Öz zəhərindən ölməyən möcüzə: Zəhərli ox qurbağalarının sirri
Maraqlı 26 İyun 2026, 08:48
360
Dünyanın ən təhlükəli canlıları arasında yer alan zəhərli ox qurbağaları ölçülərinin kiçik olmasına baxmayaraq, son dərəcə güclü toksinlər daşıyırlar. Bəzi növlərin dərisindəki zəhərin cəmi bir neçə milliqramı belə bir insanın həyatına son qoya bilər. Bəs bu qədər ölümcül maddə daşıyan bir canlı necə olur ki, öz zəhərindən zərər görmür?
Citypost.az-ın məlumatına görə, alimlər bu sualın cavabını uzun illər araşdırıblar və məlum olub ki, zəhərli ox qurbağalarının orqanizmi həmin toksinlərə qarşı xüsusi müdafiə mexanizmləri formalaşdırıb. Onların sinir hüceyrələri və əzələlərində yerləşən bəzi zülallar zəhərin təsir göstərdiyi reseptorları dəyişdirərək toksinlərin öz bədənlərinə zərər verməsinin qarşısını alır.
Başqa sözlə desək, qurbağa ölümcül zəhəri daşısa da, onun sinir sistemi bu maddələrə qarşı təbii immunitet qazanıb. Bu sayədə nə əzələləri iflic olur, nə də həyati funksiyaları pozulur. Təbiətin yaratdığı bu müdafiə sistemi biologiyanın ən maraqlı fenomenlərindən biri hesab edilir.
Daha maraqlısı isə odur ki, bu zəhər qurbağaların öz bədənində yaranmır.
Mütəxəssislərin fikrincə, onların ölümcül toksinləri əsasən qidalandıqları qarışqalar, termitlər, kiçik böcəklər və digər həşəratlardan əldə olunur. Həmin canlıların tərkibində olan kimyəvi maddələr qurbağanın orqanizmində toplanaraq daha güclü toksik birləşmələrə çevrilir.
Məhz buna görə əsirlikdə saxlanılan zəhərli ox qurbağaları çox vaxt təbii mühitdəki qədər təhlükəli olmurlar. Çünki onların qida rasionunda zəhər yaradan xüsusi həşəratlar mövcud olmur və nəticədə dərilərində toksin toplanmır.Bu qurbağalar əsasən Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayırlar. Onların parlaq sarı, mavi, qırmızı və narıncı rəngləri təsadüfi deyil. Bu rənglər təbiətdə bir xəbərdarlıq siqnalıdır və yırtıcılara “mən təhlükəliyəm, mənə toxunma” mesajını verir. Alimlər bu hadisəni aposematik rənglənmə adlandırırlar.
Həmçinin oxuyun
Tarixdə yerli tayfalar həmin qurbağaların zəhərindən ov üçün istifadə ediblər. Ox və nizələrin uclarını bu toksinlə örtərək ov heyvanlarını qısa müddətdə hərəkətsiz vəziyyətə salıblar. Elə buna görə də onlar “zəhərli ox qurbağaları” adı ilə tanınıblar.
Müasir elm isə bu ölümcül toksinlərə tamamilə fərqli gözlə baxır. Araşdırmaçılar həmin maddələrin sinir sistemi üzərində təsir mexanizmini öyrənərək gələcəkdə yeni dərmanların, xüsusilə də ağrıkəsici və nevroloji preparatların hazırlanmasına ümid edirlər.
Beləliklə, zəhərli ox qurbağaları yalnız təhlükəli canlılar deyil, həm də təbiətin mürəkkəb və heyrətamiz mexanizmlərinin canlı nümunəsidir. Onlar zəhəri qəbul edir, bədənlərində saxlayır, lakin xüsusi bioloji sistemləri sayəsində özləri bundan zərər görmürlər.
Bu kiçik canlılar bir daha göstərir ki, təbiətdə ən böyük möcüzələr bəzən ən kiçik varlıqların içində gizlənir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
65 milyon ildir dəyişməyən canlı: Timsahların sirri nədir?
Yer üzündə milyonlarla il ərzində saysız-hesabsız canlı növləri yaranıb və yox olub. İqlim dəyişiklikləri, meteorit toqquşmaları, buzlaşma dövrləri və digər böyük fəlakətlər bir çox canlıların tarix səhnəsindən silinməsinə səbəb olub. Lakin elə canlılar var ki, bütün bu sınaqlardan keçərək bu günə qədər gəlib çıxmağı bacarıblar. Citypost.az-ın məlumatına görə, onlardan biri də timsahlardır.Timsahlar təxminən 200 milyon il əvvəl meydana çıxıblar və dinozavrlarla eyni dövrdə yaşamış qədim canlılardandır. Təxminən 65 milyon il əvvəl dinozavrların böyük əksəriyyəti Yer üzündən silinsə də, timsahlar sağ qalaraq həyatlarını davam etdirdilər. Bu fakt alimləri uzun illərdir düşündürən maraqlı suallardan biridir: Niyə timsahlar dəyişmədi və necə oldu ki, milyonlarla...
