İlk uçan insan kim olub? – Müsəlman alim və ixtiraları
Maraqlı 07 Sentyabr 2026, 10:42
203
İnsan dünyaya gəldiyi ilk andan etibarən yeni bir şey öyrənməyə, yerin dərinliklərində gizlənən sirləri kəşf etməyə, parlayan ulduzlar haqqında məlumat əldə etməyə, dərin uçurumlara enməyə və çox-çox yüksəklərə qalxmağa can atır… Həmin suallardan da biri budur: İnsan niyə quş kimi uça bilmir? Niyə? Bu sual qədim zamanlardan bəri bəşəriyyəti düşündürüb… Lakin sadəcə sual vermək kifayət deyil, ona cavab tapmaq da lazımdır.
Citypost.az Az.shafaqna.com-a istinadən xəbər verir ki, Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas ət-Təkurini bu sualı verən ilk insan deyildi, lakin özünü uçan quş kimi hiss etməyi bacaran ilk şəxslərdən biri idi. Əndəlüsdə doğulan və elə orada da təhsil alan İbn Firnas böyük maraq və öyrənmək həvəsinə malik idi. İbn Firnas yalnız ixtiraçı deyil, həm də mühəndis, filosof, kimyaçı, fizik, şair, ilahiyyatçı alim olub və tibb sahəsində də biliyə malik idi.
Böyük ixtiraçı 810-cu ildə müasir İspaniya ərazisində yerləşən Əndəlüsdə, Ronda şəhərində anadan olub və mənşəcə bərbər (Şimali Afrikanın yerli müsəlman xalqlarından biri – red.) olub. Gəncliyində kimya, fizika və astronomiyanı öyrənməklə məşğul olub.
İbn Firnas ilk planetarini ixtira edən şəxs olub. Bu, Günəş sisteminin mexanikləşdirilmiş modeli idi. Həmçinin onun planetarisində göydə buludlar hərəkət edir, ildırım gurlayır və şimşək çaxırdı. Onun hazırladığı astronomik cədvəllər sonralar Avropada geniş şəkildə istifadə olunub.
İbn Firnas buludları, şimşəyi və göy gurultusunu elmi baxımdan araşdıran ilk şəxs olub. Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas su saatını ixtira edib. Əl-Maqata-Maqata adlandırılan bu saatlar suyun axını vasitəsilə zamanı ölçürdü.
Şüşə istehsalının inkişafına mühüm töhfə verən İbn Firnas görmə qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq üçün böyüdücü şüşə ixtira edib və bununla da eynəyin ilk ixtiraçısı olub.
Öz nailiyyətlərinin sayəsində İbn Firnasa “Həkimül-Əndəlüs”, yəni “Əndəlüsün müdriki” ləqəbi verilib.
Orta əsrlər Avropasında tədqiqatları ilə məşhur olan İbn Firnas uğurlu mühəndis-ixtiraçı olub. O, bəşəriyyətin quş kimi səmada uçmaq arzusunu həyata keçirə bilən ilk şəxs olub.
Həmçinin oxuyun
Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas 852-ci ildə lələklərdən və taxta dayaqlar üzərinə çəkilmiş parçadan ibarət qurğu ixtira edib. O, həmin qurğu ilə Kordovadakı Böyük məscidin minarəsindən atılaraq uğurla yerə enib.
12 il sonra Abbas ibn Firnas yeni aparat hazırlayıb və 875-ci ildə Kordova yaxınlığında yerləşən Cəbəl əl-Arus təpəsindən atılaraq bu aparatla uçuş həyata keçirib.
Təxminən on dəqiqə havada qalan İbn Firnas öz aparatı ilə xeyli yüksəklik əldə edə bilib. İbn Firnasın müasiri, saray şairi Mümin Səid bu uçuşu belə təsvir edib: “Ağbaş qartalın lələklərindən hazırlanmış qanadları geyinərək əjdahadan daha sürətlə uçdu…”
Bir çox müasir alim İbn Firnası süni qanadlarla idarə olunan uçuş həyata keçirən ilk insan hesab edir. O, sonrakı dövrlərdə yaşamış bir çox ixtiraçı və onların kəşfləri üçün ilham mənbəyinə çevrilib.
Onun nailiyyətlərinin tanınması əlaməti olaraq Ayda diametri 89 kilometr olan kraterə onun adı verilib.
Alim və ixtiraçı İbn Firnas 887-ci ildə, 78 yaşında vəfat edib.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ticarət gəmilərinin üzərindəki dairəvi işarə nə deməkdir?
Dənizdə hərəkət edən böyük ticarət gəmilərinin gövdəsində müxtəlif yazı və işarələrə rast gəlmək mümkündür. İlk baxışdan adi texniki nişan kimi görünən bu işarələrin hər birinin gəminin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyəti var. Xüsusilə gəmilərin gövdəsində yerləşdirilən dairəvi nişan və onun üzərindəki müxtəlif hərflər gəminin nə qədər yüklə təhlükəsiz şəkildə üzə biləcəyini göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu işarələr gəminin müxtəlif su şəraitində icazə verilən maksimum yüklənmə həddini müəyyənləşdirir. Başqa sözlə, gəminin bütün çəkisi, yükü, yanacağı, avadanlıqları və digər ağırlıqları nəzərə alınmaqla, onun təhlükəsiz şəkildə su üzərində qalması üçün hansı həddə qədər suya batmasına icazə verildiyini göstərir....
