Beriyanın yeznəsi: Çobandan SSRİ generalına gedən yol
Maraqlı 07 Sentyabr 2026, 11:27
139
İki Lavrenti, iki cəllad, iki seksual manyak – yeznə-qayın generalların yüksəlişi də, “vurulması” da paralel gedib.
Onlar yeniyetməlik illərindən dostluq ediblər. Aralarında bir yaş fərq olduğuna görə Lavrenti Beriyaya “Birinci Lavrenti”, Lavrenti Cancqavaya isə “İkinci Lavrenti” deyiblər.
Dostluq münasibətləri sonralar qohumluğa keçib, Lavrenti Cancqava Lavrenti Beriyanın bacısı ilə ailə həyatı qurub.
Bu yaxın münasibətlər “İkinci Lavreti”ni SSRİ-də birincilər sırasına çıxarıb, onun çoban statusunu general rütbəsi ilə əvəzləyib.
Lavrenti Cancqava 1900-cu ildə Kutaisidə, Naxunavo kədində yoxsul kəndli ailəsində anadan olub.
Uşaqlıqda çobanlıqla məşğul olan Cancqava 1919-cu ildə Tiflisdə gecə məktəbini bitirib.
Həmin ərəfədə Lavrenti Beriya ilə daha yaxın dostluq münasibətləri olan Cancqava Beriyanın tövsiyəsi ilə Kommunist Partiyasına üzv olub. Beriya daha sonra onu Gürcüstanda Fövqəladə Komissiyaya (ÇK) işə düzəldib.
Heç bir ali təhsili və savadı olmayan Cancqava Beriyanın hesabına vəzifə pilllələrini sürətlə qalxıb. Mehriban yeznə-qayın münasibətləri sayəsində Cancqava15 il ərzində yuxarı istiqamət almaqla 21 vəzifə dəyişib.
Gürcüstanın bir neçə rayon və şəhərində birinci katib vəzifəsində işləyən Lavrenti Cancqava 1938-ci ildə Belarusiyada daxili işlər komissarı (naziri) vəzifəsinə təyin olunub.
O, 1951-ci ilə qədər bu vəzifədə ( qurumun adı bir neçə dəfə dəyişdirilib) işləyib.
Belarusiyada “NKVD”-yə başçılıq etdiyi dövrdə, Cancqava respublikada ən təhlükəli şəxslərdən biri sayılıb.
Bütün məsələləri öz bildiyi kimi həll edən “İkinci Lavrenti” təkcə bir il ərzində 4467 nəfərin güllələnməsinə hökm verib.
Xüsusilə ziyalılara qarşı amansız olan Cancqava bir il ərzində 50224 belarusiyalını sürgünə göndərib.
Lavrenti Cancqava Belarusiyaya təyinat alanda tanınmış arxitektor Vladimir Korola Minskdəki “NKVD”-nin inzibati binasının üzərində qüllə tikdirməyi göstəriş verib.
Arxitektor bu göstərişdən imtina etmək istəyəndə, arxitektura qaydalarına zidd olduğunu bildirəndə Cancqava onu güllələməklə hədələyib: “Yoldaş Korol, bu gündən sonra bir şeyi yadında saxla, burada bütün qaydaları mən müəyyənləşdirirəm, Belarusiyada bir qanun işləyir, Cancqava qanunu və bu qanunu pozanlar güllələnməyə məhkum olunurlar...”
“NKVD” binasının üzərində qüllə tikilib, qüllənin yuxarı hissəsində isə Cancqava üçün xüsusi otaq hazırlanıb.
O, bu otaqdan adətən aydın görünən stadiondakı oyunları seyr edib. Futbol azarkeşi olan “narkom” oyunlardan sonra xoşuna gəlmədiyi oyunçunu futboldan birdəfəlik kənarlaşdırıb.
Cancqavanın tikinti “layihə”ləri qüllə ilə bitməyib. O, Minsk ətrafında, Stepyanka qəsəbəsində meşənin içərisində öz istirahəti üçün ikimərtəbəli bağ evi tikdirib.
Vaxtını daha çox bu bağ evində keçiriən “narkom” bütün məxfi məsələləri də burada həll edib.
İkimərtəbəli evin alt hissəsində xüsusi zirzəmi olub ki, Cancqava ona əks gedən şəxslərə bu zirzəmidə şəxsən özü işgəncələr verib, güllələyib.
Sonralar məhkəmə zamanı məlum olub ki, 200-dən artıq qadın bu bağ evində Cancqava tərəfindən cinsi zorakılığa məruz qalıb. Müqavimət göstərən qadınlar isə zirzəmidə güllələnib.
1948-ci il yanvarın 12-də dünya şöhrətli teatr rejissoru və yəhudi ictimai xadimi Solomon Mixoels və həyat yoldaşı İosif Stalinin və Lavrenti Beriyanın birbaşa əmri ilə məhz bu bağda qətlə yetirilib.
Onlar bağ evində qətlə yetirildikdən sonra yol kənarına atılıblar və hadisə qəza kimi təqdim olunub.
