Dünyanın ən məşhur meyvəsi - İqlim böhranı təhlükəsi altındadır
Maraqlı 13 May 2025, 13:48
6212
İqlim dəyişikliyi dünyada ən çox istehlak edilən meyvə olan bananın gələcəyini təhdid edir. "Christian Aid"in yeni hesabatına görə, Latın Amerikası və Karib dənizində banan yetişdirilən ərazilərin təxminən 60 faizi 2080-ci ilə qədər məhsul yetişdirmək üçün yararsız ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, hesabatda yüksələn temperatur, ekstremal hava hadisələri və iqlimlə əlaqədar zərərvericilərin Qvatemala, Kosta Rika və Kolumbiya kimi əsas istehsalçı ölkələrdə banan istehsalına mənfi təsir göstərdiyi və bu vəziyyətin kənd yerlərində də dolanışıq vasitələrini təhdid etdiyi bildirilib.
Dünyada ən çox istehlak edilən meyvə olan banan buğda, düyü və qarğıdalıdan sonra dördüncü ən vacib qida məhsulu hesab olunur.
Qlobal istehsalın təxminən 80 faizi yerli istehlak üçün olduğu halda, 400 milyondan çox insan gündəlik kalori ehtiyaclarının 15-27 faizini bananın qida dəyərindən qarşılayır.
İstehsalçı ölkələr iqlim böhranının bədəlini ödəyirlər
Dünya banan ixracının 80 faizi Latın Amerikası və Karib hövzəsindən gəlir. Bununla belə, bu bölgələr iqlim böhranına ən az töhfə verənlər arasında olsa da, eyni zamanda ən dağıdıcı təsirləri yaşayan bölgələrdir.
Qvatemalada banan istehsalçısı olan 53 yaşlı Aurelia Pop Xo vəziyyətini belə yekunlaşdırıb: "İqlim dəyişikliyi məhsullarımızı öldürür. Bu, gəlir itkisi deməkdir, çünki biz heç nə sata bilmirik. Mənim tarlamda baş verənlər ölümdür".
Cavendish növləri təhlükə altındadır
Bananlar, xüsusilə ixrac edilənlərin əksəriyyətini təşkil edən Cavendish çeşidi olduqca zərifdir, 15-35 dərəcə arasında temperatur və müntəzəm su tələb edir. Şiddətli tufanlar yarpaqların tökülməsinə səbəb olur, fotosintezi çətinləşdirir.
Bundan əlavə, aşağı genetik müxtəliflik bananları xəstəliklərə qarşı həssas edir. Xüsusilə, "qara yarpaq" göbələyi fotosintez qabiliyyətini 80 faizə qədər azalda bilər. Rütubətli mühitlərdə yayılan bu göbələk nizamsız yağış və sel hadisələri ilə daha da təsirli olur.
Torpaqla yayılan göbələk qlobal təhlükəyə çevrilir
Temperaturun yüksəlməsi və yağıntıların dəyişmə sxemi də banan plantasiyalarını dağıdan Fusarium Tropical Race 4 kimi torpaqdan keçən göbələk xəstəliklərinin yayılmasına yol açır.
Bu göbələk bütün dünyada Cavendish plantasiyalarında böyük itkilərə səbəb olur.
Zəngin ölkələrə zəng edin
"Christian Aid" iqlim böhranına ən çox töhfə verən zəngin ölkələri qalıq yanacaqlardan təcili olaraq imtina etməyə və iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmağa çalışan yoxsul ölkələrə maliyyə dəstəyi verməyə çağırır.
"Banan təkcə dünyanın ən sevimli meyvəsi deyil, həm də milyonlarla insan üçün əsas qidadır. İndi biz bu mühüm məhsulun iqlim dəyişikliyi təhlükəsi altında olduğunu qəbul etməliyik", - Christian Aid-in siyasət direktoru Osai Ojigho bildirib.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Niyə yeməkdən sonra yuxumuz gəlir?
Yeməkdən sonra yaranan yuxululuq halları “qida qonması” kimi tanınır və mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu, normal fizioloji proses hesab olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə,Karbohidratlarla zəngin qidalar — məsələn, çörək, makaron və şirniyyat — qəbul edildikdə qanda şəkərin səviyyəsi qısa müddətdə yüksəlir. Bu isə orqanizmdə insulin hormonunun ifrazını artırır. İnsulin qandakı şəkəri hüceyrələrə daşıyaraq enerji təmin edir. Bəzi hallarda bu proses nəticəsində qan şəkərinin səviyyəsi sürətlə dəyişir və orqanizm “yavaşlama” siqnalı alır. Nəticədə insan özünü yuxulu hiss edə bilər.Mütəxəssislər bildirirlər ki, qida tərkibində olan zülal da yuxululuğa təsir göstərir. Zülalda mövcud olan triptofan adlı amin turşusu beynə təsir edərək serotonin və melatonin hormonlarının ifrazında...
