65 milyon ildir dəyişməyən canlı: Timsahların sirri nədir?
Maraqlı 26 İyun 2026, 09:51
396
Yer üzündə milyonlarla il ərzində saysız-hesabsız canlı növləri yaranıb və yox olub. İqlim dəyişiklikləri, meteorit toqquşmaları, buzlaşma dövrləri və digər böyük fəlakətlər bir çox canlıların tarix səhnəsindən silinməsinə səbəb olub. Lakin elə canlılar var ki, bütün bu sınaqlardan keçərək bu günə qədər gəlib çıxmağı bacarıblar.
Citypost.az-ın məlumatına görə, onlardan biri də timsahlardır.Timsahlar təxminən 200 milyon il əvvəl meydana çıxıblar və dinozavrlarla eyni dövrdə yaşamış qədim canlılardandır. Təxminən 65 milyon il əvvəl dinozavrların böyük əksəriyyəti Yer üzündən silinsə də, timsahlar sağ qalaraq həyatlarını davam etdirdilər. Bu fakt alimləri uzun illərdir düşündürən maraqlı suallardan biridir: Niyə timsahlar dəyişmədi və necə oldu ki, milyonlarla il ərzində varlığını qorudu?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bunun əsas səbəbi timsahların yaşadıqları mühitə son dərəcə mükəmməl uyğunlaşmalarıdır. Onların bədən quruluşu, ov texnikası və həyat tərzi elə effektivdir ki, təbiət onlarda ciddi dəyişikliklərə ehtiyac duymayıb.Timsahların ən güclü silahlarından biri onların qüvvətli çənələridir. Dünyadakı ən yüksək dişləmə gücünə malik heyvanlardan biri hesab edilən timsah bir neçə ton təzyiq yarada bilir. Bu xüsusiyyət ona iri ovları belə asanlıqla tutmağa və parçalamağa imkan verir.Bundan əlavə, timsahlar suda gizlənmək ustasıdırlar. Gözləri və burun dəlikləri başlarının yuxarı hissəsində yerləşdiyi üçün bədənlərinin böyük hissəsini suyun altında saxlayaraq ətrafı müşahidə edə bilirlər.
Ovları çox vaxt onları hiss etmədən yaxınlaşır və bir anda hücuma məruz qalır.Onların metabolizmi də olduqca yavaşdır. Bu xüsusiyyət timsahlara uzun müddət qidasız yaşamaq imkanı verir. Bəzi timsahlar aylarla, hətta müəyyən hallarda bir ildən çox yeməksiz qala bilirlər. Bu isə qida qıtlığı dövrlərində onların sağ qalma şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Həmçinin oxuyun
Alimlər bildirirlər ki, qədim dövrlərdə baş verən böyük kütləvi məhvolmalar zamanı məhz bu xüsusiyyətlər timsahların həyatını xilas edib. Onlar həm suda, həm də quruda yaşaya bildikləri, az enerji sərf etdikləri və müxtəlif qidalarla qidalana bildikləri üçün dəyişən mühitə digər canlılardan daha yaxşı uyğunlaşa biliblər.Maraqlıdır ki, müasir timsahların skelet quruluşu və xarici görünüşü milyonlarla il əvvəl yaşamış əcdadlarından çox az fərqlənir. Bu səbəbdən alimlər onları bəzən “canlı fosillər” adlandırırlar. Əlbəttə, onlar tamamilə dəyişməyiblər, lakin əsas anatomik xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayıblar.Bu gün timsahlar Afrika, Asiya, Avstraliya və Amerika qitələrinin müxtəlif bölgələrində yaşayırlar. Onlar hələ də öz ekosistemlərinin ən güclü yırtıcılarından hesab olunurlar və təbiətdə mühüm rol oynayırlar. Populyasiyaların balansda saxlanılması, xəstə və zəif heyvanların məhv edilməsi kimi funksiyalar onların ekoloji əhəmiyyətini artırır.
