Yuxular beynin fəaliyyətində hansı rol oynayır?
Maraqlı 21 Oktyabr 2026, 10:40
495
Yuxular yalnız gecə gördüyümüz xəyali hadisələr deyil, həm də beynin yaddaş, emosiyalar və təhlükələrə qarşı hazırlıq mexanizmləri ilə əlaqəli mürəkkəb prosesdir. Yuxu zamanı beyin gün ərzində toplanan məlumatları emal edir, emosional təcrübələri təhlil edir və yaddaşın formalaşmasında iştirak edir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, yuxuların ən intensiv olduğu REM yuxu mərhələsində beyin fəaliyyəti oyaqlıq zamanı müşahidə olunan səviyyəyə yaxın ola bilər. Bu mərhələdə emosiyaların emalında iştirak edən amiqdala və yaddaşla əlaqəli beyin strukturları fəal işləyir. Eyni zamanda, məntiqi düşünmə və qərarvermə ilə əlaqəli prefrontal korteksin fəaliyyəti müəyyən dərəcədə dəyişir. Bu səbəbdən yuxuda baş verən qeyri-adi və məntiqsiz hadisələr belə insana tamamilə normal görünə bilər.Bununla yanaşı, yuxu yaddaşın möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Beyin yuxu zamanı yeni məlumatları əvvəlki biliklərlə əlaqələndirir, öyrənilmiş materialın uzunmüddətli yaddaşa ötürülməsində iştirak edir və məlumatların təşkilinə kömək edir. Lakin bu proseslərin yalnız yuxuların özündən qaynaqlandığını söyləmək düzgün olmazdı. Yaddaşın möhkəmlənməsində yuxunun müxtəlif mərhələləri əhəmiyyət daşıyır.
Alimlər yuxuların funksiyalarını izah etmək üçün müxtəlif nəzəriyyələr irəli sürürlər. Bu nəzəriyyələrdən birinə görə, yuxular insanın real həyatda qarşılaşa biləcəyi təhlükələri simulyasiya edərək onun mümkün vəziyyətlərə hazırlanmasına kömək edə bilər. Bu yanaşma yuxuların təkamül prosesində müəyyən rol oynaya biləcəyini ehtimal edir.Yuxuların digər mümkün funksiyası emosiyaların emalı ilə bağlıdır. Yuxu zamanı beyin gün ərzində yaşanan hadisələrlə əlaqəli emosional təcrübələri yenidən işləyə bilər. Bu prosesin emosional tarazlığın qorunmasına və stressin idarə olunmasına töhfə verdiyi düşünülür.
Mütəxəssislər yuxunun beyin sağlamlığı, öyrənmə, yaddaş və emosional vəziyyət üçün vacib olduğunu vurğulayırlar. Bununla belə, yuxu görməyin konkret funksiyaları ilə bağlı elmi araşdırmalar davam edir və bütün yuxuların vahid məqsədə xidmət etdiyi hələ sübuta yetirilməyib.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, yuxular beynin gecə fəaliyyəti zamanı baş verən mürəkkəb proseslərin bir hissəsidir. Onlar emosional təcrübələrin işlənməsi və yaddaşın formalaşması ilə əlaqəli ola bilər. Yuxunun özü isə orqanizmin normal fəaliyyəti və sağlamlığın qorunması üçün vacib bioloji proses hesab olunur.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Pişiklər havada necə çevrilərək ayaqları üstə düşür? Bunun sirri onurğalarındadır
Pişiklərin hündürlükdən yıxılarkən havada çevrilərək ayaqları üstə düşməsi uzun illərdir həm alimlərin, həm də heyvansevərlərin diqqətini çəkən maraqlı hadisələrdən biridir. İlk baxışdan bu hərəkət fizika qanunlarına zidd görünə bilər. Çünki havada pişiyin özünü itələyəcəyi hər hansı bir səth yoxdur. Buna baxmayaraq, pişiklər bədənlərinin vəziyyətini dəyişərək düşmə zamanı ayaqlarını aşağı istiqamətə çevirə bilirlər. Bu qabiliyyətin əsas sirri onların çevik onurğası, bədən quruluşu və hərəkətləri bir-biri ilə əlaqələndirmək bacarığıdır.Citypost.az xəbər verir ki, 1894-cü ildə fransız fizioloq və fotoqraf Etyen-Jül Marey pişiyin havada çevrilmə hərəkətini ardıcıl fotoşəkillərlə qeydə almışdı. Bu görüntülər heyvanın özünü itələmək üçün dayaq nöqtəsi olmadan necə çevrildiyini araşdırmağa imkan verdi....
20 Oktyabr 2026, 10:30
İlk mexaniki saatlər necə yaranıb? İnsanlar saat olmadan vaxtı necə müəyyən edirdilər?
Müasir dövrdə zamanı öyrənmək üçün qol saatına, telefona və ya divar saatına baxmaq kifayətdir. Lakin saatların mövcud olmadığı dövrlərdə insanlar günün hansı vaxtı olduğunu müəyyənləşdirmək üçün təbiət hadisələrindən və müxtəlif sadə vasitələrdən istifadə edirdilər. Günəşin hərəkəti, kölgələrin uzunluğu, axan su və yanan şamlar insanların zamanı təxmin etməsinə kömək edirdi. Ancaq gecə düşəndə və günəş görünməyəndə vaxtı dəqiq müəyyənləşdirmək daha çətin olurdu.Citypost.az-ın məlumatına görə, qədim dövrlərdə günəş saatları geniş istifadə edilən vasitələrdən biri idi. Bu saatlarda günəş şüalarının yaratdığı kölgənin istiqaməti və uzunluğu əsas götürülürdü. Su saatları isə suyun müəyyən sürətlə bir qabdan digərinə axması prinsipi ilə işləyirdi. Bəzi yerlərdə vaxtı...
