Yeni dünya nizamı: Köhnə qaydalar dəyişir, yeniləri hələ formalaşmayıb
Cəmiyyət 22 Sentyabr 2026, 13:48
275
Dünyada baş verən müxtəlif prosesləri bir xətt üzərində birləşdirəndə ortaya daha böyük mənzərə çıxır. ABŞ və Çin arasında rəqabət, Rusiya–Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdəki qarşıdurmalar, enerji böhranı, Avropanın təhlükəsizlik siyasətində dəyişikliklər və süni intellekt ətrafında yaranan yarış eyni zamanda beynəlxalq münasibətlər sisteminin dəyişdiyini göstərir.
Soyuq müharibədən sonrakı dövrdə formalaşmış siyasi düzən uzun müddət ABŞ-ın üstün mövqeyi ilə xarakterizə olunurdu. Bu gün isə dünya iqtisadi və siyasi güc baxımından daha çoxmərkəzli görünür. Çin qlobal iqtisadi və texnoloji gücünü artırır, Hindistanın çəkisi yüksəlir, BRICS daxilində əməkdaşlıq genişlənir, regional güclərin xarici siyasətdə manevr imkanları artır.
Bu dəyişiklik yalnız dövlətlər arasındakı münasibətlərdə görünmür. Ticarət yolları, enerji marşrutları, texnologiya və kritik minerallar da geosiyasi rəqabətin mühüm alətlərinə çevrilib. Bir ölkənin texnologiyaya, digərinin enerji resurslarına, başqasının tranzit imkanlarına nəzarət etməsi artıq qlobal güc balansının bir hissəsidir.
ABŞ–Çin rəqabətinin texnologiya sahəsinə keçməsi bunun ən aydın nümunələrindəndir. Süni intellekt, yarımkeçiricilər, nadir torpaq elementləri və yüksək texnologiyalar gələcəyin iqtisadi gücünü müəyyən edən əsas sahələrə çevrilir.
Müharibələr də bu dəyişiklik prosesini sürətləndirir. Ukrayna və Yaxın Şərqdəki qarşıdurmalar beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin zəif nöqtələrini üzə çıxarır, dövlətləri yeni hərbi və iqtisadi ittifaqlar axtarmağa vadar edir. Eyni zamanda enerji və ərzaq təhlükəsizliyi artıq xarici siyasətin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Bu mənzərədə BMT kimi beynəlxalq qurumların gələcəyi də xüsusi əhəmiyyət qazanır. Çünki yeni güc balansı mövcud beynəlxalq institutların quruluşuna uyğun gəlmədikdə islahat məsələsi qaçılmaz olur. Dünya dəyişdikcə onun siyasi institutlarının da dəyişməsi tələbi artır.
Yeni dünya nizamının necə olacağını indidən dəqiq söyləmək mümkün deyil. ABŞ–Çin münasibətlərinin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi, Rusiya–Ukrayna müharibəsinin necə nəticələnəcəyi, Avropanın təhlükəsizlik siyasətinin hansı formaya düşəcəyi və Yaxın Şərqdə yeni balansın necə yaranacağı qarşıdakı dövrün əsas suallarındandır.
Həmçinin oxuyun
Amma dəyişiklik artıq görünür. Dünya tək bir güc mərkəzinin ətrafında formalaşan sistemdən daha mürəkkəb, çoxsaylı maraqların toqquşduğu və əməkdaşlıq etdiyi bir mərhələyə keçir. Yeni qaydaların tam formalaşması isə hələ qarşıdadır.
Bu səbəbdən bu gün dünyada baş verən hər bir böyük hadisəyə ayrıca baxmaqla kifayətlənmək olmaz. Enerji, müharibə, texnologiya, ticarət və diplomatiya bir-birinə əvvəlkindən daha çox bağlıdır. Dünya yeni mərhələyə daxil olur və bu mərhələnin siyasi xəritəsi hələ çəkilməkdədir.
Şəmsi Qoca
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Mikayıl Cabbarov: İnvestisiyaların 80 faizi qeyri-büdcə mənbələrindən olacaq
2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 2025-ci ilin orta dünya qiymətləri əsasında 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur.Citypost.az xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov deyib.Nazirin sözlərinə görə, 2027–2030-cu illərdə bu nəticələrin əldə edilməsi üçün bu dövr ərzində ümumilikdə 5,3 milyard manat investisiya nəzərdə tutulur:“2027–2030-cu illərdə proqram üzrə ümumi investisiya ehtiyacı 5,3 milyard manat qiymətləndirilir. Bu vəsaitin 1,1 milyard manatı dövlət büdcəsi hesabına, 2,2 milyard...
