Dünyanın ən məşhur meyvəsi - İqlim böhranı təhlükəsi altındadır
Maraqlı 13 May 2025, 13:48
8628
İqlim dəyişikliyi dünyada ən çox istehlak edilən meyvə olan bananın gələcəyini təhdid edir. "Christian Aid"in yeni hesabatına görə, Latın Amerikası və Karib dənizində banan yetişdirilən ərazilərin təxminən 60 faizi 2080-ci ilə qədər məhsul yetişdirmək üçün yararsız ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, hesabatda yüksələn temperatur, ekstremal hava hadisələri və iqlimlə əlaqədar zərərvericilərin Qvatemala, Kosta Rika və Kolumbiya kimi əsas istehsalçı ölkələrdə banan istehsalına mənfi təsir göstərdiyi və bu vəziyyətin kənd yerlərində də dolanışıq vasitələrini təhdid etdiyi bildirilib.
Dünyada ən çox istehlak edilən meyvə olan banan buğda, düyü və qarğıdalıdan sonra dördüncü ən vacib qida məhsulu hesab olunur.
Qlobal istehsalın təxminən 80 faizi yerli istehlak üçün olduğu halda, 400 milyondan çox insan gündəlik kalori ehtiyaclarının 15-27 faizini bananın qida dəyərindən qarşılayır.
İstehsalçı ölkələr iqlim böhranının bədəlini ödəyirlər
Dünya banan ixracının 80 faizi Latın Amerikası və Karib hövzəsindən gəlir. Bununla belə, bu bölgələr iqlim böhranına ən az töhfə verənlər arasında olsa da, eyni zamanda ən dağıdıcı təsirləri yaşayan bölgələrdir.
Qvatemalada banan istehsalçısı olan 53 yaşlı Aurelia Pop Xo vəziyyətini belə yekunlaşdırıb: "İqlim dəyişikliyi məhsullarımızı öldürür. Bu, gəlir itkisi deməkdir, çünki biz heç nə sata bilmirik. Mənim tarlamda baş verənlər ölümdür".
Cavendish növləri təhlükə altındadır
Bananlar, xüsusilə ixrac edilənlərin əksəriyyətini təşkil edən Cavendish çeşidi olduqca zərifdir, 15-35 dərəcə arasında temperatur və müntəzəm su tələb edir. Şiddətli tufanlar yarpaqların tökülməsinə səbəb olur, fotosintezi çətinləşdirir.
Bundan əlavə, aşağı genetik müxtəliflik bananları xəstəliklərə qarşı həssas edir. Xüsusilə, "qara yarpaq" göbələyi fotosintez qabiliyyətini 80 faizə qədər azalda bilər. Rütubətli mühitlərdə yayılan bu göbələk nizamsız yağış və sel hadisələri ilə daha da təsirli olur.
Torpaqla yayılan göbələk qlobal təhlükəyə çevrilir
Temperaturun yüksəlməsi və yağıntıların dəyişmə sxemi də banan plantasiyalarını dağıdan Fusarium Tropical Race 4 kimi torpaqdan keçən göbələk xəstəliklərinin yayılmasına yol açır.
Bu göbələk bütün dünyada Cavendish plantasiyalarında böyük itkilərə səbəb olur.
Zəngin ölkələrə zəng edin
"Christian Aid" iqlim böhranına ən çox töhfə verən zəngin ölkələri qalıq yanacaqlardan təcili olaraq imtina etməyə və iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmağa çalışan yoxsul ölkələrə maliyyə dəstəyi verməyə çağırır.
"Banan təkcə dünyanın ən sevimli meyvəsi deyil, həm də milyonlarla insan üçün əsas qidadır. İndi biz bu mühüm məhsulun iqlim dəyişikliyi təhlükəsi altında olduğunu qəbul etməliyik", - Christian Aid-in siyasət direktoru Osai Ojigho bildirib.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dənizin səssiz qatili: Bir su ilbizi insanı dəqiqələr içində öldürə bilər
Dənizin ən təhlükəli canlılarının köpəkbalıqları və ya meduzalar olduğunu düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Tropik okeanların dərinliklərində yaşayan və ilk baxışda adi, hətta gözəl bir dəniz qabığına bənzəyən konus formalı su ilbizləri dünyanın ən zəhərli canlılarından biri hesab olunur. Onların bəzi növləri insan həyatını cəmi bir neçə dəqiqə ərzində təhlükə altına sala bilir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu kiçik canlılar sakit görünüşlərinin arxasında son dərəcə mürəkkəb və ölümcül ov mexanizmi gizlədirlər. Su ilbizləri qidalanmaq üçün xüsusi zəhərli iynədən istifadə edirlər. Harpunu xatırladan bu iti orqan vasitəsilə balıqları və digər dəniz canlılarını vuraraq onları saniyələr ərzində hərəkətsiz vəziyyətə salırlar.Onların ifraz etdiyi zəhər güclü neyrotoksinlərdən ibarətdir. Bu...
26 İyun 2026, 10:54
65 milyon ildir dəyişməyən canlı: Timsahların sirri nədir?
