Qaraciyər piylənməsi xərçəngə səbəb ola bilər – Həkimdən xəbərdarlıq
Tibb 16 Oktyabr 2026, 08:30
467
Qaraciyər xərçəngi ciddi sağlamlıq problemlərindən biri hesab olunur. Bu xəstəliyin yaranmasında qaraciyərin xroniki xəstəlikləri, hepatit B və C virusları, qaraciyər sirrozu, piylənmə, şəkərli diabet və zərərli vərdişlər mühüm rol oynayır. Xüsusilə alkoqol qəbulu və siqaret çəkmə qaraciyərin zədələnməsi ilə yanaşı, xərçəng riskinin də artmasına səbəb ola bilər. Qaraciyər xəstəliklərinin təhlükəli tərəflərindən biri isə ilkin mərhələlərdə heç bir aşkar əlamət vermədən inkişaf edə bilməsidir.
Qastroenteroloq Ziya İmanov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, qaraciyər xərçənginin qarşısının alınması üçün risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi, qaraciyər xəstəliklərinin nəzarətdə saxlanılması və mütəmadi tibbi müayinələrdən keçmək olduqca vacibdir.
Həkimin sözlərinə görə, qaraciyər xərçəngi ilə qaraciyərin xroniki zədələnməsi arasında sıx əlaqə mövcuddur. Uzun müddət davam edən iltihab və toxuma zədələnməsi qaraciyərdə çapıqlaşmaya, yəni fibrozun yaranmasına səbəb ola bilər. Bu proses irəlilədikdə qaraciyər sirrozu inkişaf edir. Sirroz isə qaraciyər xərçənginin, xüsusilə hepatosellülar karsinomanın əsas risk faktorlarından biridir.
Ziya İmanov qeyd edib ki, qaraciyər sirrozunun yaranmasına müxtəlif xəstəliklər və amillər səbəb ola bilər. Bunların sırasında hepatit B və C virusları, uzunmüddətli və yüksək miqdarda alkoqol qəbulu, eləcə də metabolik pozuntularla əlaqəli qaraciyər xəstəlikləri xüsusi yer tutur. Hepatit B və C virusları qaraciyərdə xroniki iltihab yaradaraq zamanla toxumanın zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Xəstəlik vaxtında aşkarlanmadıqda və müvafiq müalicə aparılmadıqda fibroz və sirroz inkişaf edə, nəticədə qaraciyər xərçəngi riski yüksələ bilər. Bununla belə, hepatit virusuna yoluxan hər kəsdə mütləq sirroz və ya xərçəng yaranmır. Risk xəstəliyin gedişindən, qaraciyərin zədələnmə dərəcəsindən və digər amillərdən asılıdır.
Qaraciyərin zədələnməsinə səbəb olan digər xəstəliklərə autoimmun hepatit, bəzi öd yolları xəstəlikləri və irsi-metabolik pozuntular daxildir. Hemoxromatoz zamanı orqanizmdə dəmirin həddindən artıq toplanması, Vilson xəstəliyində isə mis mübadiləsinin pozulması qaraciyərə zərər verə bilər. Bu xəstəliklər vaxtında aşkarlanmadıqda ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Qastroenteroloqun diqqət çəkdiyi əsas məsələlərdən biri də qaraciyərin piylənməsidir. Bu vəziyyət xüsusilə artıq çəkisi və piylənməsi olan, şəkərli diabetdən əziyyət çəkən, insulin müqaviməti və digər metabolik problemləri olan insanlarda daha çox müşahidə edilir. Qaraciyərdə həddindən artıq yağ toplanması bəzi insanlarda iltihab və hüceyrə zədələnməsi ilə müşayiət olunur. Zaman keçdikcə fibroz yarana, xəstəlik sirroza qədər irəliləyə və qaraciyər xərçəngi riski arta bilər.
