Artıq çəki damar demensiyası riskini birbaşa artırır
Tibb 30 Yanvar 2026, 15:50
178
Yeni araşdırma göstərir ki, artıq bədən çəkisi damar demensiyasının birbaşa səbəbi ola bilər və bu prosesdə yüksək qan təzyiqi əsas rol oynayır. Tədqiqatçılar yüz minlərlə insanın genetik və tibbi məlumatlarını təhlil edərək nəticəyə gəlib. Araşdırma The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (JCEM) jurnalında dərc olunub.
Əvvəlki müşahidə tədqiqatlarında artıq çəki və zehni geriləmə arasında qarışıq nəticələr çıxmışdı: bəziləri orta yaşda artıq çəkisi olan insanlarda demensiya riskinin yüksəldiyini göstərirdi, digərləri isə yaşlılarda yüksək bədən kütlə indeksi üçün “qoruyucu təsir” təklif edirdi. Yeni araşdırma bunun əslində “tərs səbəb-nəticə” ilə izah oluna biləcəyini göstərir: demensiyanın ilkin mərhələlərində insanlar tez-tez çəki itirir, bu da statistik analizləri poza bilər.
Tədqiqatçılar Mendelian randomizasiyası metodundan istifadə edərək, genetik olaraq müəyyən edilmiş BMI artımının damar demensiyası riskini təxminən 60% yüksəltdiyini müəyyən ediblər. Əsas mexanizm isə qan təzyiqidir; xolesterol, qan şəkəri və iltihab markerlərinin təsiri çox kiçik olub.
Mütəxəssis rəyi olaraq vurğulanır ki, artıq çəki və yüksək qan təzyiqinin idarə olunması yalnız ümumi sağlamlıq üçün deyil, həm də damar demensiyasının qarşısının alınması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu nəticələr, xüsusilə effektiv müalicənin məhdud olduğu hallarda, erkən profilaktikanın vacibliyini göstərir.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Uzunmüddətli spirtli içki qəbulu düz bağırsaq xərçəngi riskini artırır
Həyat boyu uzunmüddətli və yüksək miqdarda spirtli içki qəbulu düz bağırsaq xərçəngi, xüsusilə kolorektal xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.Araşdırma çərçivəsində 88 mindən çox yetkin şəxsin məlumatları təhlil edilib. İştirakçılar orta hesabla 14–20 il müddətində izlənilib. Nəticələrə görə, həftədə 14 porsiyadan (təxminən gündə iki içki) artıq spirtli içki qəbul edən şəxslərdə, həftədə bir içkidən az içənlərlə müqayisədə düz bağırsaq xərçənginə tutulma riski təxminən 25 faiz daha yüksəkdir.Mütəxəssislərin qənaətinə əsasən, ağır içki qəbul edənlərdə kolorektal xərçəng riski az miqdarda spirt qəbul edənlərlə müqayisədə demək olar ki, iki dəfə çoxdur. Bu risk xüsusilə yetkinlik dövrünə qədər və sonrasında spirtli içkiləri yüksək miqdarda qəbul...
30 Yanvar 2026, 15:43
Uşaqlarda nitq geriliyi niyə artır? – Mütəxəssis əsas səbəbləri açıqladı
Son illərdə uşaqlarda nitq geriliyinin artması valideynlər və mütəxəssislər arasında ciddi narahatlıq doğurur. Mütəxəssislər problemin yalnız tibbi deyil, eyni zamanda sosial və psixoloji amillərlə də sıx bağlı olduğunu bildirirlər. Mövzu ilə bağlı defektoloq-loqoped Nazilə Rəşid Citypost.az-a açıqlamasında nitq inkişafının əhəmiyyətindən və geriləmənin əsas səbəblərindən danışıb.Nazilə Rəşidin sözlərinə görə, nitq insanın əsas ünsiyyət vasitəsidir və uşağın ümumi inkişafında mühüm rol oynayır:“Nitq ünsiyyətin əsas formasıdır. İnsanlar məhz nitq vasitəsilə bir-birini anlayır, arzu və istəklərini ifadə edirlər. Nitqin inkişafı uşağın sosial, emosional və koqnitiv inkişafının əsas göstəricilərindən biridir. Uşağın həyatının ilk ili onun gələcək nitq inkişafı üçün hazırlıq mərhələsi hesab olunur”.Mütəxəssis vurğulayıb ki,...
