“Ölüm barmağı” necə yaranır? – Dənizin dibindəki sirli buz hadisəsi
Maraqlı 07 Sentyabr 2026, 11:18
2892
Dənizlərin dərinliklərində insan gözünün nadir hallarda şahid olduğu, ilk baxışdan fantastik film səhnəsini xatırladan qeyri-adi təbiət hadisələri baş verir. Onlardan biri də “ölüm barmağı” kimi tanınan brinikldir (brinicle). Bu fenomen dəniz buzunun formalaşdığı son dərəcə soyuq sularda müşahidə olunur və görünüşünə görə nəhəng buz sütununu xatırladır.
Citypost.az-ın məlumatına əsasən, brinicle adi buz parçası deyil. Onun yaranmasının əsas səbəbi dəniz suyunda duzun və temperaturun yaratdığı mürəkkəb fiziki prosesdir. Dəniz suyu donarkən duzun böyük hissəsi buz kristallarının strukturundan kənarda qalır və yüksək duz konsentrasiyasına malik çox soyuq maye – duzlu məhlul yaranır. Bu məhlul ətrafındakı sudan daha sıx olduğuna görə aşağıya doğru hərəkət etməyə başlayır.Aşağı enən bu son dərəcə soyuq və duzlu su ətrafındakı dəniz suyunun donmasına səbəb olur. Nəticədə aşağıya doğru uzanan boruşəkilli buz strukturu əmələ gəlir. Bu quruluşun inkişafı davam etdikcə onun uzunluğu artır və dənizin dibinə doğru hərəkət edən buz sütununa bənzəyir. Məhz bu görüntü ona “ölüm barmağı” kimi məşhur ad qazandırıb.
Brinicle dəniz dibinə çatdıqda isə daha maraqlı proses baş verə bilər. Onun ətrafında yaranan buz təbəqəsi dəniz dibində yaşayan bəzi kiçik canlıların hərəkət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Xüsusilə dəniz ulduzları və digər dib canlıları belə buz strukturlarının təsir zonasına düşdükdə hərəkətsiz qala bilərlər.Lakin “ölüm barmağı qarşısına çıxan hər şeyi saniyələr ərzində dondurur” ifadəsi bir qədər şişirdilmiş təsvir hesab olunur. Brinicle müəyyən şəraitdə yaxınlığındakı suyu və səthlə təmas edən kiçik canlıları dondura biləcək qədər soyuq mühit yaradır, lakin bu, qarşısına çıxan bütün canlıların anında buz heykəlinə çevrilməsi demək deyil.Bu hadisə əsasən Antarktida və digər qütb bölgələrində, dəniz buzunun formalaşdığı xüsusi şəraitdə müşahidə edilir. Brinikllərin yaranması üçün həm çox aşağı temperatur, həm də kifayət qədər duzlu suyun olması vacibdir. Bu səbəbdən onlar gündəlik həyatda müşahidə olunan adi buzlaşma proseslərindən xeyli fərqlənir.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislər bildirirlər ki, təbiətdə belə hadisələri yalnız “qəddarlıq” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Brinicle ekosistemdə baş verən təbii fiziki proseslərin nəticəsidir. Dəniz suyunun donması zamanı duzun ayrılması, sıxlığın dəyişməsi və soyuq suyun aşağıya doğru hərəkəti bir-biri ilə əlaqəli şəkildə bu qeyri-adi buz strukturunun yaranmasına gətirib çıxarır.Bir tərəfdən canlılar üçün ölümcül nəticə yarada bilən brinicle, digər tərəfdən qütb dəniz ekosisteminin təbii proseslərinin bir hissəsidir. Təbiətdə bir canlının məhvi və ya müəyyən şəraitdə məhv olması digər orqanizmlərin qidalanmasına, maddələr dövranına və ekosistemdəki tarazlığa təsir göstərə bilər.Bu baxımdan dənizin dərinliklərində yaranan “ölüm barmağı” həm qorxunc görünüşü, həm də arxasında dayanan fiziki proseslərlə elm dünyasının maraq doğuran təbiət hadisələrindən biridir. İlk baxışda fantastik və təhlükəli görünən bu buz sütunu əslində dəniz suyunun temperaturu, duzluluğu və sıxlığı arasındakı qarşılıqlı əlaqənin yaratdığı unikal təbiət nümunəsidir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Quşların ayaqları buz kimi soyuqda niyə donmur? Alimlərin diqqətçəkən izahı
Quşlar şaxtalı havada, buzun və qarın üzərində saatlarla dayana bilirlər, amma ayaqları donmur. İnsanlar soyuq havada ayaqlarını isti saxlamaq üçün qalın corab və qış ayaqqabılarından istifadə etdikləri halda, quşlar çılpaq ayaqları ilə buz kimi səthlərdə rahatlıqla hərəkət edə bilirlər. Bəs onların ayaqları şiddətli soyuğa necə dözür? Bunun cavabı təbiətin yaratdığı maraqlı bioloji mexanizmlərdən birində gizlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, quşların soyuğa davamlılığının əsas səbəblərindən biri qan damarlarının xüsusi quruluşudur. Bir çox quş növündə ayaqlarda əksaxınlı istilik mübadiləsi adlanan mexanizm fəaliyyət göstərir. Bu sistem sayəsində quşlar bədənlərinin əsas hissəsindəki istiliyi qoruyur, eyni zamanda ayaqlar vasitəsilə ətrafa istilik itkisinin qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə alırlar.Bu prosesin...
13 Oktyabr 2026, 10:30
Pişiklər şirin dadı hiss edə bilmir: Bunun elmi səbəbi nədir?