Həkim vurğulayıb ki, qaraciyər piylənməsi olan hər bir insanda xəstəlik eyni cür inkişaf etmir. Bəzi insanlarda ciddi zədələnmə yaranmadığı halda, digərlərində iltihab və fibroz daha sürətlə irəliləyə bilər. Buna görə qaraciyər piylənməsini yalnız artıq çəki ilə bağlı problem kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Bədən çəkisinin sağlam həddə saxlanılması, balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, şəkərli diabetin və digər metabolik xəstəliklərin nəzarətdə tutulması qaraciyərin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyər xərçənginin yalnız sirroz fonunda yarandığını düşünmək də yanlışdır. Xüsusilə metabolik pozuntularla əlaqəli qaraciyər xəstəlikləri zamanı sirroz inkişaf etmədən də xərçəng meydana çıxa bilər. Xroniki hepatit B infeksiyası da bəzi hallarda sirroz olmadan qaraciyər xərçənginə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən risk qrupuna daxil olan insanların yalnız sirroz diaqnozu qoyulduqdan sonra müayinələrə başlaması düzgün yanaşma deyil. Həkim nəzarəti altında riskin qiymətləndirilməsi, qaraciyər toxumasının zədələnmə dərəcəsinin müəyyən edilməsi və zəruri hallarda görüntüləmə müayinələrinin aparılması xəstəliyin erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər.
Həmçinin oxuyun
Qastroenteroloq bildirib ki, alkoqolun uzun müddət və yüksək miqdarda qəbulu qaraciyər hüceyrələrini zədələyərək yağlanma, alkoqolla əlaqəli hepatit və sirrozun yaranmasına səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər qaraciyər xərçəngi riskini artırır. Siqaret çəkmək də qaraciyər xərçəngi üçün müəyyən edilmiş risk faktorlarından biridir. Xüsusilə siqaret istifadəsi alkoqol qəbulu, virus hepatitləri və ya qaraciyərin xroniki xəstəlikləri ilə birləşdikdə ümumi risk daha yüksək ola bilər. Şəkərli diabet və piylənmə də qaraciyər xərçəngi ilə əlaqəli risk faktorları sırasındadır. Bununla belə, bu amillərin mövcudluğu hər bir insanda mütləq xərçəng yaranacağı demək deyil; risk fərdi sağlamlıq vəziyyətindən və digər amillərdən asılıdır.
Həkim diqqətə çatdırıb ki, qaraciyər xəstəlikləri ilkin mərhələlərdə bəzən heç bir əlamət vermir. Yorğunluq, iştahanın azalması, səbəbsiz çəki itkisi və qarının sağ yuxarı hissəsində narahatlıq müxtəlif xəstəliklər zamanı müşahidə oluna bilər. Sarılıq, qarında maye toplanması və qarın həcminin artması isə ciddi qaraciyər probleminin əlamətləri ola bilər. Belə hallarda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək vacibdir.
Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliyi olan şəxslərin müayinələrinin tezliyi və həcmi onların diaqnozundan, xəstəliyin mərhələsindən və fərdi risklərindən asılıdır. Qaraciyər fermentlərinin və digər biokimyəvi göstəricilərin yoxlanılması, ultrasəs müayinəsi, lazım gəldikdə elastoqrafiya və digər görüntüləmə üsulları qaraciyərin vəziyyətini qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Lakin yalnız qaraciyər fermentlərinin normal olması ciddi xəstəliyin tam istisna edilməsi demək deyil. Bəzi hallarda qaraciyərin zədələnməsi və fibroz göstəricilər ciddi yüksəlmədən də mövcud ola bilər. Buna görə müayinə nəticələri həkim tərəfindən digər klinik məlumatlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Sirrozu və ya qaraciyər xərçəngi riski yüksək olan müəyyən xəstələrdə qaraciyərin ultrasəs müayinəsi ilə təxminən hər altı aydan bir nəzarət tövsiyə olunur. Bəzi hallarda həkim əlavə olaraq alfa-fetoprotein analizini də təyin edə bilər. Bu nəzarətin konkret şəxs üçün uyğun olub-olmadığını mütəxəssis müəyyənləşdirməlidir. Qaraciyər piylənməsi olan hər kəsə eyni müayinə cədvəli tətbiq edilmir.
