Ağaclar bir-biri ilə necə "söhbət Edir"?
Maraqlı 12 Mart 2026, 16:15
255
Son elmi araşdırmalar göstərir ki, meşələr sadəcə ağac toplusu deyil, onlar nəhəng və mürəkkəb bir sosial şəbəkədir. Alimlərin Meşə miqyaslı şəbəkə adlandırdıqları bu sistem, bitkilərin bir-biri ilə məlumat və qida paylaşmasına imkan verən təbii bir "internet" rolunu oynayır.
Citypost.az xəbər verir ki, tədqiqatlara görə, ağaclar torpağın altında yerləşən xüsusi göbələk telləri (mikoriza) vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə qururlar. Bu şəbəkə sayəsində yaşlı ağaclar ("ana ağaclar") kölgədə qalan və böyüməkdə çətinlik çəkən gənc fidanlara şəkər və digər qida maddələri ötürürlər. Lakin bu sistem təkcə yardımlaşma üçün deyil, həm də təhlükəsizlik üçün istifadə olunur. Məsələn, bir ağaca zərərverici həşəratlar hücum etdikdə, həmin ağac kök şəbəkəsi vasitəsilə qonşularına kimyəvi siqnallar göndərir. Bu siqnalı alan digər ağaclar dərhal yarpaqlarında həşəratlar üçün dadı xoş olmayan xüsusi fermentlər ifraz etməyə başlayaraq özlərini qorumağa keçirlər.
Daha maraqlı bir fakt isə bəzi bitkilərin bu şəbəkədən "kiber-hücum" üçün istifadə etməsidir. Bəzi invaziv bitki növləri bu kanallar vasitəsilə rəqib bitkilərin köklərinə zəhərli maddələr göndərərək onları sıradan çıxarır və ərazini zəbt edir. Texnologiya dünyasının simsiz rabitə sistemlərinə bənzəyən bu möcüzəvi hadisə, təbiətin bizim düşündüyümüzdən qat-qat intellektual olduğunu sübut edir. Hazırda mühəndislər bu təbii şəbəkə modelindən ilhamlanaraq daha səmərəli və dayanıqlı süni intellekt alqoritmləri üzərində çalışırlar.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Doqquz beyin və üç ürək: Yer Kürəsinin "Yadplanetli" sakinləri
Dənizlərin dərinliklərində yaşayan ahtapotlar, elm adamları tərəfindən çox vaxt "yer üzündəki yadplanetlilər" kimi xarakterizə olunur. Bu canlıların sahib olduğu bioloji quruluş və zəka səviyyəsi təbiətin bütün qanunlarını sanki yenidən yazır. Cəmi bir mərkəzi beyni olan digər canlılardan fərqli olaraq, ahtapotların hər bir qolunda müstəqil hərəkət etməyə imkan verən mini-beyinlər mövcuddur. Bu o deməkdir ki, ahtapotun bir qolu mərkəzi beyindən əmr gözləmədən ov edə və ya ətrafı kəşf edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, ahtapotların inanılmaz xüsusiyyətləri bununla bitmir. Onların bədənində tam üç ürək var və damarlarında bizdəki kimi qırmızı deyil, mavi rəngli qan axır. Bu mavi qan, soyuq dəniz sularında oksigeni...
12 Mart 2026, 12:54
Kəsmikin gizli tərəfi: duz miqdarı yüksək ola bilər
Bir mütəxəssislər kəsmikin (kottec pendirinin) bəzi mənfi tərəfləri barədə xəbərdarlıq edib. Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, bu məhsul yüksək zülal tərkibi və sağlamlıq üçün bir sıra faydaları ilə tanınsa da, tərkibində duzun nisbətən çox olması müəyyən risk yarada bilər.Qidalanma üzrə mütəxəssisləri bildirib ki, istehsal prosesinin xüsusiyyətlərinə görə kəsmikdə natrium miqdarı bəzən yoqurt kimi məhsullarla müqayisədə daha yüksək olur. Çünki hazırlanma zamanı məhsula müəyyən miqdarda duz əlavə edilir.Qeyd olunub ki, kəsmiyin bir standart porsiyasında təxminən 300–400 milliqram natrium mövcuddur. Bu miqdar sağlam insanlar üçün ümumilikdə təhlükəli sayılmasa da, duz qəbulunu məhdudlaşdırmalı olan şəxslər, xüsusilə yüksək qan təzyiqindən əziyyət çəkənlər üçün...