Lavrenti Cancqava bu “uğurlu əməliyyat”a görə “Qırmızı Bayraq” ordeni ilə təltif olunub.
1951-ci ilin noyabr ayında general rütbəli Cancqava Moskvaya dəvət olunub və o, SSRİ dövlət təhlükəziliyi nazirinin birinci müavini təyin edilib.
1950-ci illərin əvvəllərində Stalinin böyük kadr dəyişikliyi etməsi gözlənilib. Araşdırmaçıların qənaətinə görə, həmin ərəfədə Beriyanın da səlahiyyətlərinin tam məhdudlaşdırılması planlaşdırılıb.
Bu plana uyğun olaraq 1952-ci ildə Cancqava vəzifəsindən azad edilib və həbs olunub.
Onun həbs olunmasında məqsəd onda Beriyanın əleyhinə ifadələr almaq olub. Bəzi versiyalara görə o, “tələb olunan” ifadələri verib və azadlığa buraxılıb.
Sözsüz ki, Cancqavanın “xəyanətindən” Beriya xəbərdar olub və qisas üçün məqam gözləyib.
Cancqava isə Kremldən yeni vəzifə alacağına ümid edib. Bir-birini sürətlə əvəzləyən hadisələr Lavrenti Cancqavanın planlarını yarımçıq qoyub. Stalinin ölümündən sonra, 1953-cü ilin aprel ayında Beriyanın göstərişi ilə Cancqava yenidən həbs edilib və Butırka türməsinə salınıb.
O, həbsxanadan Mərkəzi Komitəyə ətraflı məktub göndərib, məktubda Beriyanı düşmən adlandırıb və onun Kreml üçün ən təhlükəli bir sima olduğunu qeyd edib.
Mərkəzi Komitə Cancqavanın məktubunu cavabsız qoyub və onun haqqında cinayət işi qaldırılıb.
Bu hadisələr ərəfəsində Beriyanın həbs olunması vəziyyyəti daha da mürəkkəbləşdirib.
Belə ki, Kreml Beriya komandasının bütün üzvlərini, o cümlədən yeznəsi Lavrenti Cancqavanı da sıradan çıxarmağa qərar verib.
Uzun-uzadı istintaq, məhkəmə iclasları rahat yaşam tərzinə adət etmiş Cancqavanın səhhətində ciddi problemlər yaradıb.
Əli minlərlə günahsız insanın qanına bulaşmış sabiq “narkom”un əfv və bağışlanma müraciətləri nəticəsiz qalıb.
Cancqavanın məhkəmə prosesiə də yarımçıq qalıb. O, 12 oktyabr 1955-ci ildə, 55 yaşında qəfil ürəktutmadan ölüb.
Məhkəmə Lavrenti Cancqava haqqında qaldırılmış cinayət işini bəraətlə bağlı müraciət qəbul etməmək şərti ilə xətm edib.
Beləliklə, yeznə-qayın olan “Birinci Lavrenti” ilə “İkinci Lavrenti”nin eyni yüksəliş yolları eyni vaxtda uçuruma yuvarlanıb.
İlham Cəmiloğlu.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
“Ölüm barmağı” necə yaranır? – Dənizin dibindəki sirli buz hadisəsi
Dənizlərin dərinliklərində insan gözünün nadir hallarda şahid olduğu, ilk baxışdan fantastik film səhnəsini xatırladan qeyri-adi təbiət hadisələri baş verir. Onlardan biri də “ölüm barmağı” kimi tanınan brinikldir (brinicle). Bu fenomen dəniz buzunun formalaşdığı son dərəcə soyuq sularda müşahidə olunur və görünüşünə görə nəhəng buz sütununu xatırladır.Citypost.az-ın məlumatına əsasən, brinicle adi buz parçası deyil. Onun yaranmasının əsas səbəbi dəniz suyunda duzun və temperaturun yaratdığı mürəkkəb fiziki prosesdir. Dəniz suyu donarkən duzun böyük hissəsi buz kristallarının strukturundan kənarda qalır və yüksək duz konsentrasiyasına malik çox soyuq maye – duzlu məhlul yaranır. Bu məhlul ətrafındakı sudan daha sıx olduğuna görə aşağıya doğru hərəkət...
07 Sentyabr 2026, 11:18
İlk uçan insan kim olub? – Müsəlman alim və ixtiraları
İnsan dünyaya gəldiyi ilk andan etibarən yeni bir şey öyrənməyə, yerin dərinliklərində gizlənən sirləri kəşf etməyə, parlayan ulduzlar haqqında məlumat əldə etməyə, dərin uçurumlara enməyə və çox-çox yüksəklərə qalxmağa can atır… Həmin suallardan da biri budur: İnsan niyə quş kimi uça bilmir? Niyə? Bu sual qədim zamanlardan bəri bəşəriyyəti düşündürüb… Lakin sadəcə sual vermək kifayət deyil, ona cavab tapmaq da lazımdır.Citypost.az Az.shafaqna.com-a istinadən xəbər verir ki, Əbül-Qasim Abbas ibn Firnas ət-Təkurini bu sualı verən ilk insan deyildi, lakin özünü uçan quş kimi hiss etməyi bacaran ilk şəxslərdən biri idi. Əndəlüsdə doğulan və elə orada da təhsil alan İbn Firnas böyük...