Timsahların milyonlarla il boyunca sağ qalmasının sirri əslində sadədir: onlar yaşadıqları mühit üçün demək olar ki, ideal şəkildə formalaşıblar. İqlimlər dəyişib, qitələr ayrılıb, saysız-hesabsız növlər yox olub, amma timsahlar varlığını davam etdirib. Çünki onların sahib olduqları xüsusiyyətlər yaşamaq və nəsillərini qorumaq üçün kifayət qədər mükəmməl olub.Bu baxımdan timsahlar yalnız qorxulu yırtıcılar deyil, həm də Yer kürəsinin qədim tarixini özündə daşıyan canlı şahidlərdir. Onlara baxarkən milyonlarla il əvvəlki dünyanın izlərini görmək mümkündür. Bəlkə də onların ən böyük sirri məhz budur: dəyişməyə ehtiyac duymayacaq qədər uğurlu yaradılmış olmaları.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Dənizin səssiz qatili: Bir su ilbizi insanı dəqiqələr içində öldürə bilər
Dənizin ən təhlükəli canlılarının köpəkbalıqları və ya meduzalar olduğunu düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Tropik okeanların dərinliklərində yaşayan və ilk baxışda adi, hətta gözəl bir dəniz qabığına bənzəyən konus formalı su ilbizləri dünyanın ən zəhərli canlılarından biri hesab olunur. Onların bəzi növləri insan həyatını cəmi bir neçə dəqiqə ərzində təhlükə altına sala bilir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu kiçik canlılar sakit görünüşlərinin arxasında son dərəcə mürəkkəb və ölümcül ov mexanizmi gizlədirlər. Su ilbizləri qidalanmaq üçün xüsusi zəhərli iynədən istifadə edirlər. Harpunu xatırladan bu iti orqan vasitəsilə balıqları və digər dəniz canlılarını vuraraq onları saniyələr ərzində hərəkətsiz vəziyyətə salırlar.Onların ifraz etdiyi zəhər güclü neyrotoksinlərdən ibarətdir. Bu...
26 İyun 2026, 10:54
Öz zəhərindən ölməyən möcüzə: Zəhərli ox qurbağalarının sirri
Dünyanın ən təhlükəli canlıları arasında yer alan zəhərli ox qurbağaları ölçülərinin kiçik olmasına baxmayaraq, son dərəcə güclü toksinlər daşıyırlar. Bəzi növlərin dərisindəki zəhərin cəmi bir neçə milliqramı belə bir insanın həyatına son qoya bilər. Bəs bu qədər ölümcül maddə daşıyan bir canlı necə olur ki, öz zəhərindən zərər görmür?Citypost.az-ın məlumatına görə, alimlər bu sualın cavabını uzun illər araşdırıblar və məlum olub ki, zəhərli ox qurbağalarının orqanizmi həmin toksinlərə qarşı xüsusi müdafiə mexanizmləri formalaşdırıb. Onların sinir hüceyrələri və əzələlərində yerləşən bəzi zülallar zəhərin təsir göstərdiyi reseptorları dəyişdirərək toksinlərin öz bədənlərinə zərər verməsinin qarşısını alır.Başqa sözlə desək, qurbağa ölümcül zəhəri daşısa da,...
26 İyun 2026, 08:48
Palçığın içindən doğulan möcüzə: Nilufər çiçəyi
Heç suyun üzərində açan, sanki heç bir çirkə və palçığa toxunmadan gözəlliyini qoruyan bir çiçəyi diqqətlə izləmisinizmi? Qarşımızdakı bu möcüzəvi bitki nilufər çiçəyidir. O, çox vaxt bataqlıq, gölməçə və durğun sularda bitməsinə baxmayaraq, saf görünüşü və zərif gözəlliyi ilə insanı heyran edir.Citypost.az xəbər verir ki, Nilufərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun həyat dövrüdür. Çiçək gecə saatlarında ləçəklərini yığaraq bağlanır, günəşin ilk şüaları görünən kimi isə yavaş-yavaş açılmağa başlayır. Sanki hər səhər yenidən həyata qayıdır və ətrafına gözəllik bəxş edir. Bu xüsusiyyət əsrlər boyu bir çox mədəniyyətlərdə nilufəri yenilənmənin, saflığın və ümidin simvoluna çevirib.Bu bitkini daha da maraqlı edən onun yarpaqlarıdır....
