Dünyanın ən məşhur meyvəsi - İqlim böhranı təhlükəsi altındadır
Maraqlı 13 May 2025, 13:48
8094
İqlim dəyişikliyi dünyada ən çox istehlak edilən meyvə olan bananın gələcəyini təhdid edir. "Christian Aid"in yeni hesabatına görə, Latın Amerikası və Karib dənizində banan yetişdirilən ərazilərin təxminən 60 faizi 2080-ci ilə qədər məhsul yetişdirmək üçün yararsız ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, hesabatda yüksələn temperatur, ekstremal hava hadisələri və iqlimlə əlaqədar zərərvericilərin Qvatemala, Kosta Rika və Kolumbiya kimi əsas istehsalçı ölkələrdə banan istehsalına mənfi təsir göstərdiyi və bu vəziyyətin kənd yerlərində də dolanışıq vasitələrini təhdid etdiyi bildirilib.
Dünyada ən çox istehlak edilən meyvə olan banan buğda, düyü və qarğıdalıdan sonra dördüncü ən vacib qida məhsulu hesab olunur.
Qlobal istehsalın təxminən 80 faizi yerli istehlak üçün olduğu halda, 400 milyondan çox insan gündəlik kalori ehtiyaclarının 15-27 faizini bananın qida dəyərindən qarşılayır.
İstehsalçı ölkələr iqlim böhranının bədəlini ödəyirlər
Dünya banan ixracının 80 faizi Latın Amerikası və Karib hövzəsindən gəlir. Bununla belə, bu bölgələr iqlim böhranına ən az töhfə verənlər arasında olsa da, eyni zamanda ən dağıdıcı təsirləri yaşayan bölgələrdir.
Qvatemalada banan istehsalçısı olan 53 yaşlı Aurelia Pop Xo vəziyyətini belə yekunlaşdırıb: "İqlim dəyişikliyi məhsullarımızı öldürür. Bu, gəlir itkisi deməkdir, çünki biz heç nə sata bilmirik. Mənim tarlamda baş verənlər ölümdür".
Cavendish növləri təhlükə altındadır
Bananlar, xüsusilə ixrac edilənlərin əksəriyyətini təşkil edən Cavendish çeşidi olduqca zərifdir, 15-35 dərəcə arasında temperatur və müntəzəm su tələb edir. Şiddətli tufanlar yarpaqların tökülməsinə səbəb olur, fotosintezi çətinləşdirir.
Bundan əlavə, aşağı genetik müxtəliflik bananları xəstəliklərə qarşı həssas edir. Xüsusilə, "qara yarpaq" göbələyi fotosintez qabiliyyətini 80 faizə qədər azalda bilər. Rütubətli mühitlərdə yayılan bu göbələk nizamsız yağış və sel hadisələri ilə daha da təsirli olur.
Həmçinin oxuyun
“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ
Buqələmun - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?
Şahin Qurbanov yaxşı kabab bişirir... Xəstəxana direktoru ifşa olundu
Deputat Zaur Şükürov: "Azərbaycan cənub marşrutlarındakı riskləri balanslaşdıran əsas qovşaqdır"
Torpaqla yayılan göbələk qlobal təhlükəyə çevrilir
Temperaturun yüksəlməsi və yağıntıların dəyişmə sxemi də banan plantasiyalarını dağıdan Fusarium Tropical Race 4 kimi torpaqdan keçən göbələk xəstəliklərinin yayılmasına yol açır.
Bu göbələk bütün dünyada Cavendish plantasiyalarında böyük itkilərə səbəb olur.
Zəngin ölkələrə zəng edin
"Christian Aid" iqlim böhranına ən çox töhfə verən zəngin ölkələri qalıq yanacaqlardan təcili olaraq imtina etməyə və iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmağa çalışan yoxsul ölkələrə maliyyə dəstəyi verməyə çağırır.
"Banan təkcə dünyanın ən sevimli meyvəsi deyil, həm də milyonlarla insan üçün əsas qidadır. İndi biz bu mühüm məhsulun iqlim dəyişikliyi təhlükəsi altında olduğunu qəbul etməliyik", - Christian Aid-in siyasət direktoru Osai Ojigho bildirib.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Arılar insan sifətlərini tanıya bilir?
Arılar haqqında danışarkən ağla ilk olaraq bal istehsalı, çiçəklərin tozlanması və təbiətdəki əvəzsiz rolu gəlir. Lakin elmi araşdırmalar göstərir ki, bu kiçik canlılar düşündüyümüzdən qat-qat mürəkkəb qabiliyyətlərə malikdirlər.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin apardığı tədqiqatlar nəticəsində məlum olub ki, arılar insan sifətlərini bir-birindən fərqləndirə və müəyyən müddət yadda saxlaya bilirlər. İlk baxışdan inanılmaz görünən bu fakt uzun illərdir heyvan davranışlarını araşdıran mütəxəssislərin diqqət mərkəzindədir.Araşdırmalar zamanı arılara müxtəlif insanların fotoşəkilləri göstərilib və onların müəyyən sifətləri seçməyi öyrənə bildikləri müşahidə olunub. Daha sonra həmin şəkillər yenidən təqdim edilərkən arılar əvvəllər öyrəndikləri sifətləri digər şəkillərdən ayırd etməyi bacarıblar.Maraqlıdır ki, insan sifətlərini tanımaq qabiliyyəti adətən...
05 İyun 2026, 10:28
Uçan ilanlar həqiqətən mövcuddurmu?
