İlk uçan insan kim olub? – Müsəlman alim və ixtiraları
Maraqlı 07 Sentyabr 2026, 10:42
3196
İnsan dünyaya gəldiyi ilk andan etibarən yeni bir şey öyrənməyə, yerin dərinliklərində gizlənən sirləri kəşf etməyə, parlayan ulduzlar haqqında məlumat əldə etməyə, dərin uçurumlara enməyə və çox-çox yüksəklərə qalxmağa can atır… Həmin suallardan da biri budur: İnsan niyə quş kimi uça bilmir? Niyə? Bu sual qədim zamanlardan bəri bəşəriyyəti düşündürüb… Lakin sadəcə sual vermək kifayət deyil, ona cavab tapmaq da lazımdır.
Citypost.az Az.shafaqna.com-a istinadən xəbər verir ki, Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas ət-Təkurini bu sualı verən ilk insan deyildi, lakin özünü uçan quş kimi hiss etməyi bacaran ilk şəxslərdən biri idi. Əndəlüsdə doğulan və elə orada da təhsil alan İbn Firnas böyük maraq və öyrənmək həvəsinə malik idi. İbn Firnas yalnız ixtiraçı deyil, həm də mühəndis, filosof, kimyaçı, fizik, şair, ilahiyyatçı alim olub və tibb sahəsində də biliyə malik idi.
Böyük ixtiraçı 810-cu ildə müasir İspaniya ərazisində yerləşən Əndəlüsdə, Ronda şəhərində anadan olub və mənşəcə bərbər (Şimali Afrikanın yerli müsəlman xalqlarından biri – red.) olub. Gəncliyində kimya, fizika və astronomiyanı öyrənməklə məşğul olub.
İbn Firnas ilk planetarini ixtira edən şəxs olub. Bu, Günəş sisteminin mexanikləşdirilmiş modeli idi. Həmçinin onun planetarisində göydə buludlar hərəkət edir, ildırım gurlayır və şimşək çaxırdı. Onun hazırladığı astronomik cədvəllər sonralar Avropada geniş şəkildə istifadə olunub.
İbn Firnas buludları, şimşəyi və göy gurultusunu elmi baxımdan araşdıran ilk şəxs olub. Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas su saatını ixtira edib. Əl-Maqata-Maqata adlandırılan bu saatlar suyun axını vasitəsilə zamanı ölçürdü.
Şüşə istehsalının inkişafına mühüm töhfə verən İbn Firnas görmə qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq üçün böyüdücü şüşə ixtira edib və bununla da eynəyin ilk ixtiraçısı olub.
Öz nailiyyətlərinin sayəsində İbn Firnasa “Həkimül-Əndəlüs”, yəni “Əndəlüsün müdriki” ləqəbi verilib.
Orta əsrlər Avropasında tədqiqatları ilə məşhur olan İbn Firnas uğurlu mühəndis-ixtiraçı olub. O, bəşəriyyətin quş kimi səmada uçmaq arzusunu həyata keçirə bilən ilk şəxs olub.
Həmçinin oxuyun
Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas 852-ci ildə lələklərdən və taxta dayaqlar üzərinə çəkilmiş parçadan ibarət qurğu ixtira edib. O, həmin qurğu ilə Kordovadakı Böyük məscidin minarəsindən atılaraq uğurla yerə enib.
12 il sonra Abbas ibn Firnas yeni aparat hazırlayıb və 875-ci ildə Kordova yaxınlığında yerləşən Cəbəl əl-Arus təpəsindən atılaraq bu aparatla uçuş həyata keçirib.
Təxminən on dəqiqə havada qalan İbn Firnas öz aparatı ilə xeyli yüksəklik əldə edə bilib. İbn Firnasın müasiri, saray şairi Mümin Səid bu uçuşu belə təsvir edib: “Ağbaş qartalın lələklərindən hazırlanmış qanadları geyinərək əjdahadan daha sürətlə uçdu…”
Bir çox müasir alim İbn Firnası süni qanadlarla idarə olunan uçuş həyata keçirən ilk insan hesab edir. O, sonrakı dövrlərdə yaşamış bir çox ixtiraçı və onların kəşfləri üçün ilham mənbəyinə çevrilib.
Onun nailiyyətlərinin tanınması əlaməti olaraq Ayda diametri 89 kilometr olan kraterə onun adı verilib.
Alim və ixtiraçı İbn Firnas 887-ci ildə, 78 yaşında vəfat edib.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Quşların ayaqları buz kimi soyuqda niyə donmur? Alimlərin diqqətçəkən izahı
Quşlar şaxtalı havada, buzun və qarın üzərində saatlarla dayana bilirlər, amma ayaqları donmur. İnsanlar soyuq havada ayaqlarını isti saxlamaq üçün qalın corab və qış ayaqqabılarından istifadə etdikləri halda, quşlar çılpaq ayaqları ilə buz kimi səthlərdə rahatlıqla hərəkət edə bilirlər. Bəs onların ayaqları şiddətli soyuğa necə dözür? Bunun cavabı təbiətin yaratdığı maraqlı bioloji mexanizmlərdən birində gizlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, quşların soyuğa davamlılığının əsas səbəblərindən biri qan damarlarının xüsusi quruluşudur. Bir çox quş növündə ayaqlarda əksaxınlı istilik mübadiləsi adlanan mexanizm fəaliyyət göstərir. Bu sistem sayəsində quşlar bədənlərinin əsas hissəsindəki istiliyi qoruyur, eyni zamanda ayaqlar vasitəsilə ətrafa istilik itkisinin qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə alırlar.Bu prosesin...
13 Oktyabr 2026, 10:30
Pişiklər şirin dadı hiss edə bilmir: Bunun elmi səbəbi nədir?