07 Sentyabr 2026, 10:42
Ticarət gəmilərinin üzərindəki dairəvi işarə nə deməkdir?
Dənizdə hərəkət edən böyük ticarət gəmilərinin gövdəsində müxtəlif yazı və işarələrə rast gəlmək mümkündür. İlk baxışdan adi texniki nişan kimi görünən bu işarələrin hər birinin gəminin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyəti var. Xüsusilə gəmilərin gövdəsində yerləşdirilən dairəvi nişan və onun üzərindəki müxtəlif hərflər gəminin nə qədər yüklə təhlükəsiz şəkildə üzə biləcəyini göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu işarələr gəminin müxtəlif su şəraitində icazə verilən maksimum yüklənmə həddini müəyyənləşdirir. Başqa sözlə, gəminin bütün çəkisi, yükü, yanacağı, avadanlıqları və digər ağırlıqları nəzərə alınmaqla, onun təhlükəsiz şəkildə su üzərində qalması üçün hansı həddə qədər suya batmasına icazə verildiyini göstərir....
07 Sentyabr 2026, 10:19
Nəriman Nərimanovun gecikən teleqramı – Firidun bəy Köçərlinin faciəli taleyi
Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist, Azərbaycan ədəbiyyat tarixçiliyi elminin banisi Firidun bəy Köçərli haqqında Flora Xəlilzadənin yazısını təqdim edirik.Ötən əsrin əvvəllərində realist bədii nəsrdə, dramaturgiyada, satirik publisistikada Cəlil Məmmədquluzadə, yeni şeir aləmində Mirzə Ələkbər Sabir, milli musiqinin inkişafında Üzeyir Hacıbəyli hansı zirvədə dayanırsa, gördüyü mühüm işlər sahəsində ədəbiyyatşünaslıq elmində də Firidun bəy Köçərli həmin ucalıqda qərar tutub. 57 baharlı ömrünün 40 ilini millətinin maariflənməsinə, mədəni tərəqqisinə həsr edən Firidun bəy Köçərli estetik fikir tarixində də şərəfli yerlərdən birinin sahibidir. Çoxcəhətli yaradıcılığa malik olan Firidun bəy Köçərli ədəbiyyat tarixçisi, nəzəriyyəçisi, tənqidçisi, tərcüməçi, mətbuat və teatr qurucusu, pedaqoq, maarifçi, ən başlıcası...
05 Sentyabr 2026, 12:55
Bir sözün 10 təkrarı məhkəmənin taleyini dəyişdi
Məşhur vəkil Anatoli Koninin bir işi dillərə düşüb. Deməli, gimnaziyada oxuyan bir şagird sinif yoldaşını bıçaqlayıb. Səbəb bu olub ki, bıçaqlanan oğlan 3 il ərzində buna Qozbel deyərmiş. Oğlan da bu məsxərəyə dözməyərək əlini soyuq silaha atıb. Məhkəmə başlayıb. Vəkil Koni zala daxil olub. Üzünü iştirakçılara tutub deyib:-Hər vaxtınız xeyir.-Hər vaxtınız xeyir.Koni yenə deyib:-Hər vaxtınız xeyir.-Hər vaxtınız xeyir.Vəkil bunu 10 dəfə təkrar edib. Getdikcə narazılıq artıb. Yerdən söz atıblar ki, “bizi dolamısan”, “indi dərsini verərik”. Hakim vəkilin nə demək istədiyini anlayıb. Başa düşüb ki, insanı illərlə bezdirəndə, mütləq dərsin verilir.Saxlanılan şəxs məhkəmə zalından azadlığa buraxılıb. Həmin iş tarixə ən qısa...
05 Sentyabr 2026, 10:55
Robotun insanabənzər olması niyə bizi narahat edir? SƏBƏB AÇIQLANDI
İnsan üzünə və bədəninə çox bənzəyən, amma tam olaraq insan olmayan bir varlıq görəndə niyə içimizdə izah edə bilmədiyimiz narahatlıq yaranır? Bəzən bu hiss o qədər güclü olur ki, qarşımızdakı obyekt sadəcə robot, maneken və ya kompüter qrafikası olsa belə, ondan uzaqlaşmaq istəyirik.Citypost.az xəbər verir ki o psixologiyada bu hadisə “qəribə vadi” (uncanny valley) effekti kimi tanınır. Bu anlayışa görə, süni varlıq insanabənzər olduqca ona qarşı yaxınlıq və rahatlıq hissimiz arta bilər. Lakin həmin varlıq müəyyən nöqtədə insana həddindən artıq bənzəyir, amma tam insan təsiri yaratmırsa, reaksiyamız qəfil dəyişə bilər. Üz ifadəsindəki kiçik uyğunsuzluq, qeyri-təbii hərəkət, baxışların sabitliyi və ya...
04 Sentyabr 2026, 11:30
