Pişiklər havada necə çevrilərək ayaqları üstə düşür? Bunun sirri onurğalarındadır
Maraqlı 20 Oktyabr 2026, 10:30
421
Pişiklərin hündürlükdən yıxılarkən havada çevrilərək ayaqları üstə düşməsi uzun illərdir həm alimlərin, həm də heyvansevərlərin diqqətini çəkən maraqlı hadisələrdən biridir. İlk baxışdan bu hərəkət fizika qanunlarına zidd görünə bilər. Çünki havada pişiyin özünü itələyəcəyi hər hansı bir səth yoxdur. Buna baxmayaraq, pişiklər bədənlərinin vəziyyətini dəyişərək düşmə zamanı ayaqlarını aşağı istiqamətə çevirə bilirlər. Bu qabiliyyətin əsas sirri onların çevik onurğası, bədən quruluşu və hərəkətləri bir-biri ilə əlaqələndirmək bacarığıdır.
Citypost.az xəbər verir ki, 1894-cü ildə fransız fizioloq və fotoqraf Etyen-Jül Marey pişiyin havada çevrilmə hərəkətini ardıcıl fotoşəkillərlə qeydə almışdı. Bu görüntülər heyvanın özünü itələmək üçün dayaq nöqtəsi olmadan necə çevrildiyini araşdırmağa imkan verdi. Hadisə fizikanın əsas prinsipləri ilə maraqlanan alimlər üçün də mühüm tədqiqat mövzusuna çevrildi. İlk baxışdan pişik havada heç bir xarici qüvvənin təsiri olmadan dönürmüş kimi görünsə də, əslində onun hərəkəti fizika qanunlarına tam uyğundur. Pişiyin bu bacarığının əsasını onun onurğasının yüksək çevikliyi təşkil edir. Pişik bədəninin ön və arxa hissələrini bir-birindən fərqli istiqamətlərdə hərəkət etdirə bilir. Havada olarkən əvvəlcə ön ayaqlarını bədəninə yaxınlaşdırıb arxa ayaqlarını uzada bilər. Bu zaman bədənin ön hissəsi daha asan fırlanır, arxa hissə isə daha az dönür. Sonra pişik ayaqlarının vəziyyətini dəyişir: ön ayaqlarını uzadır, arxa ayaqlarını isə bədəninə yaxınlaşdırır. Beləliklə, arxa hissənin də fırlanmasına şərait yaranır.
Bu hərəkətlər bir-birini tamamlayır və pişiyin bədəninin ümumi istiqamətini dəyişməsinə imkan verir. Ən maraqlısı isə budur ki, pişik bütün bunları edərkən havada özünü hər hansı səthə söykəyərək itələmir. O, sadəcə bədəninin müxtəlif hissələrinin vəziyyətini və fırlanma sürətini dəyişir. Bədən hissələrinin bu koordinasiyalı hərəkəti nəticəsində pişik düşmə zamanı ayaqlarını yerə tərəf çevirə bilir.Burada fizikanın mühüm prinsiplərindən biri — xarici qüvvələrin fırlanma təsiri olmadıqda sistemin ümumi bucaq impulsunun qorunması — əsas rol oynayır. Pişik havada öz bədəninin müxtəlif hissələrini fərqli şəkildə hərəkət etdirərək istiqamətini dəyişir, lakin bu, onun ümumi bucaq impulsunu pozması demək deyil. Ön və arxa hissələrin hərəkətləri elə əlaqələndirilir ki, bədənin ümumi fırlanması və istiqaməti dəyişə bilsin. Başqa sözlə, pişik havada dönmək üçün fizika qanunlarını pozmur, əksinə, bədən quruluşundan istifadə edərək həmin qanunların imkan verdiyi hərəkətləri həyata keçirir.Pişiklərin bu qabiliyyəti onların mükəmməl tarazlıq hissi ilə də əlaqəlidir. Daxili qulaqda yerləşən vestibulyar sistem bədənin mövqeyi və hərəkəti haqqında məlumat verir. Görmə və bədənin əzələ-hərəkət reseptorlarından gələn məlumatlar da bu prosesə kömək edir. Beyin həmin məlumatları emal edərək əzələlərin hərəkətini koordinasiya edir və pişiyin düşmə zamanı bədəninin vəziyyətini tənzimləməsinə şərait yaradır.
