Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Maraqlı 22 Oktyabr 2026, 10:30
647
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.
Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin iri asteroidlərin Yerə çırpılması tamam başqa məsələdir. Belə hadisələr çox nadir baş verir və bir-birindən milyonlarla il ara ilə qeydə alınır. Məhz bu nadirlik insanlığın və canlı aləmin sabit şəraitdə inkişaf etməsinə imkan verib.Bu nadirliyin arxasında dayanan mühüm amillərdən biri Yupiterin qoruyucu rolu hesab olunur. Günəş sisteminə daxil olan çoxsaylı asteroid və kometaların bir hissəsi Yupiterin nəhəng kütləsinə görə birbaşa onun üzərinə düşür. Yupiter kütləsinə görə Günəş sistemindəki bütün digər planetlərin birgə kütləsindən də böyükdür və bu, onun güclü cazibə qüvvəsi yaratmasına səbəb olur. Bu cazibə sahəsi yaxınlıqdan keçən cisimləri özünə çəkir və onların bir hissəsini öz səthinə qəbul edir.
Digər cisimlər isə Yupiterin orbital təsiri nəticəsində öz yolundan yayınır. Nəhəng planetin cazibəsi yaxınlıqdan keçən asteroid və kometaların trayektoriyasını dəyişir. Bu zaman Yerə doğru istiqamətlənmiş bir çox cisim yolunu dəyişərək ya Günəş sisteminin kənarına atılır, ya da başqa istiqamətə yönəlir. Beləliklə, potensial təhlükə daşıyan cisimlərin xeyli hissəsi Yerə çatmadan "nəzarətdən" çıxır.Məhz bu xüsusiyyətlərinə görə Yupiter çox vaxt kosmik süpürgəyə bənzədilir. Necə ki süpürgə döşəmədəki çirki yığıb təmizləyir, Yupiter də öz cazibəsi ilə Günəş sistemindəki təhlükəli cisimlərin əhəmiyyətli hissəsini özünə çəkir və ya istiqamətini dəyişir. Bu bənzətmə onun Günəş sistemindəki rolunu sadə və anlaşıqlı şəkildə izah edir.
Həmçinin oxuyun
Əgər Yupiter olmasaydı, Yer kürəsi çox daha tez-tez göktaşı bombardmanına məruz qala bilərdi. Belə vəziyyətdə iri çırpılmaların sayı artar, bu isə canlı həyatın formalaşması və davamlılığı üçün ciddi maneə yarada bilərdi. Buna görə də Yer üzündə həyatın mövcudluğunu müəyyən mənada Yupiterə borclu olduğumuz deyilir. Nəhəng qaz planeti uzaqdan baxanda sadəcə göy cismi kimi görünsə də, əslində planetimizin təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır.
Beləliklə, Yerə iri asteroidlərin nadir düşməsi təsadüfi hal deyil. Bunda Yupiterin kütləsi, cazibə qüvvəsi və orbital təsiri mühüm yer tutur. Minlərlə kiçik göktaşının hər il Yerə düşməsinə baxmayaraq, iri asteroid çırpılmalarının nadir olması bizim planetimizdə həyatın sabit şəkildə davam etməsinə imkan yaradır.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Kirpilər niyə bağçalar üçün faydalıdır?
Kirpilər təbiətin ən maraqlı və eyni zamanda ən çox sevilən canlılarından biridir. Kiçik bədənləri, tikanlarla örtülü kürkləri və gecə həyatı ilə seçilən bu heyvanlar çoxlarına yalnız şirin görünüşü ilə tanışdır. Lakin məlumata görə, kirpilərin bədən quruluşu, hissiyyatı və qidalanma xüsusiyyətləri onları təbiətdə və insanların həyət-bağçalarında əhəmiyyətli rol oynayan canlılara çevirir.Citypost.az-ın məlumatına görə, Kirpilərin bədənini örtən tikanlar onların ən diqqətçəkən xüsusiyyətidir. Orta hesabla kirpinin bədənində təxminən 7 min tikan olur. Bu tikanlar əslində keratindən ibarət bərkimiş tüklərdir. Keratin insan dırnaqları və saçlarının tərkibində də olan möhkəm zülaldır. Başqa sözlə, kirpinin tikanları qəribə görünsə də, təbiətcə adi tüklərə yaxın quruluşa malikdir, sadəcə...
22 Oktyabr 2026, 09:30
Atlara nal vurulması niyə ağrısızdır?
Atlara nal vurulması əsrlər boyu davam edən ənənələrdən biridir. Bu prosesi ilk dəfə görən insanların çoxu eyni sualı verir: toynağa çivi çalınarkən at ağrı hiss etmirmi? Kənardan baxanda toynağa metal nalın çivilərlə bərkidilməsi ağrılı və əzablı görünə bilər. Lakin məlumata görə, nal düzgün taxıldıqda atlar üçün heç bir acı yaratmır və bunun bir neçə əsaslı izahı var. Bu izahlar həm toynağın quruluşu, həm də prosesin düzgün aparılması ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, birinci səbəb toynağın tərkibi ilə əlaqədardır. Atların toynaqları insan dırnaqları ilə eyni maddə olan keratindən hazırlanıb. Başqa sözlə, toynaq təbiətcə bizim əl və ayaq dırnaqlarımıza oxşar quruluşa malikdir....