30 Yanvar 2026, 12:35
İnfarkt anında nə etməli? Kardioloqlardan həyati xəbərdarlıq
Ürək infarktı qəfil baş verir və əksər hallarda insanı hazırlıqsız yaxalayır. Bir an öncə özünü normal hiss edən şəxs birdən döş qəfəsində şiddətli ağrı, nəfəs darlığı və güclü qorxu ilə üz-üzə qalır. Mütəxəssislər bildirir ki, infarkt zamanı ilk yarım saat taleyüklü hesab olunur. Məhz bu zaman kəsiyində düzgün göstərilən ilk yardım insanın həyatını xilas edə, gecikmə isə geri dönməz nəticələrə səbəb ola bilər.Citypost.az məlumatına görə, Kardioloqların sözlərinə görə, infarkt adətən döş qəfəsində sıxıcı, basqı və ya yandırıcı ağrı ilə başlayır. Bu ağrı çox vaxt sol qola, çənəyə, boyuna və kürəyə yayılır. Xəstədə eyni zamanda nəfəs darlığı, soyuq tər, ürəkbulanma, halsızlıq...
30 Yanvar 2026, 10:54
Aptekdən dərman alacaq şəxslərin NƏZƏRİNƏ - Bundan sonra...
Azərbaycanda apteklərin böyük əksəriyyətinin elektron sistemə keçməsi ilə vətəndaşlar artıq reseptlərini onlayn şəkildə izləyə və dərmanlarını kağız resept olmadan əldə edə bilirlər.CityPost.az-ın məlumatına görə, hazırda tibb müəssisələrində reseptlər elektron qaydada verilir və həkimlər dərman təyinatlarını elektron resept sistemi vasitəsilə aparırlar. Yeni sistemin əsas üstünlüklərindən biri vaxt itkisinin aradan qalxmasıdır. Əvvəllər vətəndaşlar resepti əlində gəzdirərək uyğun dərmanı tapmaq üçün bir neçə aptek dolaşmalı olurdusa, indi kodlaşdırılmış elektron reseptlə birbaşa yaxın aptekə müraciət edərək dərmanı vaxtında əldə edə bilirlər. Elektron resept sistemi həkimə dərman yazarkən ölkə üzrə mövcud preparatlar, onların hansı apteklərdə olduğu və miqdarı barədə məlumat verir. Bu da həm həkim, həm də...
29 Yanvar 2026, 23:29
Xroniki ağrının formalaşmasına beyində “idarəedici mexanizm” cavabdehdir
Alimlər qısamüddətli ağrının xroniki ağrıya çevrilməsini tənzimləyən mühüm bir beyin mexanizmini müəyyən ediblər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, beyində yerləşən xüsusi sinir dövrəsinin fəaliyyəti zəiflədildikdə xroniki ağrı ya ümumiyyətlə yaranmır, ya da artıq formalaşmış halda belə tədricən yox ola bilir.Citypost.az-ın araşdırmasına əsasən diqqət mərkəzində kaudal qranulyar insulyar korteks adlanan beyin sahəsi dayanır. Mütəxəssislər bildirir ki, bu bölgə bədəndən gələn hissi siqnalların və emosional reaksiyaların emalı ilə bağlıdır. Aparılan təcrübələr göstərib ki, məhz bu sahə ağrının müvəqqəti qalması və ya xroniki xarakter alması arasında bir növ “keçid nöqtəsi” rolunu oynayır.Nevroloqların sözlərinə görə, sözügedən sinir yolu aktiv olduqda, onurğa beyninə davamlı siqnallar ötürülür və...
29 Yanvar 2026, 10:32
“Stress atıram” deyib siqaret çəkənlərə həkimlərdən ciddi xəbərdarlıq
Gündə bir, iki, bəzən isə üç qutu siqaret çəkən insanların sayı az deyil. Ən təhlükəlisi isə bu vərdişin çox vaxt “stressi azaltmaq” adı altında əsaslandırılmasıdır. Halbuki mütəxəssislər bildirir ki, siqaret stresin həlli yox, əksinə, onun dərinləşməsinin əsas səbəblərindən biridir və orqanizmə vurduğu zərər bəzən geri dönməz olur.Citypost.az-ın məlumatına görə mövzu ilə bağlı mütəxəssislər bildirirlər ki, bir paçka siqaretin tərkibində minlərlə zərərli maddə mövcuddur. Gündə 2–3 qutusiqaret çəkmək isə ürək-damar sistemi, ağciyərlər, sinir sistemi və hormonal balans üçün ciddi təhlükə yaradır. Nikotin qısa müddətli “rahatlama” hissi yaratsa da, bu təsir aldadıcıdır və orqanizmi daha güclü asılılığa sürükləyir.Həkimlərin sözlərinə görə, siqaret stres...
28 Yanvar 2026, 15:36