Bununla belə, pişiklərin həmişə təhlükəsiz şəkildə ayaqları üstə düşəcəyini düşünmək düzgün deyil. Onların çevikliyi və tarazlıq qabiliyyəti zədələnmə riskini tam aradan qaldırmır. Xüsusilə hündürlükdən yıxılma zamanı ciddi xəsarətlər baş verə bilər. Buna görə də bu maraqlı xüsusiyyəti pişiklərin hündürlükdən düşməyə qarşı tam qorunduğu kimi qiymətləndirmək olmaz.
Həmçinin oxuyun
Nəticə etibarilə, pişiklərin havada çevrilərək ayaqları üstə düşməsi fizikanın pozulması deyil, çevik onurğanın, bədən hissələrinin koordinasiyalı hərəkətinin və tarazlıq sisteminin birgə fəaliyyətinin nəticəsidir. 1894-cü ildə fotoşəkillərlə qeydə alınan bu hərəkət heyvanların bədən quruluşunun nə qədər mürəkkəb və mükəmməl ola biləcəyini göstərən maraqlı nümunələrdən biridir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
İlk mexaniki saatlər necə yaranıb? İnsanlar saat olmadan vaxtı necə müəyyən edirdilər?
Müasir dövrdə zamanı öyrənmək üçün qol saatına, telefona və ya divar saatına baxmaq kifayətdir. Lakin saatların mövcud olmadığı dövrlərdə insanlar günün hansı vaxtı olduğunu müəyyənləşdirmək üçün təbiət hadisələrindən və müxtəlif sadə vasitələrdən istifadə edirdilər. Günəşin hərəkəti, kölgələrin uzunluğu, axan su və yanan şamlar insanların zamanı təxmin etməsinə kömək edirdi. Ancaq gecə düşəndə və günəş görünməyəndə vaxtı dəqiq müəyyənləşdirmək daha çətin olurdu.Citypost.az-ın məlumatına görə, qədim dövrlərdə günəş saatları geniş istifadə edilən vasitələrdən biri idi. Bu saatlarda günəş şüalarının yaratdığı kölgənin istiqaməti və uzunluğu əsas götürülürdü. Su saatları isə suyun müəyyən sürətlə bir qabdan digərinə axması prinsipi ilə işləyirdi. Bəzi yerlərdə vaxtı...
20 Oktyabr 2026, 09:30
Təzyiqli bişiricinin fısıldaması təhlükə əlamətidir, yoxsa normal iş rejimi?
Təzyiqli bişirici mətbəxdə yeməklərin daha qısa müddətdə bişirilməsinə imkan verən praktik vasitələrdən biridir. Lakin onun işləmə prinsipi və yaratdığı təzyiq bir çox insanda suallar doğurur. Xüsusilə qapağın kilidlənməsi, cihazın fitindən buxar çıxması və bəzən yüksək səslə fısıldaması təhlükəli vəziyyətin əlaməti kimi qəbul edilə bilər. Əslində isə bu səs bir çox hallarda cihazın daxilindəki təzyiqi tənzimləyən mexanizmin işlədiyini göstərir. Bununla belə, təhlükəsizlik sistemlərinin düzgün işləməsi və cihazın qaydalara uyğun istifadə edilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır.Citypost.az-ın xəbərinə görə, təzyiqli bişiricinin əsas xüsusiyyəti qapalı mühitdə təzyiqi artıraraq suyun qaynama temperaturunu yüksəltməsidir. Adi, açıq qazanda su normal atmosfer təzyiqində təxminən 100 dərəcədə qaynayır. Su qaynamağa...
20 Oktyabr 2026, 08:30
Təyyarədə sərnişin vəfat edərsə, nə baş verir?
Təyyarədə uçuş zamanı sərnişinlərdən birinin vəfat etməsi və ya həyatını itirmək təhlükəsi ilə üzləşməsi aviasiyada ciddi tibbi hadisə hesab olunur. Belə vəziyyətlərdə kabin heyəti dərhal müdaxiləyə başlayır, pilotlara məlumat verilir və sərnişinin vəziyyətinə uyğun tədbirlər görülür. Lakin çoxlarının düşündüyünün əksinə olaraq, təyyarədə ölüm hadisəsinin baş verməsi uçuşun mütləq şəkildə dayandırılması və ya təyyarənin ən yaxın hava limanına enməsi demək deyil. Qərar bir sıra amillər, o cümlədən sərnişinin vəziyyəti, tibbi yardımın nəticəsi və uçuş təhlükəsizliyi nəzərə alınmaqla qəbul edilir.Citypost.az-ın məlumatına görə, belə bir hadisə baş verdikdə ilk növbədə kabin heyəti sərnişinin vəziyyətini yoxlayır və təcili tibbi müdaxiləyə başlayır. Təyyarələrdə ilkin tibbi...