Qastroenteroloq vurğulayıb ki, qaraciyəri qorumaq üçün alkoqoldan uzaq durmaq, siqareti tərgitmək, sağlam qidalanmaq, fiziki aktivliyi artırmaq, artıq çəkini azaltmaq və şəkərli diabet kimi xroniki xəstəlikləri nəzarətdə saxlamaq vacibdir. Hepatit B və C üzrə müayinələrdən keçmək, hepatit B-yə qarşı peyvənd imkanını həkimlə müzakirə etmək və qaraciyər xəstəliklərini vaxtında müalicə etdirmək də riskin azaldılmasına kömək edir.
Beləliklə, qaraciyər xərçəngi riskini azaltmaq üçün yalnız xəstəliyin əlamətlərini gözləmək kifayət deyil. Risk faktorlarının erkən müəyyənləşdirilməsi, qaraciyər xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması və həkim nəzarəti xəstəliyin ağırlaşma ehtimalını azaltmağa, yüksək riskli şəxslərdə isə xərçəngin erkən mərhələdə aşkarlanmasına imkan yarada bilər.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Alkoqol qanda xolesterinin miqdarını azaldırmı? – Kardioloqdan vacib açıqlama
Alkoqollu içkilərin ürək-damar sağlamlığına təsiri ilə bağlı cəmiyyətdə müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi insanlar qırmızı şərabın ürək üçün faydalı olduğunu, qanda faydalı xolesterinin səviyyəsini artırdığını və damarların sağlamlığını qoruduğunu düşünürlər. Lakin bu yanaşma məsələnin yalnız bir tərəfini əks etdirir. Qırmızı şərabın tərkibindəki bəzi maddələrin mümkün təsirlərini alkoqol qəbulunun sağlamlıq üçün faydalı olması kimi təqdim etmək düzgün deyil. Əksinə, alkoqolun ürək-damar sisteminə təsiri onun miqdarından, qəbul tezliyindən və insanın ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər.Uzman kardioloq Ziya İsmayıloğlu Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, alkoqollu içkilərin qanda yağların miqdarını azaltması və ürək-damar xəstəliklərindən qoruması barədə fikirlərə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Həkimin sözlərinə görə, xüsusilə...
15 Oktyabr 2026, 10:30
Gecə boğaza və ağıza acı su gəlirsə, bu xəstəliyin əlaməti ola bilər – Cərrahdan xəbərdarlıq
Gecə yatarkən boğaza və ağıza acı su gəlməsi, sinə nahiyəsində yanma, ağızda turş və ya acı dadın yaranması, eləcə də səsin batması bir çox insanın adi mədə narahatlığı hesab etdiyi əlamətlərdəndir. Lakin bu şikayətlər tez-tez təkrarlanırsa, onların səbəbi qastroezofageal reflüks xəstəliyi ola bilər. Xüsusilə uzanarkən şikayətlərin artması, gecə yuxudan oyanmağa səbəb olması və səhərlər boğazda qıcıqlanma hiss edilməsi problemin daha ətraflı araşdırılmasını tələb edir.Ümumi cərrah Elçin Abdinov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, reflüks xəstəliyi zamanı mədənin möhtəviyyatı qida borusuna geri qayıdır və bu hal müxtəlif narahatlıqlara səbəb ola bilər. Həkimin sözlərinə görə, bəzi pasiyentlər gecələr ağızlarına acı su gəlməsindən, boğazda yanma...
15 Oktyabr 2026, 09:30
Antibiotiklərdən istifadə zamanı ən çox edilən 3 səhv – Həkimdən vacib xəbərdarlıq
Antibiotiklər bakterial infeksiyaların müalicəsində mühüm rol oynasa da, onların düzgün istifadə edilməməsi sağlamlıq üçün ciddi problemlər yarada bilər. Soyuqdəymə başlayan kimi antibiotik qəbul etmək, hər xəstələnəndə eyni dərmana üstünlük vermək və özünü yaxşı hiss edən kimi müalicəni dayandırmaq insanların yol verdiyi ən geniş yayılmış səhvlər sırasındadır. Halbuki antibiotiklərin hər infeksiyada faydalı olması barədə düşüncə yanlışdır. Bu dərmanlar yalnız müvafiq göstəriş olduqda və həkimin təyinatına uyğun istifadə edilməlidir.Qastroenteroloq Gülçin Quluzadə Citypost.az-a açıqlamasında antibiotiklərdən istifadə zamanı yol verilən səhvlərə diqqət çəkərək bildirib ki, bu preparatların əsassız qəbulu həm orqanizmə zərər verə, həm də gələcəkdə bakterial infeksiyaların müalicəsini çətinləşdirə bilər. Həkimin sözlərinə görə,...
