Qərbi Azərbaycan: İrəvanın yeni qorxusu - Şəmsi Qoca yazır...

Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı tarixi zəfər və Qarabağ üzərində suverenliyini tam bərpa etməsi Cənubi Qafqazda regional reallıqları kökündən dəyişdi. Lakin rəsmi Bakının xarici siyasət və milli ideologiya müstəvisində atdığı növbəti strateji addım Ermənistanın siyasi, hərbi və media dairələrində yeni bir təşviş dalğası yaradıb. Bu, tarixi torpaqlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın hüquqlarının beynəlxalq səviyyədə müdafiəsini hədəfləyən Qərbi Azərbaycan konsepsiyasıdır. Bu konsepsiya, İrəvanın onilliklər boyu qurduğu saxta tarix və "məzlum millət" mifologiyasını beynəlxalq hüququn güzgüsündə darmadağın edən geosiyasi bir şahmat gedişinə çevrilməkdədir. Erməni mətbuatı, analitik mərkəzləri və kəşfiyyat orqanları bu konsepsiyanı sadəcə bir ritorika deyil, Ermənistanın dövlətçilik əsaslarına yönəlmiş uzunmüddətli, sistemli və hüquqi bir təhlükə kimi dəyərləndirirlər.Erməni mətbuatında gedən rəsmi, hakimiyyətyönlü və revanşist müxalif yazıların təhlili İrəvanın bu mövzuda dərin bir çıxılmaz vəziyyətdə olduğunu göstərir.

   Dövlətin qorxusu: Xarici kəşfiyyatın təşviş hesabatı

Ermənistanın rəsmi dövlət informasiya agentliyi olan "Armenpress" ölkənin təhlükəsizlik strukturlarının və Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin hesabatlarına əsaslanaraq diqqətçəkən təhlillər dərc edib. Erməni kəşfiyyat analitiklərinin rəsmi mətbuata sızan rəylərində Qərbi Azərbaycan İcmasının fəaliyyəti yaxından izlənilir. Dövlət mediasında yer alan yazılarda qeyd olunur ki:"Bakı “Qərbi Azərbaycan” tezisini sadəcə daxili auditoriyanın vətənpərvərlik hisslərini qızışdırmaq üçün istifadə etmir. Bu, sülh müqaviləsi və delimitasiya prosesində İrəvana qarşı yönəldilmiş strateji bir diplomatik rıçaqdır. Azərbaycan tərəfi beynəlxalq hüququn “geriqayıtma haqqı”  prinsipini önə  çəkərək, gələcəkdə yüz minlərlə azərbaycanlının Ermənistan ərazisinə yerləşdirilməsi üçün hüquqi baza hazırlayır."

Rəsmi resurslar etiraf edir ki, Bakının bu strategiyası Ermənistanın beynəlxalq platformalarda Qarabağ erməniləri ilə bağlı manipulyasiya cəhdlərini tamamilə neytrallaşdırır və diplomatik tərəzini Azərbaycanın xeyrinə balanslaşdırır. Kəşfiyyat hesabatlarında qeyd olunan digər vahiməli məqam isə odur ki, Bakı bu məsələdə təkcə dövlət səviyyəsində deyil, həm də qlobal elmi-akademik şəbəkələri və diaspor imkanlarını səfərbər edərək İrəvanı tam bir informasiya blokadasına salır. 

Paşinyan hökumətinin etirafı və ruporların həyəcan təbili

Nikol Paşinyanın ailəsinə məxsus olan və hakimiyyətin ən radikal ruporu sayılan "Haykakan Jamanak" (armtimes.am) qəzeti, Baş nazirin parlamentdəki çıxışlarına istinadən geniş materiallar dərc edir. Paşinyanın mətbuatda əks olunan bəyanatlarında bildirilir ki, İrəvan bu məsələyə olduqca ciddi yanaşır:"Biz kəşfiyyat və diplomatik kanallarımız vasitəsilə Azərbaycan tərəfinin “Qərbi Azərbaycan” adı altında apardığı işi addım-addım izləyirik. Bakı bunu bir humanitar məsələ — etnik təmizləməyə məruz qalmış insanların hüquqlarının bərpası kimi təqdim edir. Lakin bu yanaşma gələcəkdə Ermənistanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı böyük bir hüquqi iddiaya çevrilə bilər."