19 Oktyabr 2026, 11:00
İnəklərin də sevimli dostları var: Alimlərdən maraqlı fakt
İnəklərin də özlərinə ən yaxın dost seçə bildiyini bilirdinizmi? İlk baxışdan qəribə səslənsə də, elmi müşahidələr bu heyvanların bir-biri ilə güclü sosial əlaqələr qura bildiyini göstərir. Məlum olur ki, inəklər yalnız sürü halında yaşayan heyvanlar deyil, eyni zamanda müəyyən fərdlərlə daha çox vaxt keçirməyə üstünlük verə bilirlər.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalar göstərir ki, bəzi inəklər sürüdəki digər heyvanlarla müqayisədə müəyyən fərdlərin yanında daha çox olurlar. Onlar birlikdə vaxt keçirir, bir-birinə yaxın dayanır və sosial münasibətlərində seçicilik nümayiş etdirirlər. Bu davranışlar təsadüfi yaxınlıqdan daha mürəkkəb sosial əlaqələrin mövcud ola biləcəyini düşündürür.Alimlərin diqqətini çəkən məqamlardan biri də inəklərin tanış olduqları və daha...
19 Oktyabr 2026, 10:00
İnsan yaşlandıqca boyu niyə qısalır? Səbəblər və bunun qarşısını almağın yolları
İnsan yaşlandıqca boyunun tədricən qısalması çoxlarının diqqət yetirmədiyi, lakin sağlamlıq baxımından əhəmiyyətli ola bilən dəyişikliklərdən biridir. Bəzi insanlar illər keçdikcə əvvəlki boylarından bir neçə santimetr qısaldıqlarını, kürəklərinin əyildiyini və dik dayanmaqda çətinlik çəkdiklərini müşahidə edirlər. Bəs bu proses nə üçün baş verir? Boyun qısalması yalnız yaşlanmanın təbii nəticəsidir, yoxsa orqanizmdə müəyyən sağlamlıq problemlərinin göstəricisi də ola bilər?Citypost.az-ın məlumatına əsasən, boyun yaşla əlaqədar qısalmasının əsas səbəbləri arasında onurğada baş verən dəyişikliklər, fəqərəarası disklərin hündürlüyünün azalması, əzələlərin zəifləməsi və osteoporoz dayanır. Xüsusilə sümük əriməsi nəticəsində onurğa fəqərələrində yaranan sıxılma sınıqları boy itkisinə səbəb ola bilər. Buna görə də yaş artdıqca boyda nəzərəçarpacaq...
19 Oktyabr 2026, 09:00
Dünyanın ən qəribə 3 insan rekordu
Dünyada elə qeyri-adi insanlar var ki, onların sahib olduğu fiziki xüsusiyyətlər və bacarıqlar eşidənləri heyrətləndirir. Bəziləri bədənlərinin qeyri-adi imkanları sayəsində dünya rekordlarına imza atır, digərləri isə illərlə davam etdirdikləri vərdişlərlə diqqət mərkəzinə düşürlər. İlk baxışdan inanılmaz görünən bu rekordlar insan bədəninin fərqli xüsusiyyətlərini və insanların nələrə qadir ola biləcəyini nümayiş etdirir. Dünyanın ən geniş ağıza sahib insanlarından tutmuş dodaqlarını burnunun üzərinə qaldıra bilən şəxslərə və metrlərlə ölçülən dırnaqları ilə tanınan qadına qədər bu rekordların hər biri özünəməxsusluğu ilə seçilir.Citypost.az xəbər verir ki, dünyanın ən geniş ağzını aça bilən şəxslərdən biri britaniyalı Isaac Johnsondur. O, ağzını təxminən 11 santimetr genişliyində aça...
16 Oktyabr 2026, 11:40