Yer üzündə milyonlarla il ərzində saysız-hesabsız canlı növləri yaranıb və yox olub. İqlim dəyişiklikləri, meteorit toqquşmaları, buzlaşma dövrləri və digər böyük fəlakətlər bir çox canlıların tarix səhnəsindən silinməsinə səbəb olub. Lakin elə canlılar var ki, bütün bu sınaqlardan keçərək bu günə qədər gəlib çıxmağı bacarıblar. Citypost.az-ın məlumatına görə, onlardan biri də timsahlardır.Timsahlar təxminən 200 milyon il əvvəl meydana çıxıblar və dinozavrlarla eyni dövrdə yaşamış qədim canlılardandır. Təxminən 65 milyon il əvvəl dinozavrların böyük əksəriyyəti Yer üzündən silinsə də, timsahlar sağ qalaraq həyatlarını davam etdirdilər. Bu fakt alimləri uzun illərdir düşündürən maraqlı suallardan biridir: Niyə timsahlar dəyişmədi və necə oldu ki, milyonlarla...
26 İyun 2026, 09:51
Öz zəhərindən ölməyən möcüzə: Zəhərli ox qurbağalarının sirri
Dünyanın ən təhlükəli canlıları arasında yer alan zəhərli ox qurbağaları ölçülərinin kiçik olmasına baxmayaraq, son dərəcə güclü toksinlər daşıyırlar. Bəzi növlərin dərisindəki zəhərin cəmi bir neçə milliqramı belə bir insanın həyatına son qoya bilər. Bəs bu qədər ölümcül maddə daşıyan bir canlı necə olur ki, öz zəhərindən zərər görmür?Citypost.az-ın məlumatına görə, alimlər bu sualın cavabını uzun illər araşdırıblar və məlum olub ki, zəhərli ox qurbağalarının orqanizmi həmin toksinlərə qarşı xüsusi müdafiə mexanizmləri formalaşdırıb. Onların sinir hüceyrələri və əzələlərində yerləşən bəzi zülallar zəhərin təsir göstərdiyi reseptorları dəyişdirərək toksinlərin öz bədənlərinə zərər verməsinin qarşısını alır.Başqa sözlə desək, qurbağa ölümcül zəhəri daşısa da,...
26 İyun 2026, 08:48
Palçığın içindən doğulan möcüzə: Nilufər çiçəyi
Heç suyun üzərində açan, sanki heç bir çirkə və palçığa toxunmadan gözəlliyini qoruyan bir çiçəyi diqqətlə izləmisinizmi? Qarşımızdakı bu möcüzəvi bitki nilufər çiçəyidir. O, çox vaxt bataqlıq, gölməçə və durğun sularda bitməsinə baxmayaraq, saf görünüşü və zərif gözəlliyi ilə insanı heyran edir.Citypost.az xəbər verir ki, Nilufərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun həyat dövrüdür. Çiçək gecə saatlarında ləçəklərini yığaraq bağlanır, günəşin ilk şüaları görünən kimi isə yavaş-yavaş açılmağa başlayır. Sanki hər səhər yenidən həyata qayıdır və ətrafına gözəllik bəxş edir. Bu xüsusiyyət əsrlər boyu bir çox mədəniyyətlərdə nilufəri yenilənmənin, saflığın və ümidin simvoluna çevirib.Bu bitkini daha da maraqlı edən onun yarpaqlarıdır....
25 İyun 2026, 10:56
Pinqvinlərin ayaqları niyə donmur?
Antarktidanın sərt şaxtasında, buzlaqların üzərində saatlarla hərəkət edən pinqvinlərə baxanda çoxlarının ağlına eyni sual gəlir: Bu qədər soyuq mühitdə onların ayaqları necə donmur?İlk baxışda pinqvinlərin ayaqları şaxtaya qarşı çox həssas görünə bilər. Axı onlar buzun üzərində dayanır, uzun məsafələr qət edir və temperaturun mənfi onlarla dərəcəyə düşdüyü şəraitdə yaşayırlar. Lakin təbiət bu canlıları heyrətamiz bir müdafiə sistemi ilə təmin edib.Citypost.az xəbər verir ki, pinqvinlərin ayaqlarında “qarşı axın istilik mübadiləsi” adlanan xüsusi qan dövranı mexanizmi mövcuddur. Bu sistemdə ürəkdən isti qanı ayaqlara aparan arteriyalarla, ayaqlardan geri qayıdan venalar bir-birinə çox yaxın yerləşir. Hətta bəzi hissələrdə bu damarlar bir şəbəkə kimi bir-birini...
25 İyun 2026, 09:55
Dənizin ən möhtəşəm kamuflyaj ustası
Okeanın dərinliklərində yaşayan bəzi canlılar var ki, onları ilk baxışda heyvan deyil, su bitkisi hesab etmək mümkündür. Yarpaqlı dəniz əjdahası da məhz belə canlılardan biridir. Onun görünüşü o qədər qeyri-adidir ki, suda üzən bir canlıdan çox, cərəyanın təsiri ilə hərəkət edən dəniz yosununa bənzəyir.Citypost.az xəbər verir ki, Avstraliyanın cənub sahillərində yaşayan yarpaqlı dəniz əjdahası dünyanın ən maraqlı dəniz canlılarından biri hesab olunur. Bədəninin müxtəlif hissələrindən çıxan yarpaqşəkilli çıxıntılar ona qeyri-adi görünüş verir. Əslində bu çıxıntılar üzmək üçün deyil, kamuflyaj məqsədi daşıyır. Onlar canlıya ətrafdakı yosunlar və su bitkiləri arasında demək olar ki, görünməz olmağa imkan yaradır.Bu canlı təkcə görünüşü ilə...
25 İyun 2026, 08:30