07 Sentyabr 2026, 10:19
Nəriman Nərimanovun gecikən teleqramı – Firidun bəy Köçərlinin faciəli taleyi
Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist, Azərbaycan ədəbiyyat tarixçiliyi elminin banisi Firidun bəy Köçərli haqqında Flora Xəlilzadənin yazısını təqdim edirik.Ötən əsrin əvvəllərində realist bədii nəsrdə, dramaturgiyada, satirik publisistikada Cəlil Məmmədquluzadə, yeni şeir aləmində Mirzə Ələkbər Sabir, milli musiqinin inkişafında Üzeyir Hacıbəyli hansı zirvədə dayanırsa, gördüyü mühüm işlər sahəsində ədəbiyyatşünaslıq elmində də Firidun bəy Köçərli həmin ucalıqda qərar tutub. 57 baharlı ömrünün 40 ilini millətinin maariflənməsinə, mədəni tərəqqisinə həsr edən Firidun bəy Köçərli estetik fikir tarixində də şərəfli yerlərdən birinin sahibidir. Çoxcəhətli yaradıcılığa malik olan Firidun bəy Köçərli ədəbiyyat tarixçisi, nəzəriyyəçisi, tənqidçisi, tərcüməçi, mətbuat və teatr qurucusu, pedaqoq, maarifçi, ən başlıcası...
05 Sentyabr 2026, 12:55
Bir sözün 10 təkrarı məhkəmənin taleyini dəyişdi
Məşhur vəkil Anatoli Koninin bir işi dillərə düşüb. Deməli, gimnaziyada oxuyan bir şagird sinif yoldaşını bıçaqlayıb. Səbəb bu olub ki, bıçaqlanan oğlan 3 il ərzində buna Qozbel deyərmiş. Oğlan da bu məsxərəyə dözməyərək əlini soyuq silaha atıb. Məhkəmə başlayıb. Vəkil Koni zala daxil olub. Üzünü iştirakçılara tutub deyib:-Hər vaxtınız xeyir.-Hər vaxtınız xeyir.Koni yenə deyib:-Hər vaxtınız xeyir.-Hər vaxtınız xeyir.Vəkil bunu 10 dəfə təkrar edib. Getdikcə narazılıq artıb. Yerdən söz atıblar ki, “bizi dolamısan”, “indi dərsini verərik”. Hakim vəkilin nə demək istədiyini anlayıb. Başa düşüb ki, insanı illərlə bezdirəndə, mütləq dərsin verilir.Saxlanılan şəxs məhkəmə zalından azadlığa buraxılıb. Həmin iş tarixə ən qısa...
05 Sentyabr 2026, 10:55
Robotun insanabənzər olması niyə bizi narahat edir? SƏBƏB AÇIQLANDI
İnsan üzünə və bədəninə çox bənzəyən, amma tam olaraq insan olmayan bir varlıq görəndə niyə içimizdə izah edə bilmədiyimiz narahatlıq yaranır? Bəzən bu hiss o qədər güclü olur ki, qarşımızdakı obyekt sadəcə robot, maneken və ya kompüter qrafikası olsa belə, ondan uzaqlaşmaq istəyirik.Citypost.az xəbər verir ki o psixologiyada bu hadisə “qəribə vadi” (uncanny valley) effekti kimi tanınır. Bu anlayışa görə, süni varlıq insanabənzər olduqca ona qarşı yaxınlıq və rahatlıq hissimiz arta bilər. Lakin həmin varlıq müəyyən nöqtədə insana həddindən artıq bənzəyir, amma tam insan təsiri yaratmırsa, reaksiyamız qəfil dəyişə bilər. Üz ifadəsindəki kiçik uyğunsuzluq, qeyri-təbii hərəkət, baxışların sabitliyi və ya...
04 Sentyabr 2026, 11:30
Okeanda yaşayan qeyri-adi “şüşə” canlı
İlk baxışdan şüşədən hazırlanmış incə və dekorativ bir sənət əsərinə bənzəyən bu canlı əslində təbiətin yaratdığı ən qeyri-adi dəniz orqanizmlərindən biridir. Söhbət Venus çiçək səbəti kimi tanınan dərin dəniz süngərindən gedir. Elmi adı Euplectella olan bu süngərlər okeanın qaranlıq və yüksək təzyiqli dərinliklərində yaşayır.Citypost.az xəbər verir ki , Venus çiçək səbətinin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun skeletidir. Bu skelet adi canlılarda olduğu kimi sümükdən və ya sərt toxumadan deyil, əsasən silisium dioksiddən, yəni şüşənin əsasını təşkil edən maddələrdən birindən formalaşır. Məhz buna görə süngərin skeleti insan gözünə şəffaf və şüşəbənzər quruluş kimi görünür.Lakin bu quruluş yalnız gözəllik yaratmır. Süngərin skeleti olduqca...
04 Sentyabr 2026, 10:25
Günəbaxan gecə nə edir? – Alimləri heyrətləndirən mexanizm
Heç düşünmüsünüzmü, günəbaxanlar gecə qaranlığında sabah günəşin haradan doğacağını necə “bilirlər”? Gün ərzində günəşə doğru istiqamətlənən bu bitkilərin gecə vaxtı da təsadüfi şəkildə dayanmadığı, səhərə yaxın yenidən şərq istiqamətinə yönəldiyi müşahidə olunur. Sanki bitki hələ günəş doğmamış onun haradan çıxacağını bilir və özünü əvvəlcədən həmin istiqamətə hazırlayır.Əslində isə günəbaxanın gələcəyi “görməsi” və ya günəşin haradan doğacağını şüurlu şəkildə bilməsi mümkün deyil. Burada milyonlarla il ərzində formalaşmış mürəkkəb bioloji mexanizmlər və bitkinin daxili ritmi rol oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, gənc günəbaxanlarda işıq və zamanla əlaqəli prosesləri idarə edən daxili bioloji saat mövcuddur. Bu daxili saat bitkinin gün ərzində müxtəlif...
03 Sentyabr 2026, 12:38