Pişiklərin insanlardan fərqli xüsusiyyətlərindən biri də şirin dadı hiss edə bilməmələridir. İnsanlar şokolad, tort, konfet və digər şirin qidalardan zövq aldıqları halda, pişiklərin dad duyğusu bu baxımdan fərqlənir. Bunun səbəbi isə onların dad reseptorlarının quruluşu və təkamül prosesində formalaşan qidalanma xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, elmi araşdırmalara görə, pişiklər şirin dadı normal şəkildə qəbul etmək üçün lazım olan funksional dad reseptorlarına malik deyillər. İnsanlarda şirin dadın tanınmasında iştirak edən reseptor sistemi, əsasən, TAS1R2 və TAS1R3 adlı zülalların birləşməsi ilə fəaliyyət göstərir. Pişiklərdə isə bu reseptor sisteminin işləməsi üçün vacib olan TAS1R2 geni funksional deyil. Nəticədə onlar şəkərin yaratdığı şirinliyi...
13 Oktyabr 2026, 09:30
Kinoteatr oturacaqları niyə qırmızı rəngdə olur?
Kinoteatra gedərkən yəqin ki, zalda oturacaqların əksəriyyətinin qırmızı rəngdə olduğunu fərq etmisiniz. Dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən bir çox kinoteatrda məhz bu rəngə üstünlük verilir. Bəs bunun səbəbi nədir? Qırmızı rəng sadəcə gözəl göründüyü üçün seçilir, yoxsa bu seçimin arxasında insan gözünün işləmə prinsipi ilə bağlı maraqlı bir elmi izah dayanır? Maraqlıdır ki, kinoteatr oturacaqlarının qırmızı rəngdə olmasının səbəblərindən biri tamaşaçıların diqqətinin ekranda cəmlənməsinə kömək etməkdir. Kinoteatrda film nümayiş etdirilərkən zalın işıqları söndürülür və ya minimum səviyyəyə endirilir. Bu zaman ətrafdakı əşyaların görünməsi zəifləyir, tamaşaçıların diqqəti isə əsasən ekrana yönəlir. Qırmızı rəngin zəif işıq şəraitində qavranılması ilə bağlı xüsusiyyətlər də...
13 Oktyabr 2026, 08:30
Niyə bir otağa keçəndə nə üçün gəldiyimizi unuduruq? Alimlər AÇIQLADI
Gündəlik həyatda bir çox insanın qarşılaşdığı maraqlı hallardan biri də bir otağa daxil olduqdan sonra ora nə üçün gəldiyini unutmasıdır. Məsələn, insan mətbəxə su götürmək, başqa otaqdan telefonunu gətirmək və ya hər hansı əşyanı götürmək üçün gedir, lakin qapıdan keçən kimi məqsədi yadından çıxır. Bir neçə saniyə dayanıb düşünür, bəzən isə əvvəlki otağa qayıtdıqdan sonra nə etmək istədiyini xatırlayır. Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi bu hadisə psixologiyada “qapı effekti” (doorway effect) adlandırılır.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hadisə beynin ətraf mühitdəki dəyişikliklərə və yaddaş proseslərinə reaksiyası ilə əlaqələndirilir. İnsan müəyyən bir məkanda olarkən konkret məqsəd haqqında düşünür. Başqa otağa keçdikdə isə mühit dəyişir, yeni...
12 Oktyabr 2026, 11:00
Yuxularımız təsadüfidirmi? Alimlərdən maraqlı izah
Hər gecə yuxuya getdiyimiz zaman zehnimiz bizi bəzən reallıqdan daha qəribə görünən hadisələrin içinə aparır. Bir anda özümüzü uşaqlığımızda, başqa bir şəhərdə, tanımadığımız insanların arasında və ya fizika qanunlarının belə işləmədiyi bir dünyada görə bilirik. Ən maraqlısı isə odur ki, yuxu zamanı baş verən ən qeyri-adi hadisələr belə bizə tamamilə normal görünə bilər. Bəs insan beyni niyə yuxu görür? Biz yatarkən beynimizdə hansı proseslər baş verir?Citypost.az xəbər verir ki, alimlər uzun illərdir bu sualların cavabını araşdırırlar. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, yuxu zamanı beyin fəaliyyətini tamamilə dayandırmır. Əksinə, yuxunun müəyyən mərhələlərində beynin bəzi sahələri olduqca aktiv olur. Yaddaşın möhkəmlənməsi, emosiyaların...
12 Oktyabr 2026, 10:00
Albert Eynşteynin qəribə vərdişi: Niyə həmişə eyni paltarı geyinirdi?
Dünyanın ən məşhur alimlərindən biri olan Albert Eynşteyn yalnız fizika sahəsindəki inqilabi kəşfləri ilə deyil, sadə həyat tərzi və düşüncə tərzi ilə də insanların diqqətini çəkib. Onun gündəlik vərdişləri ilə bağlı yayılan maraqlı hekayələrdən biri isə geyim seçiminə münasibəti ilə əlaqədardır. İddialara görə, dahi alim hər gün nə geyinəcəyini düşünərək vaxt itirməməyə çalışır, diqqətini daha vacib hesab etdiyi məsələlərə yönəltməyə üstünlük verirdi.Bəs görəsən, gündəlik həyatda kiçik görünən seçimlər həqiqətən insanın zehni enerjisinə təsir edə bilərmi? Eynşteynlə əlaqələndirilən bu hekayə müasir psixologiyada müzakirə olunan hansı anlayışı xatırladır?Citypost.az-ın məlumatına görə, Albert Eynşteyn 20-ci əsrin elminə böyük təsir göstərmiş alimlərdən biridir. Onun nisbilik...
12 Oktyabr 2026, 09:00