16 Mart 2026, 12:12
Heyvanlar aləminin bilinməyən "dahi" tərəfləri
Zoologiya və etologiya sahəsində aparılan son tədqiqatlar göstərir ki, heyvanlar aləmi bizim təsəvvür etdiyimizdən qat-qat mürəkkəb və intellektual bir quruluşa malikdir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bioloji baxımdan hər bir növün sağ qalma mexanizmi mühəndislik möcüzəsi kimi qiymətləndirilir. Məsələn, bir çox insanın sadəcə "yavaş" kimi tanıdığı ilbizlər, əslində heyrətamiz bir dözümlülük nümayiş etdirərək, əlverişsiz hava şəraitində 3 ilə qədər yuxuya gedə bilirlər. Bu, təbiətin enerji qənaəti sahəsindəki ən mükəmməl strategiyalarından biridir.Dəniz dünyasında isə intellekt səviyyəsi tamamilə fərqli bir ölçüdədir. Kalmarlar və osminoqlar sinir sistemlərinin mürəkkəbliyi ilə elm adamlarını təəccübləndirməyə davam edir. Xüsusilə osminoqların üç ürəyə və doqquz beyinə (hər qolda bir mini-beyin) sahib...
13 Mart 2026, 17:51
Bilmədiyimiz Bakı -Maraqlı FAKTLAR
Xəzər dənizinin sahilində qərarlaşan Bakı, təkcə Qafqazın ən böyük şəhəri deyil, həm də ziddiyyətlərin və ilkılərin vətənidir. Şəhərin ən unikal xüsusiyyətlərindən biri onun dəniz səviyyəsindən 28 metr aşağıda yerləşməsidir ki, bu da Bakını dünyanın dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən ən böyük paytaxtı edir. Lakin bu alçaqlığa baxmayaraq, şəhərin silueti müasir göydələnlər və qədim qala divarları ilə hündürlüklərə meydan oxuyur.Citypost.az xəbər verir ki, tarixin dərinliklərinə nəzər salsaq, Bakının dünya iqtisadiyyatındakı rolu heyrət doğurur. 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində Bakı dünya neftinin yarısından çoxunu təkbaşına istehsal edirdi. Məhz buna görə də, 1948-ci ildə dəniz ortasında qurulan və dünyada bənzəri olmayan "Neft...
13 Mart 2026, 13:46
Ağaclar bir-biri ilə necə "söhbət Edir"?
Son elmi araşdırmalar göstərir ki, meşələr sadəcə ağac toplusu deyil, onlar nəhəng və mürəkkəb bir sosial şəbəkədir. Alimlərin Meşə miqyaslı şəbəkə adlandırdıqları bu sistem, bitkilərin bir-biri ilə məlumat və qida paylaşmasına imkan verən təbii bir "internet" rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, tədqiqatlara görə, ağaclar torpağın altında yerləşən xüsusi göbələk telləri (mikoriza) vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə qururlar. Bu şəbəkə sayəsində yaşlı ağaclar ("ana ağaclar") kölgədə qalan və böyüməkdə çətinlik çəkən gənc fidanlara şəkər və digər qida maddələri ötürürlər. Lakin bu sistem təkcə yardımlaşma üçün deyil, həm də təhlükəsizlik üçün istifadə olunur. Məsələn, bir ağaca zərərverici həşəratlar hücum etdikdə, həmin ağac kök...
12 Mart 2026, 16:15
Doqquz beyin və üç ürək: Yer Kürəsinin "Yadplanetli" sakinləri
Dənizlərin dərinliklərində yaşayan ahtapotlar, elm adamları tərəfindən çox vaxt "yer üzündəki yadplanetlilər" kimi xarakterizə olunur. Bu canlıların sahib olduğu bioloji quruluş və zəka səviyyəsi təbiətin bütün qanunlarını sanki yenidən yazır. Cəmi bir mərkəzi beyni olan digər canlılardan fərqli olaraq, ahtapotların hər bir qolunda müstəqil hərəkət etməyə imkan verən mini-beyinlər mövcuddur. Bu o deməkdir ki, ahtapotun bir qolu mərkəzi beyindən əmr gözləmədən ov edə və ya ətrafı kəşf edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, ahtapotların inanılmaz xüsusiyyətləri bununla bitmir. Onların bədənində tam üç ürək var və damarlarında bizdəki kimi qırmızı deyil, mavi rəngli qan axır. Bu mavi qan, soyuq dəniz sularında oksigeni...
12 Mart 2026, 12:54
Kəsmikin gizli tərəfi: duz miqdarı yüksək ola bilər
Bir mütəxəssislər kəsmikin (kottec pendirinin) bəzi mənfi tərəfləri barədə xəbərdarlıq edib. Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, bu məhsul yüksək zülal tərkibi və sağlamlıq üçün bir sıra faydaları ilə tanınsa da, tərkibində duzun nisbətən çox olması müəyyən risk yarada bilər.Qidalanma üzrə mütəxəssisləri bildirib ki, istehsal prosesinin xüsusiyyətlərinə görə kəsmikdə natrium miqdarı bəzən yoqurt kimi məhsullarla müqayisədə daha yüksək olur. Çünki hazırlanma zamanı məhsula müəyyən miqdarda duz əlavə edilir.Qeyd olunub ki, kəsmiyin bir standart porsiyasında təxminən 300–400 milliqram natrium mövcuddur. Bu miqdar sağlam insanlar üçün ümumilikdə təhlükəli sayılmasa da, duz qəbulunu məhdudlaşdırmalı olan şəxslər, xüsusilə yüksək qan təzyiqindən əziyyət çəkənlər üçün...
12 Mart 2026, 10:30