12 Mart 2026, 10:30
Beynimizi müalicə edən melodiyalar
Müasir elmdə musiqinin sadəcə bir əyləncə vasitəsi deyil, həm də insan beyninə birbaşa təsir edən güclü bir nevroloji alət olduğu artıq şübhə doğurmur. "Musiqi terapiyası" adı altında aparılan araşdırmalar göstərir ki, düzgün seçilmiş notlar beynimizdə kimyəvi reaksiyalar yaradaraq stressi azaldır, yaddaşı gücləndirir və hətta fiziki ağrıları yüngülləşdirir. Nevroloqların fikrincə, musiqi dinləyərkən beynimizin demək olar ki, hər bir hissəsi aktivləşir ki, bu da digər heç bir fəaliyyət zamanı müşahidə olunmayan nadir bir hadisədir.Citypost.az xəbər verir ki, uzun illərdir müzakirə edilən "Motsart effekti" və ya klassik musiqinin zəkanı artırması mövzusu da elmi izahını tapıb. Klassik musiqinin mürəkkəb quruluşu riyazi düşüncəni və məkan...
11 Mart 2026, 17:20
Boşqabınızdakı göyqurşağı: meyvələrin rəngləri sağlamlığımız haqqında nə deyir?
Müasir tibb və diyetologiya sahəsində aparılan araşdırmalar sübut edir ki, meyvələrin rəngi sadəcə vizual gözəllik deyil, həm də onların tərkibindəki spesifik şəfa mənbələrinin kodlaşdırılmış göstəricisidir. Citypost.az xəbər verir ki, süfrəmizdəki meyvə boşqabına diqqətlə baxaraq, orqanizmimizin hansı vitamin və minerallara ehtiyac duyduğunu asanlıqla anlamaq mümkündür. Alimlər bu fenomeni "rənglərin psixologiyası və biologiyası" adlandıraraq bildirirlər ki, təbiət hər bir rəng qrupuna fərqli bir missiya yükləyib.Məsələn, nar, çiyələk və qırmızı alma kimi meyvələr öz parlaq rənglərini tərkibindəki güclü antioksidant olan likopen və antosianinlərdən alırlar ki, bu maddələr birbaşa ürək-damar sisteminin mühafizəçisi rolunda çıxış edir. Bu meyvələr qan təzyiqini tənzimləməklə yanaşı, hüceyrələrin yenilənməsini sürətləndirərək...
11 Mart 2026, 16:45
Azərbaycanın ənləri...
Azərbaycanın ən hündür nöqtəsi Şahdağ silsiləsində dəniz səviyyəsindən 4466 metr yüksəklikdə yerləşən Bazardüzüdür. Ən alçaq nöqtə isə (-27 metr) Xəzər sahilidir. Azərbaycanda ən böyük göl Sarısu, respublika daxilində formalaşan ən uzun çay isə Pirsaat çayıdır. Ən hündür palçıq vulkanı Torağay (402 metr) olmaqla yanaşı, ərazisinə görə ən böyük rayon isə Quba rayonudur. Ən yüksək yaşayış məntəqəsi də Quba rayonu ərazisində yerləşən Xınalıq (2350 metr) kəndidir. Azərbaycanda ən çox yağıntı düşən yer isə Talış dağlarıdır. Ən az yağıntı düşən ərazi isə Buta məntəqəsidir. Respublikamızda ən çox sıxlıq olan yaşayış məntəqəsi Bakı şəhəridir. Ən qədim suxur Zəyəmçay və Əsrikçay hövzələridir. Ən uzun sərhəd...
11 Mart 2026, 13:59
Taxta kömürün həşəratlara təsiri
Taxta kömürün sadə bir xüsusiyyəti həşəratların davranışına təsir göstərə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, kömürün məsamələri isti havada genəlir, gecə soyuduqda isə yenidən yığılır və bu zaman “çırt-çırt” səslər əmələ gəlir. Bu səs həşəratlarda təbii bir qorxu yaratmağa qadirdir — onlar yanğın təhlükəsi olduğunu düşünərək oradan qaçırlar.Mütəxəssislər bildirir ki, bunun üçün dahi olmaq və ya xüsusi texnika bilmək lazım deyil. Sadəcə, müşahidə və düzgün yanaşma ilə belə bir təbii metoddan istifadə etmək mümkündür. Praktikada, məsələn, danadışı kimi heyvanları qorumaq və yönləndirmək üçün kömürdən gələn səsin yaratdığı təbii qorxudan faydalanmaq olar. Bu, həm təhlükəsiz, həm də ekoloji üsuldur.Əli...
04 Mart 2026, 13:10