20 Oktyabr 2026, 09:30
Təzyiqli bişiricinin fısıldaması təhlükə əlamətidir, yoxsa normal iş rejimi?
Təzyiqli bişirici mətbəxdə yeməklərin daha qısa müddətdə bişirilməsinə imkan verən praktik vasitələrdən biridir. Lakin onun işləmə prinsipi və yaratdığı təzyiq bir çox insanda suallar doğurur. Xüsusilə qapağın kilidlənməsi, cihazın fitindən buxar çıxması və bəzən yüksək səslə fısıldaması təhlükəli vəziyyətin əlaməti kimi qəbul edilə bilər. Əslində isə bu səs bir çox hallarda cihazın daxilindəki təzyiqi tənzimləyən mexanizmin işlədiyini göstərir. Bununla belə, təhlükəsizlik sistemlərinin düzgün işləməsi və cihazın qaydalara uyğun istifadə edilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır.Citypost.az-ın xəbərinə görə, təzyiqli bişiricinin əsas xüsusiyyəti qapalı mühitdə təzyiqi artıraraq suyun qaynama temperaturunu yüksəltməsidir. Adi, açıq qazanda su normal atmosfer təzyiqində təxminən 100 dərəcədə qaynayır. Su qaynamağa...
20 Oktyabr 2026, 08:30
Təyyarədə sərnişin vəfat edərsə, nə baş verir?
Təyyarədə uçuş zamanı sərnişinlərdən birinin vəfat etməsi və ya həyatını itirmək təhlükəsi ilə üzləşməsi aviasiyada ciddi tibbi hadisə hesab olunur. Belə vəziyyətlərdə kabin heyəti dərhal müdaxiləyə başlayır, pilotlara məlumat verilir və sərnişinin vəziyyətinə uyğun tədbirlər görülür. Lakin çoxlarının düşündüyünün əksinə olaraq, təyyarədə ölüm hadisəsinin baş verməsi uçuşun mütləq şəkildə dayandırılması və ya təyyarənin ən yaxın hava limanına enməsi demək deyil. Qərar bir sıra amillər, o cümlədən sərnişinin vəziyyəti, tibbi yardımın nəticəsi və uçuş təhlükəsizliyi nəzərə alınmaqla qəbul edilir.Citypost.az-ın məlumatına görə, belə bir hadisə baş verdikdə ilk növbədə kabin heyəti sərnişinin vəziyyətini yoxlayır və təcili tibbi müdaxiləyə başlayır. Təyyarələrdə ilkin tibbi...
19 Oktyabr 2026, 11:00
İnəklərin də sevimli dostları var: Alimlərdən maraqlı fakt
İnəklərin də özlərinə ən yaxın dost seçə bildiyini bilirdinizmi? İlk baxışdan qəribə səslənsə də, elmi müşahidələr bu heyvanların bir-biri ilə güclü sosial əlaqələr qura bildiyini göstərir. Məlum olur ki, inəklər yalnız sürü halında yaşayan heyvanlar deyil, eyni zamanda müəyyən fərdlərlə daha çox vaxt keçirməyə üstünlük verə bilirlər.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalar göstərir ki, bəzi inəklər sürüdəki digər heyvanlarla müqayisədə müəyyən fərdlərin yanında daha çox olurlar. Onlar birlikdə vaxt keçirir, bir-birinə yaxın dayanır və sosial münasibətlərində seçicilik nümayiş etdirirlər. Bu davranışlar təsadüfi yaxınlıqdan daha mürəkkəb sosial əlaqələrin mövcud ola biləcəyini düşündürür.Alimlərin diqqətini çəkən məqamlardan biri də inəklərin tanış olduqları və daha...
19 Oktyabr 2026, 10:00
İnsan yaşlandıqca boyu niyə qısalır? Səbəblər və bunun qarşısını almağın yolları
İnsan yaşlandıqca boyunun tədricən qısalması çoxlarının diqqət yetirmədiyi, lakin sağlamlıq baxımından əhəmiyyətli ola bilən dəyişikliklərdən biridir. Bəzi insanlar illər keçdikcə əvvəlki boylarından bir neçə santimetr qısaldıqlarını, kürəklərinin əyildiyini və dik dayanmaqda çətinlik çəkdiklərini müşahidə edirlər. Bəs bu proses nə üçün baş verir? Boyun qısalması yalnız yaşlanmanın təbii nəticəsidir, yoxsa orqanizmdə müəyyən sağlamlıq problemlərinin göstəricisi də ola bilər?Citypost.az-ın məlumatına əsasən, boyun yaşla əlaqədar qısalmasının əsas səbəbləri arasında onurğada baş verən dəyişikliklər, fəqərəarası disklərin hündürlüyünün azalması, əzələlərin zəifləməsi və osteoporoz dayanır. Xüsusilə sümük əriməsi nəticəsində onurğa fəqərələrində yaranan sıxılma sınıqları boy itkisinə səbəb ola bilər. Buna görə də yaş artdıqca boyda nəzərəçarpacaq...
19 Oktyabr 2026, 09:00
