Torpağın sənədi var, evin yoxdursa, vərəsələrə necə keçir?

Torpaq sahəsinin çıxarışı olduğu halda həmin torpağın üzərində yerləşən evin ayrıca sənədi yoxdursa, əmlak sahibinin vəfatından sonra vərəsələr arasında bölgü zamanı müəyyən hüquqi çətinliklər yarana bilər. Belə vəziyyətdə vətəndaşların ən çox maraqlandığı məsələlərdən biri budur: torpaq sənədlidirsə, lakin ev qeydiyyatdan keçməyibsə, həmin ev də vərəsələr arasında bölünə bilərmi?

Citypost.az xəbər verir ki, hüquqşünasın sözlərinə görə, belə hallarda ilk növbədə vərəsəlik işi açılmalıdır. Əmlak sahibinin vəfatından sonra onun əmlakının kimlərə keçməsi məsələsi qanunvericilikdə müəyyən edilmiş vərəsəlik qaydalarına uyğun həll olunur. Lakin evin sənədi ümumiyyətlə yoxdursa, həmin tikilinin də mərhumun əmlakı olduğunu hüquqi baxımdan rəsmiləşdirmək lazım gəlir.Əgər torpağın sənədi varsa, lakin evin ayrıca çıxarışı yoxdursa, ilk növbədə evin hansı hüquqi əsasla inşa edildiyi, torpağın hüquqi statusu, tikilinin texniki vəziyyəti və onun qeydiyyata alınmasının mümkün olub-olmaması araşdırılmalıdır. Çünki dövlət qeydiyyatında torpaq və onun üzərində yerləşən tikili ayrı-ayrı daşınmaz əmlak obyektləri kimi rəsmiləşdirilə bilər. Rəsmi məlumatlarda da fərdi yaşayış evinin qeydiyyatı üçün torpaq sahəsinə dair hüququ təsdiq edən sənədlə yanaşı, tikiliyə dair qanuni əsasları təsdiqləyən sənədlərin tələb olunduğu göstərilir.Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, ev sənədsiz olduğu üçün avtomatik olaraq vərəsələrə çatmır demək düzgün deyil. Əsas məsələ həmin ev üzərində mərhumun hüququnun tanınması və dövlət qeydiyyatının mümkün olub-olmamasıdır. Əgər evin qeydiyyata alınması üçün hüquqi əsaslar mövcuddursa, müvafiq sənədlər toplanaraq onun dövlət reyestrində rəsmiləşdirilməsi məsələsi qaldırıla bilər.

Hüquqşünasın izahına görə, belə vəziyyətdə vərəsələr ilk növbədə notariat qaydasında vərəsəlik işini açdırmalıdırlar. Daha sonra mərhuma məxsus olan əmlakın tərkibi müəyyənləşdirilir. Torpağın çıxarışı artıq mövcuddursa, həmin torpaq vərəsəlik kütləsinə daxil edilir. Evə gəldikdə isə tikilinin hüquqi statusu ayrıca araşdırılmalıdır.Əgər evin qeydiyyata alınması mümkün olarsa, onun dövlət reyestrində mərhumun adına rəsmiləşdirilməsi və bundan sonra vərəsəlik sənədləri əsasında vərəsələrin adına keçirilməsi məsələsi gündəmə gələ bilər. Qanunvericilikdə daşınmaz əmlak üzərində hüquqların vərəsəlik nəticəsində əldə edilməsinin dövlət qeydiyyatına alınması ayrıca nəzərdə tutulur. Rəsmi məlumatlara əsasən, müəyyən hallarda şəxs daşınmaz əmlak üzərində hüququ təsdiq edən çıxarışı almadan vəfat etdikdə də həmin hüququn mərhuma məxsus olması barədə sənədləşdirmə aparılaraq vərəsənin adına qeydiyyat mümkündür.Buna görə də “torpağın çıxarışı var, evin çıxarışı yoxdur, deməli ev vərəsələr arasında bölünməyəcək” yanaşması hər vəziyyət üçün doğru deyil. Əksinə, konkret olaraq evin sənədləşdirilməsi və hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılmalıdır.Əgər evin dövlət qeydiyyatına alınması üçün lazımi sənədlər mövcuddursa, bu sənədlər əsasında qeydiyyat məsələsinə baxıla bilər. Məsələn, rəsmi qaydalarda fərdi yaşayış evinin ilkin dövlət qeydiyyatı üçün torpaq sahəsinə dair sənədlər, tikilinin layihəsi, istismara qəbul aktı və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər sənədlərdən istifadə oluna biləcəyi göstərilir.

Bəzi hallarda isə evin hüquqi vəziyyətini təsdiq edən sənədlər tapılmaya bilər. Bu zaman arxiv sənədlərinin araşdırılması, köhnə texniki sənədlərin, icra hakimiyyəti və ya digər dövlət qurumlarının qərarlarının, torpağın ayrılması ilə bağlı sənədlərin müəyyənləşdirilməsi əhəmiyyət daşıyır. Əgər qeydiyyat orqanı ev üzərində hüququn qeydiyyata alınmasından imtina edərsə, imtinanın hüquqi əsaslarından asılı olaraq məsələ məhkəmə qaydasında da həll edilə bilər.Vərəsələrin dairəsi müəyyənləşdirildikdən və əmlakın hüquqi statusu rəsmiləşdirildikdən sonra əmlak qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada vərəsələr arasında bölüşdürülə bilər. Yəni evin faktiki olaraq bölünməsi ilə onun hüquqi baxımdan paylara ayrılması eyni məsələ deyil. Əvvəlcə vərəsələrin həmin əmlaka hüququ rəsmiləşdirilməli, daha sonra payların müəyyən edilməsi və əmlakın bölüşdürülməsi məsələsinə baxılmalıdır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Burada həmçinin vərəsələrin hansı növbəyə aid olması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Vərəsələrin tərkibi, vəsiyyətnamənin olub-olmaması, birinci növbəli və digər vərəsələrin mövcudluğu kimi hallar müəyyənləşdirildikdən sonra hər bir şəxsin payı hesablanır. Deməli, torpağın çıxarışı olduğu, lakin evin sənədi olmadığı halda məsələni yalnız “ev sənədsizdir” deyərək yekunlaşdırmaq olmaz. Əvvəlcə vərəsəlik işi açılmalı, torpaq və tikili ilə bağlı mövcud sənədlər toplanmalı, evin hüquqi statusu araşdırılmalı və mümkün olduğu halda tikilinin dövlət qeydiyyatı həyata keçirilməlidir. Bundan sonra ev də vərəsəlik kütləsinə daxil edilərək qanunvericiliyə uyğun şəkildə vərəsələr arasında paylaşdırıla bilər.

Əsas məsələ isə budur ki, hər bir belə işdə nəticə təqdim olunan sənədlərdən, evin hansı vaxt və hansı hüquqi əsasla inşa edilməsindən, torpağın təyinatından, tikilinin qeydiyyata alınıb-alına bilməsindən və vərəsələrin dairəsindən asılıdır. Buna görə də konkret sənədləri görmədən “ev mütləq hamıya pay düşəcək” və ya “ev ümumiyyətlə bölünməyəcək” demək düzgün yanaşma olmaz.

Yeganə