25 İyun 2026, 10:56
Pinqvinlərin ayaqları niyə donmur?
Antarktidanın sərt şaxtasında, buzlaqların üzərində saatlarla hərəkət edən pinqvinlərə baxanda çoxlarının ağlına eyni sual gəlir: Bu qədər soyuq mühitdə onların ayaqları necə donmur?İlk baxışda pinqvinlərin ayaqları şaxtaya qarşı çox həssas görünə bilər. Axı onlar buzun üzərində dayanır, uzun məsafələr qət edir və temperaturun mənfi onlarla dərəcəyə düşdüyü şəraitdə yaşayırlar. Lakin təbiət bu canlıları heyrətamiz bir müdafiə sistemi ilə təmin edib.Citypost.az xəbər verir ki, pinqvinlərin ayaqlarında “qarşı axın istilik mübadiləsi” adlanan xüsusi qan dövranı mexanizmi mövcuddur. Bu sistemdə ürəkdən isti qanı ayaqlara aparan arteriyalarla, ayaqlardan geri qayıdan venalar bir-birinə çox yaxın yerləşir. Hətta bəzi hissələrdə bu damarlar bir şəbəkə kimi bir-birini...
25 İyun 2026, 09:55
Dənizin ən möhtəşəm kamuflyaj ustası
Okeanın dərinliklərində yaşayan bəzi canlılar var ki, onları ilk baxışda heyvan deyil, su bitkisi hesab etmək mümkündür. Yarpaqlı dəniz əjdahası da məhz belə canlılardan biridir. Onun görünüşü o qədər qeyri-adidir ki, suda üzən bir canlıdan çox, cərəyanın təsiri ilə hərəkət edən dəniz yosununa bənzəyir.Citypost.az xəbər verir ki, Avstraliyanın cənub sahillərində yaşayan yarpaqlı dəniz əjdahası dünyanın ən maraqlı dəniz canlılarından biri hesab olunur. Bədəninin müxtəlif hissələrindən çıxan yarpaqşəkilli çıxıntılar ona qeyri-adi görünüş verir. Əslində bu çıxıntılar üzmək üçün deyil, kamuflyaj məqsədi daşıyır. Onlar canlıya ətrafdakı yosunlar və su bitkiləri arasında demək olar ki, görünməz olmağa imkan yaradır.Bu canlı təkcə görünüşü ilə...
25 İyun 2026, 08:30
Başını qoparıb yeni bədən yetişdirən canlı
Təbiət aləmində elə canlılar var ki, onların xüsusiyyətləri ilk baxışda fantastik filmlərin süjetini xatırladır. Belə canlılardan biri də Elysia marginata adlı dəniz molyuskudur. Sakit okeanın mərcan rifləri ətrafında yaşayan bu kiçik canlı alimləri heyrətləndirən qeyri-adi qabiliyyətə malikdir.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalar göstərib ki, Elysia marginata bəzi hallarda öz bədənini qəsdən tərk edə bilir. Əgər orqanizminə parazitlər daxil olarsa və ya həyatı üçün təhlükə yaranarsa, bu canlı boyun hissəsində yerləşən xüsusi ayrılma zonasını aktivləşdirir.Nəticədə baş hissəsi saatlarla davam edən proses nəticəsində bədəndən ayrılır.Ən maraqlısı isə budur ki, baş hissəsi bədəndən ayrıldıqdan sonra ölmür. Əksinə, həyat fəaliyyətini davam etdirir. Baş hissəsində yerləşən...
24 İyun 2026, 10:37
