Qarabağdakı abidələr ətrafında ittihamlar: peyk görüntüləri nəyi sübut edir? 

Ermənistan mediasında Azərbaycana qarşı irəli sürülən ittihamların yeni hədəfi Qarabağdakı erməni memoriallarıdır. 301.am nəşri oktyabrın 13-də yayımladığı materialda Azərbaycanın Qarabağda erməni tarixi yaddaşını silmək məqsədilə abidələri dağıtdığını iddia edir. Yazıda Şuşikənd, Daşbulaq, Ballıca və Şuşadakı bir sıra memorialların taleyindən bəhs olunur, peyk görüntülərinin təhlilinə istinad edilir və baş verənlər “mədəni soyqırımı” kimi təqdim olunur.

Tarixi və mədəni abidələrin taleyi ciddi məsələdir. Müharibələrdən sonra qorunmalı olan memorialların dağıdılması və ya zədələnməsi barədə məlumatlar diqqətlə araşdırılmalıdır. Lakin məsələni araşdırmaqla əvvəlcədən hökm vermək eyni şey deyil. Konkret abidənin nə vaxt, hansı şəraitdə və kimin qərarı ilə söküldüyü müəyyənləşdirilmədən bütöv bir dövlətin məqsədli mədəni məhvetmə siyasəti apardığını elan etmək jurnalistikanın tələb etdiyi sübut standartını əvəz edə bilməz.

301.am-ın yazısında istinad edilən peyk görüntülərinin müstəqil ekspertlər tərəfindən yoxlanılıb-yoxlanılmadığı, təsvirlərin əvvəlki və sonrakı vəziyyəti nə dərəcədə dəqiq göstərdiyi, söküntülərin hüquqi və faktiki səbəblərinin araşdırılıb-araşdırılmadığı aydınlaşdırılmalıdır. Peyk görüntüsü müəyyən ərazidə obyektin əvvəlki və sonrakı vəziyyətini göstərə bilər. Ancaq görüntünün özü bütün hallarda söküntünü kimin həyata keçirdiyini, hansı qərarın verildiyini və hansı niyyətin olduğunu avtomatik sübut etmir. Bu suallar əlavə sənədlər, tarixləndirilmiş təsvirlər və müstəqil araşdırma tələb edir.

Məsələnin digər tərəfi də var. Yazıda ayrı-ayrı memorialların dağıdılması barədə iddialar bütöv Qarabağın erməni mədəni irsinin məhv edilməsi siyasətinin sübutu kimi təqdim olunur. Halbuki belə geniş nəticəyə gəlmək üçün hər bir hadisə ayrıca yoxlanılmalı, obyektlərin statusu və tarixi əhəmiyyəti müəyyənləşdirilməli, konkret faktlar bir-biri ilə əlaqələndirilməlidir. Siyasi ittihamın sərtliyi onun sübut gücünü artırmır.

Azərbaycanın Qarabağda apardığı bərpa və yenidənqurma işləri də qiymətləndirmənin ümumi mənzərəsindən kənarda saxlanılmamalıdır. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, tarixi-mədəni və dini abidələrin bərpası dövlətin həyata keçirdiyi genişmiqyaslı işlərin tərkib hissəsidir. Bu faktlar ayrı-ayrı memoriallarla bağlı iddiaların araşdırılması zərurətini aradan qaldırmır, lakin bütün prosesi yalnız dağıntı və məhvetmə iddiası ilə izah etməyin də birtərəfli olduğunu göstərir.

Burada prinsipial məsələ var: mədəni irsin qorunması siyasi mənsubiyyətdən asılı olmamalıdır. Əgər erməni memoriallarının taleyi ilə bağlı narahatlıq ifadə edilirsə, Qərbi Azərbaycanda azərbaycanlılara məxsus yüzlərlə qəbiristanlığın dağıdılması və yerlərinin əkin sahələrinə çevrilməsi barədə faktlar da eyni həssaslıqla araşdırılmalıdır. Mənim doğulduğum Amasiya rayonunun Çaybasar (İlanlı) kəndində 1988-ci il deportasiyasından sonra iki qəbiristanlığın dağıdılaraq əkin sahəsinə çevrilməsi “Qərbi Azərbaycan irsi” kitabında əksini tapıb. Bu, mənim üçün mücərrəd siyasi mübahisə deyil, şəxsi tariximizin və ailə yaddaşımızın bir hissəsidir.

Erməni mediası Qarabağdakı hər bir memorialın taleyinə diqqət yetirilməsini tələb edirsə, Qərbi Azərbaycanın dağıdılmış müsəlman qəbiristanlıqlarına da eyni meyarla yanaşmalıdır. Mədəni irsə münasibətdə seçici həssaslıq obyektivlik deyil. Bir xalqın itkilərini qabardıb digər xalqın məzarlarını susqunluqla qarşılamaq tarixi ədalət prinsipinə uyğun gəlmir.

Həmçinin oxuyun

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məcburi Sevginin Qurbanları…

MEYXANAYA “YOX!” DEMƏYİN VAXTIDIR!  

Azərbaycanın ünvanına irəli sürülən konkret iddialar konkret sübutlarla yoxlanılmalıdır. Eyni zamanda, sübut olunmamış nəticələri “mədəni soyqırımı” kimi təqdim etməkdən çəkinmək lazımdır. Tarixi abidələrin qorunması siyasi təbliğatın vasitəsinə çevrilməməli, faktlar bütün tərəflər üçün eyni ölçü ilə qiymətləndirilməlidir.

Tarixi irsə hörmət ittihamın gur səslənməsi ilə deyil, sübutların dürüst araşdırılması ilə ölçülür. Əgər məqsəd həqiqətən mədəni irsi qorumaqdırsa, bu prinsip Qarabağdakı erməni memoriallarına da, Qərbi Azərbaycandakı dağıdılmış Azərbaycan müsəlman qəbiristanlıqlarına da eyni şəkildə tətbiq olunmalıdır.

Şəmsi Qoca