Hakimiyyətyönlü media subyektləri, o cümlədən "Factor.am" portalı həyəcanla qeyd edirlər ki, Azərbaycan dövləti Qərbi Azərbaycan İcması vasitəsilə regional miqyaslı təbliğatdan qlobal miqyaslı hüquqi müstəviyə keçid edib və bu keçid rəsmi İrəvan üçün gələcəkdə regional təhlükəsizlik arxitekturasında ciddi çətinliklər vəd edir.Paşinyan komandasının daxili müzakirələrindən sızan xəbərlərə görə, hökumət rəsmiləri bu hücumun qarşısını almaq üçün hansı hüquqi arqumentə sığınacaqlarını bilmirlər; çünki Ermənistanın indiki ərazisindəki köklü azərbaycanlı izlərini və maddi-mədəni irsini tamamilə silmək tarixi baxımdan qeyri-mümkündür. 

 Toponimika kabusu: Göyçə, Zəngəzur və İrəvan adlarının "hüquqi silahı"

Erməni mətbuatını və elmi-analitik dairələrini ən çox sarsıdan xüsusi xətt — Azərbaycanın apardığı xəritə və toponimika siyasətidir. Erməni ekspertləri etiraf edirlər ki, rəsmi Bakının beynəlxalq dillərdə yaydığı materiallarda "Sevan" əvəzinə Göyçə, "Syunik" əvəzinə Zəngəzur, "Yerevan" əvəzinə İrəvan adlarının sistemli şəkildə işlədilməsi Ermənistanın coğrafi təməllərini beynəlxalq rəydə şübhə altına qoyur.

Ermənistanın Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq və Tarix institutlarının əməkdaşlarının "Golos Armenii" və "PanARMENIAN.Net" portallarında işıq üzü görən məqalələrində bu məsələ fəlakət ssenarisi kimi şərh olunur. Erməni coğrafiyaşünas və tarixçi ekspertlərin mətbuata verdiyi şərhlərdən konkret nümunələr İrəvanın düşdüyü akademik acizliyi sübut edir:"Bakı çox təhlükəli bir kartoqrafiya müharibəsi aparır. Onlar sadəcə televiziya və mətbuatda  “Zəngəzur” və ya “Göyçə” demirlər; onlar bu adları BMT sənədlərinə, beynəlxalq akademik jurnallara və rəsmi xəritələrə daxil edirlər. Bu adların hər birinin arxasında böyük arxiv materialları, çar Rusiyasının və Osmanlı dövlətinin rəsmi xəritələri dayanır. Sabah hər hansı bir beynəlxalq məhkəmədə və ya sərhəd delimitasiyası komissiyasında Azərbaycan tərəfi bu sənədləri masaya qoyanda, bizim “bura qədim erməni torpağıdır'” tipli emosional bəyanatlarımız heç bir hüquqi əhəmiyyət daşımayacaq."

Erməni akademiklərin bu etirafı əslində illərdir gizlədilən bir qorxunun — çar Rusiyasının XIX əsrə aid kameral siyahıyaalmalarında və general-mayor fon Suxtelenin xəritələrində bölgənin tamamilə türk toponimləri ilə zəngin olması faktının qlobal miqyasda açılmaq təhlükəsidir. Müxalif yönümlü "7or.am" analitik saytında dərc olunan digər bir məqalədə isə siyasi şərhçilər İrəvanın adının çəkilməsindən yaranan qorxunu belə ifadə edirlər:"Əliyevin hər çıxışında “İrəvan bizim tarixi torpağımızdır” deməsi və mətbuatın bunu ingilis, rus dillərində dünyaya yayması Ermənistan dövlətinin beynəlxalq legitimliyini aşındırır. Dünyaya elə bir rəy aşılanır ki, guya indiki Ermənistan Respublikası tamamilə süni şəkildə, başqasının torpağında qurulmuş keçici bir amildir. Ən pisi odur ki, İrəvanın mövcud hakimiyyəti Bakının bu toponimik hücumuna qarşı səssiz qalır və bununla da həmin tezislərin beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsinə dolayı yolla şərait yaradır."

Bu vəziyyət erməni cəmiyyətində dərin bir "coğrafi kimlik böhranı" yaradır; onlar gündəlik istifadə etdikləri şəhər və kənd adlarının alt qatındakı gerçək sahiblərin səslərini eşitdikcə, qondarma tarixlərinin hər an çökəcəyindən vahimələnirlər. 

Revanşistlərin İttihamı: "Paşinyanın siyasəti Bakıya yol açdı"

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Ermənistanın rusiyameylli və Qarabağ klanına (Robert Köçəryan, Serj Sarkisyan) yaxın olan müxalif mətbuatı isə bu mövzudan daxili siyasi çəkişmələrdə hakimiyyəti vurmaq üçün istifadə edir.

