Qızardılmış qidalarda yaranan akrilamid maddəsi bədənə necə zərər verir?
Qurman 31 Avqust 2026, 20:58
223
Qızardılmış, yüksək temperaturda bişirilmiş qidalarda kimyəvi reaksiyalar nəticəsində əmələ gələn akrilamid maddəsi insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə mənbəyidir. Bu birləşmə xüsusilə karbohidratla zəngin olan kartof, çörək, qənnadı məhsulları, qəhvə dənələri 120 dərəcədən yuxarı temperaturda işləndikdə ortaya çıxır. Təbii olaraq qidalarda olmayan bu maddə aminturşusu ilə şəkərin qızarma reaksiyası (Mayyar reaksiyası) zamanı formalaşır, qidanın rənginin tündləşməsi ilə miqdarı daha da artır.
Citypost.az xəbər verir ki, orqanizmə qida yolu ilə daxil olan akrilamid həzm sistemindən sürətlə sorularaq qan dövranına keçir, bütün toxuma və orqanlara yayılır. Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi tərəfindən potensial xərçəng törədici maddələr qrupuna aid edilən bu kimyəvi birləşmə hüceyrə səviyyəsində DNT strukturunu zədələyir. DNT zəncirində əmələ gələn mutasiyalar zamanla nəzarətsiz hüceyrə bölünməsinə, mədə, bağırsaq, böyrək, yumurtalıq xərçənginin yaranma riskinin kəskin yüksəlməsinə şərait yaradır.
Akrilamidin digər dağıdıcı təsiri sinir sistemi üzərində müşahidə olunur. Yüksək dozada akrilamidə məruz qalmaq neyronların fəaliyyətini pozaraq ətraf sinir toxumalarının zədələnməsinə (nefropatiya) gətirib çıxarır. Bu hal ətraflarda keyimə, əzələ zəifliyi, hərəkət koordinasiyasının pozulması kimi sinir sistemi pozuntuları ilə özünü büruzə verir. Eyni zamanda maddənin metabolizmi zamanı böyrəklərdə, qaraciyərdə toksik yük artır, orqanizmin immun müdafiə sistemi zəifləyir.
Qida rasionunda akrilamid riskini azaltmaq üçün qızartma, tünd qızılı rəngə qədər pişirmə üsullarından uzaq durmaq vacibdir. Qıdaları yüksək yağda qızartmaq əvəzinə buxarda bişirmə, qaynatma, aşağı temperaturda sobada hazırlama metodlarına üstünlük verilməlidir. Kartofun bişirilməzdən əvvəl suda saxlanılması, çörəyin tünd qabığının soyulması akrilamid səviyyəsini azaltmağa kömək edən təsirli addımlardandır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Tort və şirniyyatların qabarmamasına səbəb olan 3 böyük səhv
Ev şəraitində tort, şirniyyat hazırlayarkən xəmirin lazımi səviyyədə qabarmaması hətta təcrübəli konditerlərin də tez-tez qarşılaşdığı məyusedici hallardan biridir. Xəmirin yatması, bərk qalması, yaxud içinin çiy qalması adətən bəzi vacib texniki qaydaların gözə almamasından qaynaqlanır. Mütəxəssislər şirniyyatların qabarmasına mane olan, formasını korlayan üç əsas böyük səhvi xüsusilə vurğulayırlar.Citypost.az xəbər verir ki, birinci, ən çox edilən səhv ərzaqların temperatur rejiminə riayət etməməkdir. Yumurta, süd, kərə yağı kimi xəmirə daxil olan maddələrin soyuducudan çıxarılan kimi dərhal istifadə edilməsi tərkibdəki kimyəvi reaksiyaları ləngidir. Soyuq məhsullar xəmirin kütləsini ağırlaşdırır, havalanma prosesini bloklayır. Uğurlu nəticə almaq üçün bütün ərzaqlar bişirməyə başlamaqdan ən azı bir saat öncə...
26 Avqust 2026, 22:40
Yeməyi ikinci dəfə qızdıranda təhlükəli olan 3 qida
Hazırlanmış yeməklərin sonradan qızdırılaraq istehlak olunması gündəlik həyatda tez-tez tətbiq edilən vərdişlərdəndir. Lakin bəzi qida məhsulları təkrar termiki emala məruz qaldıqda tərkibindəki kimyəvi birləşmələr dəyişir, orqanizm üçün zəhərli maddələrə çevrilir. Mütəxəssislər təkrar qızdırıldıqda sağlamlığa ciddi təhlükə yaradan üç əsas qidanı xüsusilə fərqləndirirlər.Citypost.az xəbər verir ki, birinci təhlükəli qida kartofdur. Bişirildikdən sonra otaq temperaturunda saxlanılan kartofda "Clostridium botulinum" bakteriyalarının çoxalması üçün ideal şərait yaranır. Yemək ikinci dəfə qızdırıldıqda belə bu zəhərli mikrorqanizmlər məhv olmur, əksinə, yüksək istiliyin təsirindən toksinlər aktivləşir. Bu hal ağır həzm pozuntularına, kəskin qida zəhərlənmələrinə gətirib çıxarır. Kartofu bişdikdən dərhal sonra soyuducuda saxlamaq, soyuq halda istifadə etmək daha...