22 Sentyabr 2026, 14:26
Prezidentdən “Filizçay” yatağı ilə bağlı MÜHÜM AÇIQLAMA
Növbəti istiqamət Avropa qitəsində ən perspektivli yataqlardan biri sayılan Balakən rayonunda yerləşən “Filizçay” polimetal yatağıdır.Citypost.az xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə deyib.“Bu yataq qeyd etdiyim kimi, çox perspektivlidir və artıq bir neçə ildir ki, “AzerGold” şirkəti bu yatağın istismara hazırlanması ilə bağlı işlər görür. Hesab edirəm ki, tezliklə texniki-iqtisadi əsaslandırma hazır olmalıdır və yekun investisiya qərarı da qəbul edilməlidir. Mən hesab edirəm ki, “AzerGold” bu yatağın 100 faiz səhmdarı olmalıdır. İstismar getdikcə təbii ki, bu yatağın qiyməti də, dəyəri də qalxacaq. Onda biz baxa bilərik. Ola bilər,...
22 Sentyabr 2026, 14:25
Zakir İbrahimov “AzerGold”un 2030-cu il hədəfini açıqladı
“AzerGold” QSC 2030-cu ilədək illik dövriyyəsini 1 mlrd. manata çatdırmağı hədəfləyir.Citypost.az xəbər verir ki, bunu Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə “AzerGold” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin sədri Zakir İbrahimov deyib.Onun sözlərinə görə, bu məqsədlə strateji layihələrin maliyyələşdirilməsində daxili gəlirlərdən və borc vəsaitlərindən, həmçinin özəl investisiyalardan istifadəyə üstünlük veriləcək.“Əsas məqsədimiz gəlir və məşğulluq göstəricilərinə görə “AzerGold”u Azərbaycanın qeyri-neft sənayesinin ən iri şirkətlərindən birinə çevirməkdir”, - deyə Zakir İbrahimov qeyd edib.Onun sözlərinə görə, şirkətin qızıl hasilatı, gəlirləri, EBITDA göstəricisi və vergi ödənişləri fəaliyyət dövrü ərzində davamlı artıb.“Qızılın hasilatı 2017-ci illə müqayisədə...
22 Sentyabr 2026, 14:20
İlham Əliyev: Dağ-mədən sənayesində yeni zavodlar yaradılmalıdır
Dağ-mədən sənayesinin son məhsula qədər tam zənciri yaradılmalıdır. Burada təbii ki, filiz hasilatı və bir neçə zavodun yaradılması nəzərdə tutulur.Citypost.az xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə deyib.Dövlətimizin başçısı əlavə edib: “Zənginləşdirmə, pelet və breketlənmiş dəmir zavodları yaradılmalıdır. Burada, təbii ki, bu filizin daşınması önəmli yer tutur. Ona görə bu daşınmada, yəni tariflərdə güzəştlər edilməlidir ki, iqtisadi cəhətdən səmərəli olsun. Maksimum ekoloji ekspertiza aparılmalıdır və bütün ekoloji normalar gözlənilməlidir”....
22 Sentyabr 2026, 14:05
İlham Əliyev: Azərbaycanda güclü enerji potensialı yaradılıb
Biz elektrik enerjisi ilə bağlı bütün məsələləri həll etdik və çox güclü potensial yaratdıq. Bu gün bizdə ehtiyat generasiya gücləri kifayət qədər böyükdür.Citypost.az xəbər verir ki, bu barədə Prezident İlham Əliyev dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə bildirib.“Müəyyən həcmdə ixrac da edilir, amma növbəti illərdə bu ixrac genişmiqyaslı olacaq, xüsusilə nəzərə alsaq ki, dünya bazarlarında enerji resursları ilə bağlı – elektrik enerjisi, yanacaq, təbii qaz, bütün bu əsas enerji təhlükəsizliyini təmin edən bu məhsullarla bağlı böyük narahatlıq var, qıtlıq var. Yəni dünya mənzərəsi göz önündədir”, - deyə dövlətimizin başçısı əlavə edib....
22 Sentyabr 2026, 13:59
“Qurtuluş” Mərkəzinin rəhbəri və 2 əməkdaşının apellyasiyası təmin edilmədi
“Qurtuluş” Reabilitasiya Mərkəzinin rəhbəri Ceyhun Salmanov və mərkəzin daha iki əməkdaşı barəsində olan hökmdən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə məhkəmə prosesi keçirilib.Citypost.az xəbər verir ki, Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsində hakim Bilal Məmmədovun sədrliyi ilə keçirilən prosesdə təqsirləndirilən şəxslər məhkəmədən onlara bəraət verilməsini istəyiblər.Məhkəmənin qərarına əsasən, təqsirləndirilən şəxslərin verdikləri apellyasiya şikayətləri təmin edilməyib, hökm qüvvədə saxlanılıb.Qeyd edək ki, Sumqayıt Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmünə əsasən, Ceyhun Salmanova 3 il 3 ay, Elşad Məhərrəmova 3 il 6 ay, Natiq Əliyevə isə 3 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzası təyin edilib.Onların cəzaları Cinayət Məcəlləsinin 70-ci maddəsi tətbiq edilməklə, 2 il sınaq müddəti müəyyən olunmaqla şərti hesab edilib.Hər...
22 Sentyabr 2026, 13:20
