SOS: Sosial şəbəkələr təhlükə deyil? Alimlərdən gözlənilməz nəticə

Sosial şəbəkələr psixikaya doğrudanmı zərərlidir? Yeni araşdırma “ekran vaxtı” ilə bağlı qorxuları şübhə altına alır

Citypost.az-ın məlumatına görə sosial şəbəkələr və videooyunlardan istifadənin psixi sağlamlığın pisləşməsi ilə əlaqəsi bəzən şişirdilmiş ola bilər, mümkün müsbət cəhətlər isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Bu nəticə Mançester Universitetinin yeni araşdırmasında əksini tapıb.

Euronews-un məlumatına görə, tədqiqat sosial şəbəkələrdən daha fəal istifadə və ya videooyunların daha tez-tez oynanmasının növbəti bir il ərzində narahatlıq və depressiya əlamətlərini artırdığına dair heç bir sübut aşkar etməyib.

Araşdırma müəllifləri bildiriblər ki, bu nəticələr ekran qarşısında keçirilən vaxtın özlüyündə zərərli olması barədə geniş yayılmış fikri sual altına alır və texnologiyalardan istifadədə kontekstin və fərdi fərqlərin nəzərə alınmasının vacibliyini ön plana çıxarır.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Tsitsi Çen qeyd edib:

“Ailələrin narahatlığını anlayırıq, lakin nəticələrimiz göstərir ki, sadəcə sosial şəbəkələrdə vaxt keçirmək və ya oyun oynamaq psixi sağlamlıq problemlərinə avtomatik olaraq gətirib çıxarmır. Məsələ daha mürəkkəbdir.”

Journal of Public Health jurnalında dərc olunan araşdırmada 11–14 yaş arası 25 min şagirdin üç tədris ili ərzində məlumatları təhlil edilib. Onların sosial şəbəkələrdən istifadə vərdişləri, oyun oynama tezliyi, eləcə də narahatlıq və ruh düşkünlüyü kimi simptomları izlənilib.

Tədqiqatçılar sosial şəbəkələrdən istifadənin xarakterini də araşdırıblar — aktiv (ünsiyyət) və ya passiv (“doomscrolling”) formada istifadənin təsirini müqayisə ediblər. Nəticələr göstərib ki, ümumi mənzərə dəyişmir: təkcə istifadə vərdişləri psixi sağlamlıq problemlərinə səbəb olmur.

Araşdırmada vurğulanır ki, sosial şəbəkələrin mümkün mənfi təsirləri çox zaman şişirdilir, halbuki sosial əlaqələrin qurulması, təcrübə mübadiləsi və özünüifadə kimi müsbət cəhətlər kifayət qədər öyrənilmir.

Mançester Universitetinin alimləri əvvəlki tədqiqatları da təhlil edərək bildiriblər ki, bir çox hallarda sosial şəbəkələr və videooyunlarla psixi problemlər arasında birbaşa əlaqə irəli sürülür, lakin bu əlaqənin əks istiqamətdə ola biləcəyi ehtimalı nəzərə alınmır.

Həmçinin oxuyun

Hamlet İsaxanlı qızına yüksək vəzifə verdi 

Məmurun əri həmin videosuna görə üzr istədi 

Qulaqda və başda eşidilən cingilti nəyin ƏLAMƏTİDİR? - Nevroloqdan açıqlama 

Layiq Mehdiyev kimdir? Prokuror yoxsa...  

Alimlərin fikrincə, narahatlıq və ya depressiya əlamətləri olan yeniyetmələr sakitləşmək, əhval-ruhiyyəni tənzimləmək və emosional gərginlikdən yayınmaq üçün sosial şəbəkələrə və oyunlara üz tuta bilərlər.

Tədqiqatın həmmüəllifi Nil Hamfri bildirib:

“Nəticələrimiz göstərir ki, gənclərin sosial şəbəkələr və oyunlarla bağlı seçimləri onların özlərini necə hiss etməsindən asılı ola bilər, lakin bu, mütləq əksinə baş vermir.”

O əlavə edib ki, texnologiyaları günahlandırmaq əvəzinə, gənclərin onlayn mühitdə nə etdiyinə, kimlərlə ünsiyyət qurduğuna və gündəlik həyatda nə dərəcədə dəstək gördüyünə diqqət yetirmək daha məqsədəuyğundur.

Araşdırmanın məhdudiyyətləri də var: tədqiqat öz-özünə verilən hesabatlara əsaslanıb və ölçmələr arasında 12 aylıq interval tətbiq olunub. Bu səbəbdən qısamüddətli təsirlər nəzərdən qaçmış ola bilər.

Alimlər qeyd ediblər ki, yeniyetmələrin sosial şəbəkələrə və oyunlara marağı, eləcə də emosional vəziyyətləri gün ərzində, hətta saatbasaat dəyişə bilir.

Bu arada, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa Bürosunun son qiymətləndirmələrinə görə, uşaqların və gənclərin psixi sağlamlığı zamanla pisləşir. ÜST-nin Avropa regionunda 0–19 yaş arası təxminən 30 milyon, yəni hər yeddi uşaqdan biri psixi pozuntu ilə yaşayır.

Qurum xəbərdarlıq edir ki, təsirin miqyası o qədər böyükdür ki, psixi və psixoaktiv maddə istifadəsi ilə bağlı pozuntular 0–29 yaş qrupunda xəstəlik yükünün əsas səbəblərindən birinə çevrilib. Yeniyetmələr arasında vəziyyət daha da ciddidir: hər beş yeniyetmədən birindən çoxunda psixi pozuntu müşahidə olunur və son 15 ildə bu göstərici təxminən üçdə bir qədər artıb.

Əli