Pişiklərin insanlardan fərqli xüsusiyyətlərindən biri də şirin dadı hiss edə bilməmələridir. İnsanlar şokolad, tort, konfet və digər şirin qidalardan zövq aldıqları halda, pişiklərin dad duyğusu bu baxımdan fərqlənir. Bunun səbəbi isə onların dad reseptorlarının quruluşu və təkamül prosesində formalaşan qidalanma xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki, elmi araşdırmalara görə, pişiklər şirin dadı normal şəkildə qəbul etmək üçün lazım olan funksional dad reseptorlarına malik deyillər. İnsanlarda şirin dadın tanınmasında iştirak edən reseptor sistemi, əsasən, TAS1R2 və TAS1R3 adlı zülalların birləşməsi ilə fəaliyyət göstərir. Pişiklərdə isə bu reseptor sisteminin işləməsi üçün vacib olan TAS1R2 geni funksional deyil. Nəticədə onlar şəkərin yaratdığı şirinliyi...
13 Oktyabr 2026, 09:30
Kinoteatr oturacaqları niyə qırmızı rəngdə olur?
Kinoteatra gedərkən yəqin ki, zalda oturacaqların əksəriyyətinin qırmızı rəngdə olduğunu fərq etmisiniz. Dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən bir çox kinoteatrda məhz bu rəngə üstünlük verilir. Bəs bunun səbəbi nədir? Qırmızı rəng sadəcə gözəl göründüyü üçün seçilir, yoxsa bu seçimin arxasında insan gözünün işləmə prinsipi ilə bağlı maraqlı bir elmi izah dayanır? Maraqlıdır ki, kinoteatr oturacaqlarının qırmızı rəngdə olmasının səbəblərindən biri tamaşaçıların diqqətinin ekranda cəmlənməsinə kömək etməkdir. Kinoteatrda film nümayiş etdirilərkən zalın işıqları söndürülür və ya minimum səviyyəyə endirilir. Bu zaman ətrafdakı əşyaların görünməsi zəifləyir, tamaşaçıların diqqəti isə əsasən ekrana yönəlir. Qırmızı rəngin zəif işıq şəraitində qavranılması ilə bağlı xüsusiyyətlər də...
13 Oktyabr 2026, 08:30
Niyə bir otağa keçəndə nə üçün gəldiyimizi unuduruq? Alimlər AÇIQLADI
Gündəlik həyatda bir çox insanın qarşılaşdığı maraqlı hallardan biri də bir otağa daxil olduqdan sonra ora nə üçün gəldiyini unutmasıdır. Məsələn, insan mətbəxə su götürmək, başqa otaqdan telefonunu gətirmək və ya hər hansı əşyanı götürmək üçün gedir, lakin qapıdan keçən kimi məqsədi yadından çıxır. Bir neçə saniyə dayanıb düşünür, bəzən isə əvvəlki otağa qayıtdıqdan sonra nə etmək istədiyini xatırlayır. Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi bu hadisə psixologiyada “qapı effekti” (doorway effect) adlandırılır.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hadisə beynin ətraf mühitdəki dəyişikliklərə və yaddaş proseslərinə reaksiyası ilə əlaqələndirilir. İnsan müəyyən bir məkanda olarkən konkret məqsəd haqqında düşünür. Başqa otağa keçdikdə isə mühit dəyişir, yeni...
12 Oktyabr 2026, 11:00
Yuxularımız təsadüfidirmi? Alimlərdən maraqlı izah
Hər gecə yuxuya getdiyimiz zaman zehnimiz bizi bəzən reallıqdan daha qəribə görünən hadisələrin içinə aparır. Bir anda özümüzü uşaqlığımızda, başqa bir şəhərdə, tanımadığımız insanların arasında və ya fizika qanunlarının belə işləmədiyi bir dünyada görə bilirik. Ən maraqlısı isə odur ki, yuxu zamanı baş verən ən qeyri-adi hadisələr belə bizə tamamilə normal görünə bilər. Bəs insan beyni niyə yuxu görür? Biz yatarkən beynimizdə hansı proseslər baş verir?Citypost.az xəbər verir ki, alimlər uzun illərdir bu sualların cavabını araşdırırlar. Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, yuxu zamanı beyin fəaliyyətini tamamilə dayandırmır. Əksinə, yuxunun müəyyən mərhələlərində beynin bəzi sahələri olduqca aktiv olur. Yaddaşın möhkəmlənməsi, emosiyaların...
12 Oktyabr 2026, 10:00
Albert Eynşteynin qəribə vərdişi: Niyə həmişə eyni paltarı geyinirdi?
Dünyanın ən məşhur alimlərindən biri olan Albert Eynşteyn yalnız fizika sahəsindəki inqilabi kəşfləri ilə deyil, sadə həyat tərzi və düşüncə tərzi ilə də insanların diqqətini çəkib. Onun gündəlik vərdişləri ilə bağlı yayılan maraqlı hekayələrdən biri isə geyim seçiminə münasibəti ilə əlaqədardır. İddialara görə, dahi alim hər gün nə geyinəcəyini düşünərək vaxt itirməməyə çalışır, diqqətini daha vacib hesab etdiyi məsələlərə yönəltməyə üstünlük verirdi.Bəs görəsən, gündəlik həyatda kiçik görünən seçimlər həqiqətən insanın zehni enerjisinə təsir edə bilərmi? Eynşteynlə əlaqələndirilən bu hekayə müasir psixologiyada müzakirə olunan hansı anlayışı xatırladır?Citypost.az-ın məlumatına görə, Albert Eynşteyn 20-ci əsrin elminə böyük təsir göstərmiş alimlərdən biridir. Onun nisbilik...
12 Oktyabr 2026, 09:00