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların xüsusiyyətləri ilk baxışdan inanılmaz görünür. Belə canlılardan biri də xalq arasında “uçan ilan” kimi tanınan ilan növləridir. Bu ilanlar əslində quşlar kimi qanad çalıb uçmurlar, lakin havada süzülmək qabiliyyətləri sayəsində elm adamlarını belə heyrətləndirirlər.Citypost.az xəbər verir ki, əsasən Cənub-Şərqi Asiyanın tropik meşələrində yaşayan bu ilanlar ağaclarda həyat sürür və ovlarını tutmaq üçün olduqca maraqlı üsuldan istifadə edirlər. Onlar ağacın hündür budağına qalxdıqdan sonra özlərini boşluğa buraxır və havada uzun məsafələr qət edə bilirlər.Mütəxəssislərin sözlərinə görə, ilan süzülməyə başlamazdan əvvəl qabırğalarını genişləndirərək bədənini yastı formaya salır. Bunun nəticəsində bədəninin səthi böyüyür və hava müqaviməti artır....
05 İyun 2026, 09:29
Niyə gəminin arxasında üzmək təhlükəlidir? - görünməyən təhlükə
Dənizdə və ya liman ərazilərində üzərkən insanların çoxu təhlükənin yalnız dalğalardan və ya gəminin ölçüsündən qaynaqlandığını düşünür. Halbuki ən böyük risklərdən biri gəminin görünməyən hissəsində – arxa tərəfində yerləşir.Citypost.az xəbər verir ki, gəmilərin hərəkətini təmin edən əsas mexanizm onların arxa hissəsində yerləşən böyük pərlərdir. Bu pərlər mühərrikin gücü ilə saniyədə yüzlərlə dövrə vuraraq suyu böyük təzyiqlə geriyə doğru itələyir. Məhz bu proses nəticəsində gəmi irəli hərəkət edir. Lakin bu hərəkət eyni zamanda suyun altında çox güclü axınlar və burulğanlar yaradır.Mütəxəssislərin sözlərinə görə, gəminin pərləri işlədiyi zaman onun yaxınlığında olmaq son dərəcə təhlükəlidir. Çünki pərlərin yaratdığı güclü su axını insanı özünə...
05 İyun 2026, 08:30
Əncirin budağını qıranda çıxan ağ süd nədir?
Heç fikirləşmisinizmi, budağından və ya yarpağından qopan bir əncir niyə ağ rəngli maye ifraz edir? Bir çox insan bunun sadəcə bitki şirəsi olduğunu düşünsə də, əslində bu ağ maye əncir ağacının özünü qorumaq üçün yaratdığı təbii müdafiə mexanizmidir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, əncir ağacından çıxan bu ağ rəngli şirə “lateks” adlanır. Ağacın budağı, yarpağı və ya meyvəsi zədələndikdə həmin hissədən xaric olan bu maddə bitkini müxtəlif zərərvericilərdən, həşəratlardan və mikroorqanizmlərdən qorumağa xidmət edir.Başqa sözlə, ağac yaralandıqda insan bədənində qanaxmanın baş verməsi kimi, əncir ağacı da özünü bu xüsusi maye vasitəsilə müdafiə edir.Tarix boyu müxtəlif xalqlar əncir südündən xalq...
04 İyun 2026, 08:48
Ayın səthindəki kraterlər necə yaranıb?
Gecə səmasına baxanda Ayın səthində çoxlu sayda dairəvi çökəkliklər və çuxurlar görmək mümkündür. Bir çox insan bu görüntünün Ayın təbii quruluşu olduğunu düşünsə də, əslində həmin izlərin böyük hissəsi milyardlarla il ərzində baş vermiş kosmik toqquşmaların nəticəsidir.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin fikrincə, Günəş sisteminin yaranmasının ilk dövrlərində kosmosda çoxlu sayda asteroid və meteorit hərəkət edirdi.Atmosferi demək olar ki, olmayan Ay bu cisimlərin təsirinə qarşı müdafiəsiz qaldığından, ona çırpılan asteroidlər səthdə nəhəng kraterlər əmələ gətirib. Bu toqquşmaların izləri milyonlarla, hətta milyardlarla il ərzində qorunub saxlanılıb.Yer kürəsində də oxşar toqquşmalar baş verir. Lakin Yerin sıx atmosferi kiçik meteoritlərin əksəriyyətini səthə çatmamış parçalayır...
03 İyun 2026, 10:51
Həftədə cəmi bir dəfə ağacdan enən heyvan
Təbiətin ən maraqlı canlılarından biri olan tənbəl heyvanlar (slothlar) ömürlərinin böyük hissəsini ağacların üzərində keçirirlər. Onlar gün ərzində saatlarla hərəkətsiz qala, hətta ağacdan asılı vəziyyətdə yata bilirlər. Maraqlıdır ki, bu canlılar həftədə təxminən bir dəfə ağacdan yerə enirlər və bunun əsas səbəbi tualet ehtiyaclarını ödəməkdir.Citypost.az xəbər verir, ilk baxışdan bu qəribə görünə bilər. Axı tənbəl heyvan ağacda təhlükəsiz olduğu halda niyə yerə ensin? Məhz bu sual alimləri uzun illər düşündürüb. Çünki ağacdan enmək tənbəl heyvan üçün ciddi risk deməkdir.Tənbəl heyvanların maddələr mübadiləsi olduqca yavaşdır. Onlar əsasən yarpaqlarla qidalanır və bu qidaların həzm olunması günlərlə davam edə bilir. Buna görə də...
03 İyun 2026, 09:58