Radikal erməni millətçiliyinin və Azərbaycana qarşı nifrət ritorikasının əsas platforması olan "Golos Armenii" (golosarmenii.am) qəzetində və "168 Jamanak" (168.am) saytında dərc olunan analitik məqalələrdə Paşinyan hökuməti "qorxaqlıq və fəaliyyətsizlikdə" ittiham olunur. Müxalif ekspertlərin bu saytlarda işıq üzü görən yazılarından daha bir konkret sitat vəziyyəti tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyur:"Paşinyanın apardığı uğursuz  “güzəşt və sülh” siyasəti Azərbaycanın əlini-qolunu açdı. Qarabağ məsələsini tamamilə qapadıqdan sonra, indi Əliyev növbəti mərhələyə — Ermənistanın daxilinə doğru hüquqi hücuma keçir. “Qərbi Azərbaycan” layihəsi arxiv sənədlərinə, xəritələrə və tarixi qeydlərə əsaslanan dövlət səviyyəli bir doktrinadır. İrəvan isə buna qarşı heç bir adekvat ideoloji cavab hazırlaya bilmir. Sülh sazişi imzalansa belə, Bakı bu humanitar kozırdan istifadə edərək Ermənistanı beynəlxalq məhkəmələrdə küncə sıxışdıracaq."

Revanşist mətbuatın bu çılğınlığı həm də ondan qaynaqlanır ki, onlar vaxtilə Qarabağ mövzusunu daxili siyasət alətinə çevirdikləri kimi, indi də Qərbi Azərbaycan həqiqətləri qarşısında aciz qalan rəsmi İrəvanı milli xəyanətdə suçlamaq üçün real əsaslar tapıblar. 

Qərbmeylli medianın hüquqi analizi: "Bakı beynəlxalq hüquqla danışır"

ABŞ Konqresi tərəfindən maliyyələşən "Azatutyun" (Azadlıq Radiosunun erməni bürosu) və liberal-Qərbmeylli "CivilNet" (civilnet.am) platformaları məsələnin daha çox beynəlxalq hüquqi fəsadlarını ön plana çıxarırlar.

Bu resurslarda dərc olunan müstəqil təhlil və araşdırmalarda vurğulanır ki, Azərbaycan bu prosesi hərbi ritorika ilə deyil, Qərbin və beynəlxalq təşkilatların ən çox həssas olduğu prinsiplərlə idarə edir. "CivilNet"in analitik qeydlərində deyilir:"Bakının ən böyük uğuru ondadır ki, onlar Qərbi Azərbaycan məsələsini hərbi təhdid kimi deyil, 'etnik təmizləməyə məruz qalmış dinc sakinlərin humanitar haqları' kontekstində təqdim edirlər. BMT, Avropa İttifaqı və digər beynəlxalq təşkilatlar üçün qaçqınların öz evlərinə qayıtmaq hüququ müqəddəs prinsip sayılır. Azərbaycan bu xətti tutmaqla Ermənistanı beynəlxalq birlik qarşısında çətin vəziyyətdə qoyur. Çünki İrəvan buna 'yox' deyəndə, humanitar hüququ tapdalayan tərəf kimi görünmək riski ilə üzbəüz qalır."

Qərbmeylli analitiklər yaxşı anlayırlar ki, rəsmi Bakı hüquqi diplomatiyanın universal dili ilə danışarkən, Ermənistanın onilliklər boyu dünyanı aldatmaq üçün istifadə etdiyi "ədalət" və "insan haqları" terminologiyasını indi onun özünə qarşı ustadcasına çevirib və bu, İrəvanı qlobal mühitdə tamamilə müdafiəsiz qoyur.

Bir sözlə, erməni dövlət mətbuatından tutmuş ən radikal müxalif və xarici maliyyəli saytlarına qədər bütöv erməni mediasının analizləri bir həqiqəti ortaya qoyur: Azərbaycanın Qərbi Azərbaycan strategiyası və tarixi toponimləri israrla beynəlxalq gündəmə daşıması Ermənistanda dərin bir strateji qorxu və acizlik psixologiyası yaradıb. Erməni ekspertləri və mətbuatı açıq şəkildə etiraf edirlər ki, bu konsepsiya keçici bir siyasi kampaniya deyil, rəsmi Bakının beynəlxalq hüquqa, tarixi arxiv sənədlərinə və dəqiq geosiyasi hesablara əsaslanan yeni və sarsıdıcı milli ideologiyasıdır.

Şəmsi Qoca,

şair-publisist, Qərbi Azərbaycan İcması

Mərkəzi Aparatının elmi işçisi