15 Oktyabr 2026, 08:30
Gözlərin saralması nədən xəbər verir? Cərrahdan AÇIQLAMA
Gözlərin ağının saralması, dəridə sarılığın yaranması, sidiyin çay rənginə çevrilməsi və nəcisin açıq rəng alması öd yollarında tıxanıqlığın əlamətləri ola bilər. Bu simptomlar bəzən qaraciyər və öd sistemi ilə bağlı ciddi problemlərdən xəbər verir. Öd axarlarında daşın yaranması, şiş və ya axarların daralması ödün normal hərəkətinə mane olaraq orqanizmdə müxtəlif dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Belə hallarda əlamətləri adi yorğunluq və ya müvəqqəti narahatlıq kimi qiymətləndirmək, həkimə müraciəti gecikdirmək düzgün deyil.Ümumi cərrah Lalə İsmayılova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, gözlərin saralması və sidiyin tündləşməsi orqanizmin diqqət tələb edən xəbərdarlıq siqnallarıdır. Xüsusilə bu əlamətlər eyni vaxtda müşahidə olunursa, öd yollarında mümkün problemin araşdırılması...
14 Oktyabr 2026, 11:40
Axşama doğru göz qapaqlarının düşməsi hansı xəstəliyin əlaməti ola bilər? – Nevroloqdan xəbərdarlıq
Günün sonuna doğru göz qapaqlarının aşağı düşməsi, gözlərdə ağırlıq hissi və əzələlərdə yaranan zəiflik hər zaman adi yorğunluqla əlaqəli olmaya bilər. Bəzi hallarda bu əlamətlər sinir sistemi ilə əzələlər arasındakı əlaqənin pozulması nəticəsində yaranan miasteniya qravis xəstəliyinin göstəricisi ola bilər. Xüsusilə əzələ zəifliyinin gün ərzində artması, istirahətdən sonra isə azalması diqqətdən kənarda qalmamalıdır.Nevroloq Aytən Mürsəlova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, axşama doğru göz qapaqlarının düşməsi və əzələlərdə yaranan zəiflik yalnız yorğunluqla izah edilməməlidir. Belə şikayətlər davamlı xarakter daşıyırsa və ya mütəmadi təkrarlanırsa, onların səbəbini müəyyənləşdirmək üçün tibbi müayinədən keçmək vacibdir. Çünki miasteniya qravis kimi nevroloji xəstəliklər ilkin mərhələdə məhz göz qapaqlarının...
14 Oktyabr 2026, 10:40
Tənbəl zobun əsas səbəbləri hansılardır? Endokrinoloqdan vacib açıqlama
Tənbəl zob, yəni qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin zəifləməsi müasir dövrdə geniş rast gəlinən hormonal problemlərdən biridir. Tibbdə hipotireoz adlandırılan bu vəziyyət zamanı qalxanabənzər vəzi orqanizmin normal fəaliyyəti üçün zəruri olan hormonları kifayət qədər istehsal etmir. Nəticədə maddələr mübadiləsi yavaşlayır, insan özünü daim yorğun hiss edə, çəki artımı, üşümə, yuxululuq, dəridə quruluq və digər şikayətlərlə qarşılaşa bilər. Lakin xəstəliyin əlamətləri hər kəsdə eyni olmur və bəzi hallarda hipotireoz uzun müddət nəzərəçarpan şikayətlər olmadan inkişaf edir.Bəs tənbəl zobun yaranmasına hansı amillər səbəb olur? Bu xəstəlik yalnız yod çatışmazlığı ilə əlaqəlidirmi, yoxsa onun arxasında başqa səbəblər də dayanır? Azərbaycanda yod çatışmazlığı məsələsi hansı amillərlə...
13 Oktyabr 2026, 11:00