26 İyun 2026, 09:51
Palçığın içindən doğulan möcüzə: Nilufər çiçəyi
Heç suyun üzərində açan, sanki heç bir çirkə və palçığa toxunmadan gözəlliyini qoruyan bir çiçəyi diqqətlə izləmisinizmi? Qarşımızdakı bu möcüzəvi bitki nilufər çiçəyidir. O, çox vaxt bataqlıq, gölməçə və durğun sularda bitməsinə baxmayaraq, saf görünüşü və zərif gözəlliyi ilə insanı heyran edir.Citypost.az xəbər verir ki, Nilufərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun həyat dövrüdür. Çiçək gecə saatlarında ləçəklərini yığaraq bağlanır, günəşin ilk şüaları görünən kimi isə yavaş-yavaş açılmağa başlayır. Sanki hər səhər yenidən həyata qayıdır və ətrafına gözəllik bəxş edir. Bu xüsusiyyət əsrlər boyu bir çox mədəniyyətlərdə nilufəri yenilənmənin, saflığın və ümidin simvoluna çevirib.Bu bitkini daha da maraqlı edən onun yarpaqlarıdır....
25 İyun 2026, 10:56
Pinqvinlərin ayaqları niyə donmur?
Antarktidanın sərt şaxtasında, buzlaqların üzərində saatlarla hərəkət edən pinqvinlərə baxanda çoxlarının ağlına eyni sual gəlir: Bu qədər soyuq mühitdə onların ayaqları necə donmur?İlk baxışda pinqvinlərin ayaqları şaxtaya qarşı çox həssas görünə bilər. Axı onlar buzun üzərində dayanır, uzun məsafələr qət edir və temperaturun mənfi onlarla dərəcəyə düşdüyü şəraitdə yaşayırlar. Lakin təbiət bu canlıları heyrətamiz bir müdafiə sistemi ilə təmin edib.Citypost.az xəbər verir ki, pinqvinlərin ayaqlarında “qarşı axın istilik mübadiləsi” adlanan xüsusi qan dövranı mexanizmi mövcuddur. Bu sistemdə ürəkdən isti qanı ayaqlara aparan arteriyalarla, ayaqlardan geri qayıdan venalar bir-birinə çox yaxın yerləşir. Hətta bəzi hissələrdə bu damarlar bir şəbəkə kimi bir-birini...
25 İyun 2026, 09:55
Dənizin ən möhtəşəm kamuflyaj ustası
Okeanın dərinliklərində yaşayan bəzi canlılar var ki, onları ilk baxışda heyvan deyil, su bitkisi hesab etmək mümkündür. Yarpaqlı dəniz əjdahası da məhz belə canlılardan biridir. Onun görünüşü o qədər qeyri-adidir ki, suda üzən bir canlıdan çox, cərəyanın təsiri ilə hərəkət edən dəniz yosununa bənzəyir.Citypost.az xəbər verir ki, Avstraliyanın cənub sahillərində yaşayan yarpaqlı dəniz əjdahası dünyanın ən maraqlı dəniz canlılarından biri hesab olunur. Bədəninin müxtəlif hissələrindən çıxan yarpaqşəkilli çıxıntılar ona qeyri-adi görünüş verir. Əslində bu çıxıntılar üzmək üçün deyil, kamuflyaj məqsədi daşıyır. Onlar canlıya ətrafdakı yosunlar və su bitkiləri arasında demək olar ki, görünməz olmağa imkan yaradır.Bu canlı təkcə görünüşü ilə...
25 İyun 2026, 08:30
Başını qoparıb yeni bədən yetişdirən canlı
Təbiət aləmində elə canlılar var ki, onların xüsusiyyətləri ilk baxışda fantastik filmlərin süjetini xatırladır. Belə canlılardan biri də Elysia marginata adlı dəniz molyuskudur. Sakit okeanın mərcan rifləri ətrafında yaşayan bu kiçik canlı alimləri heyrətləndirən qeyri-adi qabiliyyətə malikdir.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalar göstərib ki, Elysia marginata bəzi hallarda öz bədənini qəsdən tərk edə bilir. Əgər orqanizminə parazitlər daxil olarsa və ya həyatı üçün təhlükə yaranarsa, bu canlı boyun hissəsində yerləşən xüsusi ayrılma zonasını aktivləşdirir.Nəticədə baş hissəsi saatlarla davam edən proses nəticəsində bədəndən ayrılır.Ən maraqlısı isə budur ki, baş hissəsi bədəndən ayrıldıqdan sonra ölmür. Əksinə, həyat fəaliyyətini davam etdirir. Baş hissəsində yerləşən...
24 İyun 2026, 10:37
Pizza necə ən məşhur yeməklərindən birinə çevrildi?
Bu gün dünyanın demək olar ki, hər ölkəsində sevilərək yeyilən pizza vaxtilə kasıb insanların yeməyi hesab olunurdu. Milyonlarla insanın sevimli qidasına çevrilən bu yeməyin tarixçəsi isə düşündüyümüzdən daha maraqlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, təxminən iki əsr əvvəl İtaliyanın Napoli şəhərinin küçələrində yaşayan yoxsul insanlar ucuz və doyumlu qida axtarırdılar. Həmin dövrdə hazırlanan sadə pizzalar əsasən xəmir, yağ, bəzi ədviyyatlar və əlçatan ərzaqlardan ibarət olurdu. Pizza restoran yeməyi deyil, küçə yeməyi hesab edilirdi və daha çox fəhlələr, liman işçiləri və kasıb ailələr tərəfindən istehlak olunurdu.Maraqlıdır ki, pizzanın ayrılmaz hissəsi sayılan pomidor da uzun müddət Avropada şübhə ilə qarşılanıb. Amerikadan gətirilən bu tərəvəzin...
24 İyun 2026, 09:38