26 Avqust 2026, 16:59
Dondurulmuş tərəvəzlərin qida dəyəri təzələrindən geri qalırmı?
Dondurulmuş tərəvəzlərin qida dəyərinin təzə tərəvəzlərdən geri qalıb-qalmaması istehlakçılar arasında ən çox müzakirə olunan mövzulardandır. Cəmiyyətdə dondurulma prosesinin vitaminləri məhv etməsi barədə yanlış təsəvvür formalaşsa da, müasir qida sənayesinin araşdırmaları tamamilə əksini göstərir. Doğru texnologiya ilə dondurulmuş tərəvəzlər bəzən uzun müddət rəflərdə qalan təzə məhsullardan daha çox qida dəyərinə malik olur.Citypost.az xəbər verir ki, tərəvəzlər dondurulmaq üçün tam yetişdiyi, vitaminlərin maksimum səviyyəyə çatdığı dövrdə yığılır. Tarladan toplanan kimi bir neçə saat ərzində sürətli dondurma üsulu ilə emal olunur. Bu ani dondurma prosesi tərəvəzin tərkibindəki C, A, E vitaminlərini, mineral və antioksidantları zəncirləyərək uzun müddət qoruyub saxlayır. Təbii şəraitdə yığılan tərəvəzlər...
24 Avqust 2026, 17:59
Hansı yağlar yüksək istilikdə bişirmə üçün təhlükəsizdir?
Yüksək istilikdə yemək bişirərkən yağ seçimi sağlamlığı qorumaq baxımından həlledici rol oynayır. Hər bir yağın müəyyən bir "tüstülənmə nöqtəsi" vardır, yani həmin temperatur aşılarkən yağ parçalanmağa, zərərli sərbəst radikallar, toksik maddələr ifraz etməyə başlayır. Aşağıkı tüstülənmə nöqtəsinə malik yağlar yüksək istilikdə tez yanaraq xərçəng birləşmələri əmələ gətirdiyi üçün, yüksək dərəcəli bişirmə proseslərində yalnız yüksək dözümlülüyə malik sağlam yağlardan istifadə olunmalıdır.Citypost.az xəbər verir ki, emal olunmuş avokado yağı yüksək istiliyə ən dözümlü təbii yağlardan biridir. Tüstülənmə dərəcəsi təxminən 270 seltsidən yüksək olan bu yağ, tərkibindəki doymamış yağ turşuları, e-vitamini sayəsində yüksək dərəcələrdə belə öz strukturunu, faydalı xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayır. Eyni zamanda...
24 Avqust 2026, 13:29
Səhər yeməyində tez-tez etdiyimiz səhv: Hüceyrələri zədələyirik!
Səhər yeməyi orqanizmin gecə istirahətindən sonra maddələr mübadiləsini işə salan, günə enerjili başlamasını təmin edən ən mühüm qidalanma seansıdır. Lakin bir çox insanların tələskənlikdən, yaxud yanlış vərdişlərdən səhər süfrəsində etdiyi bəzi böyük səhvlər hüceyrə səviyyəsində ciddi zədələnmələrə yol açır. Səhər boş mədəyə qəbul edilən yanlış qidalar mədə-bağırsaq sistemini zədələməklə yanaşı, orqanizmdə xroniki iltihabi prosesləri alovlandıraraq hüceyrələrin vaxtından əvvəl qocalmasına zəmin yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, səhər yeməyində edilən ən böyük, yayğın səhv boş mədəyə rafinə olunmuş şəkərlə, sadə karbohidratlarla zəngin qidaların istehlak edilməsidir. Səhər şirin un məmulatları, hazır səhər dənəcikləri (xlopya), şirniyyatlar, hazır meyvə şirələri qəbul etmək qanda qlükozanın qəfil, kəskin...
20 Avqust 2026, 20:18
Avokadonun faydaları və ondan hazırlanan 3 asan resept
Avokado müasir qidalanmada zəngin tərkibi, yüksək qida dəyəri ilə seçilən ən faydalı meyvələrdən biridir. Tərkibindəki monoyarımdoymamış yağ turşuları, xüsusən olein turşusu ürək-damar sisteminin fəaliyyətini yaxşılaşdırır, pis xolesterinin səviyyəsini düşürür. A, C, E, K, B qrupu vitaminləri, kalium, lif ilə zəngin olan bu meyvə həzm sistemini tənzimləyir, toxluq hissəsini uzadır. Hüceyrələri qocalmaqdan qoruyan antioksidantlar göz sağlığını möhkəmləndirir, dərinin elastikliyini bərpa edir.Citypost.az xəbər verir ki, gündəlik rasiona avokadonu daxil etməyin ən sürətli yollarından biri klassik quakamole sousudur. Bunun üçün tam yetişmiş bir ədəd avokado çəngəllə əzilir, üzərinə narın doğranmış bir diş sarımsaq, bir neçə damcı təzə limon suyu, bir çimdik duz, qara...
18 Avqust 2026, 12:00
