Məhəmməd Əmin bəy onun adını Azər olaraq dəyişdirir və tarixə düşür

Azər Rəsulzadə 15 iyun 1920-ci ildə, atası Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bolşeviklər tərəfindən həbsdə saxlanıldığı günlərdə dünyaya gəlib. Rəsulzadə Stalinin onu Moskvaya apardığı vaxt ailəsi ilə cəmi bir neçə dəqiqəlik görüşə bilmişdi. Bu, ata ilə ailəsinin son görüşü olmuşdu.

Körpənin adı əvvəlcə Əliheydər qoyulsa da, Məhəmməd Əmin bəy onun adını Azər olaraq dəyişdirir. Bununla da o, bu adla tanınan ilk azərbaycanlı kimi tarixə düşür.

1937-ci ildə repressiyalara məruz qalan Azər Rəsulzadə sürgünə göndərilir. Ömrünün böyük hissəsini vətəndən uzaqda keçirən Azər bəy 8 iyul 1993-cü ildə Qazaxıstanın Karaqanda şəhərində vəfat edir. Ertəsi gün cənazəsi Bakıya gətirilərək Novxanı qəbiristanlığında babası Axund Hacı Molla Ələkbərin yanında torpağa tapşırılır.

Sovet dövründə bir neçə dəfə gizli şəkildə Bakıya gələn Azər Rəsulzadənin 1991-ci ildə Şəhidlər Xiyabanında Heydər Əliyevlə maraqlı və təsadüfi görüşü baş verir. Bu hadisəni oğlu Rəis Rəsulzadə xatirələrində belə nəql edir:

"1991-ci il idi. Atam növbəti dəfə Bakıya gəlmişdi. Məktəb dostlarından biri ilə görüşməli idi, görüşün vaxtına isə hələ vardı. Atam mənə dedi: "Gəl, Şəhidlər Xiyabanına gedək, şəhidlərimizi ziyarət edək". 

O vaxt orada 20 Yanvar şəhidləri də dəfn edilmişdi. Şəhidlərimizi ziyarət etdik. Xiyabanda bizdən başqa heç kim yox idi. Birdən atam qoluma toxunub dedi: "O, Heydər Əliyevdir". Baxdım ki, həqiqətən də odur. Yanında jurnalistlər var idi, giriş tərəfdə müsahibə verirdi. Bizi görən kimi hamını kənara çəkib düz yanımıza gəldi. Atamla salamlaşdı və soruşdu: "Siz Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin oğlu Azərsiniz?" Atam "Bəli" deyəndə, Heydər Əliyev dedi: "Sizi bir dəfə televizorda görmüşəm. Necəsiniz? Eşitmişdim problemləriniz var, səhhətiniz necədir?" Atam cavab verdi: "Necə olacaq, "xalq düşməni" damğasını atmışam, gəlmişəm bura". Heydər Əliyev isə dedi: "Mən də "kommunist" damğasını atmışam". Sabah Milli Məclisdə çıxış etməliyəm. 

Atam söhbət əsnasında dedi ki, bizim burada üç evimiz var idi, hamısını əlimizdən aldılar. Sonra soruşdu: "Düzünü deyin, mən Bakıya gəlsəydim, mənə ev verərdinizmi?" Heydər Əliyev cavab verdi: "Əlbəttə, verərdim. Bir vaxt "Qlavlit"ə rəhbər vəzifəsi üçün bilikli mütəxəssis axtarırdıq. Dedilər ki, bir namizəd var, amma olmaz, çünki Məhəmməd Əminin qohumudur. Mən də dedim ki, bunun nə fərqi var? Gətirin. O adam da sonradan özünü doğrultdu."

Rəis Rəsulzadənin sözlərinə görə, atası vəsiyyət etmişdi ki, doğma Vətənində dəfn olunsun. O xatırlayır ki, Azər Rəsulzadənin vəfatı xəbəri Heydər Əliyevə çatdırıldıqda, onun göstərişi ilə xüsusi təyyarə ayrılmış və cənazə gecə ilə Bakıya gətirilərək Novxanıda dəfn edilmişdi.

Azər Rəsulzadənin Rəisdən başqa Ramiz adlı daha bir oğlu da vardı. Ramiz Rəsulzadə uzun illər Naxçıvanda ağır şəraitdə yaşayıb.

Jurnalist Faina Hənifəyeva həmin dövrü belə xatırlayır:

"Kələkiyə Əbülfəz Elçibəydən müsahibə almağa getmişdim. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin nəvəsi Ramiz bəyi də özümlə apardım. Elçibəy onun ağır həyatını görüb çox təsirləndi və bundan sonra hər ay ona 50 dollar yardım göndərməyə başladı. Bu yardım Naxçıvanda işsiz yaşayan Ramiz bəy üçün böyük dəstək idi. Eşitdim ki, Elçibəyin vəfatından sonra bu yardım kəsildi və Ramiz bəy yenidən bazarda hamballıq etməyə başladı. Deyilənə görə, elə yükün altında da vəfat edib."

Azər Rəsulzadənin taleyi XX əsr Azərbaycan tarixinin ən təlatümlü və ağrılı-acılı səhifələrindən biridir.

Həmçinin oxuyun

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Şahin Qurbanovdan xəbər var...