xatirə parçalarını bir araya gətirə bilər. Buna görə də yuxuda insan özünü başqa bir ölkədə, uşaqlıq evində və ya heç vaxt görmədiyi bir məkanda görə bilər. Bəzən tanıdığımız insanlar gözlənilməz davranışlar sərgiləyir, hadisələr isə məntiqsiz şəkildə bir-birini əvəz edir. Buna baxmayaraq, yuxu davam etdiyi müddətdə bu qəribəliklər bizə normal görünə bilər.

Həmçinin oxuyun

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

Oyandığımız zaman isə vəziyyət dəyişir. Beyin ətraf mühitdən gələn yeni məlumatları emal etməyə, gün ərzində görüləcək işlərə diqqət yetirməyə başlayır. Yuxunun məzmunu yaddaşda möhkəmlənməyibsə, yeni məlumatlar həmin zəif izləri sürətlə arxa plana keçirə bilər. Nəticədə bir neçə saniyə əvvəl xatırladığımız yuxunun yalnız ayrı-ayrı görüntüləri yadımızda qalır, bəzən isə onu tamamilə unuduruq.

Maraqlıdır ki, yuxularını heç vaxt xatırlamadığını düşünən insanlar da yuxu görə bilərlər. Yuxunu xatırlamamaq onun ümumiyyətlə görülmədiyi demək deyil. İnsan yuxudan dərhal sonra oyandıqda yuxunun məzmununu daha asan xatırlaya bilər. Uzun müddət yatdıqdan sonra oyanmaq və dərhal başqa işlərə diqqət yetirmək isə həmin xatirələrin itirilməsi ehtimalını artıra bilər.

Yuxuları daha yaxşı xatırlamaq istəyənlər üçün sadə üsullar da mövcuddur. Oyandıqdan dərhal sonra bir neçə saniyə sakit qalmaq, telefona baxmağa tələsməmək və yadında qalan görüntüləri qeyd etmək faydalı ola bilər. Yuxu gündəliyi aparmaq zamanla insanın yuxularını daha tez-tez xatırlamasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, kifayət qədər yatmaq və müntəzəm yuxu rejiminə riayət etmək də vacibdir.

Beləliklə, yuxuların tez unudulması beynimizin nasaz işləməsi demək deyil. Bu, yuxu zamanı yaddaşın işləmə xüsusiyyətləri, kimyəvi proseslər və oyandıqdan sonra diqqətin dəyişməsi ilə əlaqəli mürəkkəb hadisədir. Hər gecə zehnimizdə yaranan qəribə hekayələrin bir çoxunu xatırlamasıq da onların yuxu zamanı yaşadığımız təcrübələrimizin bir hissəsi olmadığı anlamına gəlmir.