“Ölüm barmağı” necə yaranır? – Dənizin dibindəki sirli buz hadisəsi

Dənizlərin dərinliklərində insan gözünün nadir hallarda şahid olduğu, ilk baxışdan fantastik film səhnəsini xatırladan qeyri-adi təbiət hadisələri baş verir. Onlardan biri də “ölüm barmağı” kimi tanınan brinikldir (brinicle). Bu fenomen dəniz buzunun formalaşdığı son dərəcə soyuq sularda müşahidə olunur və görünüşünə görə nəhəng buz sütununu xatırladır.

Citypost.az-ın məlumatına əsasən, brinicle adi buz parçası deyil. Onun yaranmasının əsas səbəbi dəniz suyunda duzun və temperaturun yaratdığı mürəkkəb fiziki prosesdir. Dəniz suyu donarkən duzun böyük hissəsi buz kristallarının strukturundan kənarda qalır və yüksək duz konsentrasiyasına malik çox soyuq maye – duzlu məhlul yaranır. Bu məhlul ətrafındakı sudan daha sıx olduğuna görə aşağıya doğru hərəkət etməyə başlayır.Aşağı enən bu son dərəcə soyuq və duzlu su ətrafındakı dəniz suyunun donmasına səbəb olur. Nəticədə aşağıya doğru uzanan boruşəkilli buz strukturu əmələ gəlir. Bu quruluşun inkişafı davam etdikcə onun uzunluğu artır və dənizin dibinə doğru hərəkət edən buz sütununa bənzəyir. Məhz bu görüntü ona “ölüm barmağı” kimi məşhur ad qazandırıb.

Brinicle dəniz dibinə çatdıqda isə daha maraqlı proses baş verə bilər. Onun ətrafında yaranan buz təbəqəsi dəniz dibində yaşayan bəzi kiçik canlıların hərəkət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Xüsusilə dəniz ulduzları və digər dib canlıları belə buz strukturlarının təsir zonasına düşdükdə hərəkətsiz qala bilərlər.Lakin “ölüm barmağı qarşısına çıxan hər şeyi saniyələr ərzində dondurur” ifadəsi bir qədər şişirdilmiş təsvir hesab olunur. Brinicle müəyyən şəraitdə yaxınlığındakı suyu və səthlə təmas edən kiçik canlıları dondura biləcək qədər soyuq mühit yaradır, lakin bu, qarşısına çıxan bütün canlıların anında buz heykəlinə çevrilməsi demək deyil.Bu hadisə əsasən Antarktida və digər qütb bölgələrində, dəniz buzunun formalaşdığı xüsusi şəraitdə müşahidə edilir. Brinikllərin yaranması üçün həm çox aşağı temperatur, həm də kifayət qədər duzlu suyun olması vacibdir. Bu səbəbdən onlar gündəlik həyatda müşahidə olunan adi buzlaşma proseslərindən xeyli fərqlənir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Mütəxəssislər bildirirlər ki, təbiətdə belə hadisələri yalnız “qəddarlıq” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Brinicle ekosistemdə baş verən təbii fiziki proseslərin nəticəsidir. Dəniz suyunun donması zamanı duzun ayrılması, sıxlığın dəyişməsi və soyuq suyun aşağıya doğru hərəkəti bir-biri ilə əlaqəli şəkildə bu qeyri-adi buz strukturunun yaranmasına gətirib çıxarır.Bir tərəfdən canlılar üçün ölümcül nəticə yarada bilən brinicle, digər tərəfdən qütb dəniz ekosisteminin təbii proseslərinin bir hissəsidir. Təbiətdə bir canlının məhvi və ya müəyyən şəraitdə məhv olması digər orqanizmlərin qidalanmasına, maddələr dövranına və ekosistemdəki tarazlığa təsir göstərə bilər.Bu baxımdan dənizin dərinliklərində yaranan “ölüm barmağı” həm qorxunc görünüşü, həm də arxasında dayanan fiziki proseslərlə elm dünyasının maraq doğuran təbiət hadisələrindən biridir. İlk baxışda fantastik və təhlükəli görünən bu buz sütunu əslində dəniz suyunun temperaturu, duzluluğu və sıxlığı arasındakı qarşılıqlı əlaqənin yaratdığı unikal təbiət nümunəsidir.

Yeganə