22 Oktyabr 2026, 08:30
Karandaşların arxasındakı pozanlar niyə yaxşı silmir?
Karandaşların arxasına yerləşdirilən kiçik pozanların adi pozanlarla müqayisədə daha zəif silməsi bir çox insanın diqqətini çəkən məqamlardan biridir. Xüsusilə yazı zamanı səhvləri düzəltmək üçün istifadə edilən bu pozanlar bəzən qələmin izlərini tam təmizləyə bilmir, kağız üzərində ləkələr saxlayır və hətta vərəqin səthinə zərər verə bilir. Maraqlıdır ki, bu problemin səbəbi nə kağızın keyfiyyəti, nə də istifadəçinin pozanı düzgün işlətməməsi ola bilər. Əsas səbəb pozanın hazırlandığı material və istehsal xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki,karandaşların arxasına bərkidilən pozanlar zahirən adi pozanlara bənzəsə də, onların hazırlanmasında istifadə edilən materiallar fərqlənə bilər. Bu cür pozanlar karandaşın üzərində yerləşdirilməli, gündəlik istifadə zamanı formasını qorumalı...
21 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxular beynin fəaliyyətində hansı rol oynayır?
Yuxular yalnız gecə gördüyümüz xəyali hadisələr deyil, həm də beynin yaddaş, emosiyalar və təhlükələrə qarşı hazırlıq mexanizmləri ilə əlaqəli mürəkkəb prosesdir. Yuxu zamanı beyin gün ərzində toplanan məlumatları emal edir, emosional təcrübələri təhlil edir və yaddaşın formalaşmasında iştirak edir.Citypost.az-ın məlumatına görə, yuxuların ən intensiv olduğu REM yuxu mərhələsində beyin fəaliyyəti oyaqlıq zamanı müşahidə olunan səviyyəyə yaxın ola bilər. Bu mərhələdə emosiyaların emalında iştirak edən amiqdala və yaddaşla əlaqəli beyin strukturları fəal işləyir. Eyni zamanda, məntiqi düşünmə və qərarvermə ilə əlaqəli prefrontal korteksin fəaliyyəti müəyyən dərəcədə dəyişir. Bu səbəbdən yuxuda baş verən qeyri-adi və məntiqsiz hadisələr belə insana tamamilə normal görünə...
21 Oktyabr 2026, 10:40
Pişiklər havada necə çevrilərək ayaqları üstə düşür? Bunun sirri onurğalarındadır
Pişiklərin hündürlükdən yıxılarkən havada çevrilərək ayaqları üstə düşməsi uzun illərdir həm alimlərin, həm də heyvansevərlərin diqqətini çəkən maraqlı hadisələrdən biridir. İlk baxışdan bu hərəkət fizika qanunlarına zidd görünə bilər. Çünki havada pişiyin özünü itələyəcəyi hər hansı bir səth yoxdur. Buna baxmayaraq, pişiklər bədənlərinin vəziyyətini dəyişərək düşmə zamanı ayaqlarını aşağı istiqamətə çevirə bilirlər. Bu qabiliyyətin əsas sirri onların çevik onurğası, bədən quruluşu və hərəkətləri bir-biri ilə əlaqələndirmək bacarığıdır.Citypost.az xəbər verir ki, 1894-cü ildə fransız fizioloq və fotoqraf Etyen-Jül Marey pişiyin havada çevrilmə hərəkətini ardıcıl fotoşəkillərlə qeydə almışdı. Bu görüntülər heyvanın özünü itələmək üçün dayaq nöqtəsi olmadan necə çevrildiyini araşdırmağa imkan verdi....
20 Oktyabr 2026, 10:30
İlk mexaniki saatlər necə yaranıb? İnsanlar saat olmadan vaxtı necə müəyyən edirdilər?
Müasir dövrdə zamanı öyrənmək üçün qol saatına, telefona və ya divar saatına baxmaq kifayətdir. Lakin saatların mövcud olmadığı dövrlərdə insanlar günün hansı vaxtı olduğunu müəyyənləşdirmək üçün təbiət hadisələrindən və müxtəlif sadə vasitələrdən istifadə edirdilər. Günəşin hərəkəti, kölgələrin uzunluğu, axan su və yanan şamlar insanların zamanı təxmin etməsinə kömək edirdi. Ancaq gecə düşəndə və günəş görünməyəndə vaxtı dəqiq müəyyənləşdirmək daha çətin olurdu.Citypost.az-ın məlumatına görə, qədim dövrlərdə günəş saatları geniş istifadə edilən vasitələrdən biri idi. Bu saatlarda günəş şüalarının yaratdığı kölgənin istiqaməti və uzunluğu əsas götürülürdü. Su saatları isə suyun müəyyən sürətlə bir qabdan digərinə axması prinsipi ilə işləyirdi. Bəzi yerlərdə vaxtı...
20 Oktyabr 2026, 09:30
