Beyində “motivasiya əyləci” AŞKARLANDI
Tibb 16 Yanvar 2026, 10:30
165
Kioto Universitetinin alimləri beyində motivasiyanı zəiflədən xüsusi neyron zəncirini — şərti olaraq “motivasiya əyləci” adlandırılan mexanizmi aşkar ediblər. Bu neyron əlaqəsi xoşagəlməz və ya stresli tapşırıqların icrasını ləngidir və nəticədə təxirəsalma (prokrastinasiya) meylini gücləndirir. Araşdırmanın nəticələri BBC Science Focus jurnalında dərc olunub.
Citypost.az-ın məlumatına görə təcrübələr zamanı tədqiqatçılar makak meymunlarını mükafatlı iki növ tapşırığı yerinə yetirməyə öyrədiblər. Tapşırıqlardan biri yalnız mükafatla müşayiət olunub, digəri isə eyni mükafatla yanaşı, üzə hava axını kimi xoşagəlməz stimulla müşayiət edilib. Əgər tapşırıq diskomfort vəd etmirdisə, heyvanlar onu tərəddüdsüz yerinə yetiriblər. Lakin xoşagəlməz təsirin gözlənildiyi hallarda meymunlar tez-tez tapşırıqdan imtina edib və ya onun icrasını gecikdiriblər.
Beyin aktivliyinin analizi göstərib ki, bu davranışın arxasında ventral striatum və ventral pallidum arasında yerləşən neyron zənciri dayanır. Ventral striatum mükafatın qiymətləndirilməsi və motivasiya ilə əlaqəli beyin sahəsi kimi çıxış edir. Vəziyyət stresli qəbul edildikdə, bu sahədən ötürülən siqnal faktiki olaraq “əyləc” rolunu oynayaraq fəaliyyətə başlama istəyini zəiflədir.
Mexanizmin rolunu yoxlamaq üçün alimlər hemoqenetika üsulundan istifadə edərək bu beyin sahələri arasındakı əlaqəni müvəqqəti olaraq zəiflədiblər. Nəticədə meymunların hətta orta dərəcədə xoşagəlməz təsirlərlə müşayiət olunan tapşırıqları daha həvəslə yerinə yetirdiyi müşahidə olunub.
Araşdırmanın aparıcı müəllifi Keniti Amemori bildirib ki, bu kəşf insanların və heyvanların niyə çətin və ya xoşagəlməz işlərdən yayınmağa meyilli olduğunu daha yaxşı anlamağa imkan verir. Bununla belə, alimlər insan beynində bu cür mexanizmlərə müdaxilənin hazırda qəbuledilməz olduğunu vurğulayırlar.
“Motivasiya əyləcinin həddindən artıq zəiflədilməsi riskli və ya təhlükəli davranışlara yol aça bilər”, — deyə Amemori qeyd edib.
Alimin sözlərinə görə, bu yanaşmaların gələcəkdə klinik kontekstdə müzakirə olunması üçün əlavə tədqiqatlara və etik məsələlərin geniş şəkildə dəyərləndirilməsinə ehtiyac var.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Hansı məhsullar autizm riski ilə əlaqələndirilir ?
“Frontiers in Nutrition” jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər müəyyən qida vərdişlərinin autizm spektr pozuntusu (ASP) riskinə təsir edib-etmədiyini və bu əlaqələrin bioloji, o cümlədən immun mexanizmlərlə izah olunub-olunmadığını araşdırıblar. Mövzuya maraq yüksək olaraq qalır, çünki dünyada autizm diaqnozu qoyulan uşaqların sayı artır və qidalanma ailələr tərəfindən təsir göstərilə bilən nadir amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.Citypost.az xəbər verir ki, tədqiqatçılar uzunmüddətli qida seçimlərini əks etdirən genetik məlumatların analizinə əsaslanan Mendelin randomizasiyası metodundan istifadə ediblər. Bu yanaşma təsadüfi amillərin və əks səbəb-nəticə əlaqələrinin təsirini azaltmağa imkan verir. Araşdırmada təxminən 200 qida faktoru, eləcə də qida allergiyası və maddələr mübadiləsi göstəriciləri nəzərə alınıb. Bundan...
15 Yanvar 2026, 10:19
Diş ətinin xəstəliklərinə qarşı yeni diş pastası HAZIRLANIB
Almaniya alimləri diş ətinin iltihabına səbəb olan bakteriyaların çoxalmasını effektiv şəkildə qarşısını alan, eyni zamanda ağız mikroflorasındakı faydalı bakteriyaları qoruyan yeni diş pastası hazırlayıblar. Citypost.az xəbər verir ki, raşdırma Almaniyanın Halle şəhərindəki Fraunhofer İnstitutu və digər tərəfdaşlar tərəfindən aparılıb, daha sonra isə texnologiya PerioTrap Pharmaceuticals GmbH startapı tərəfindən kommersiyalaşdırılıb.Pіrodontit əsasən Porphyromonas gingivalis kimi patogen bakteriyaların diş daşları boyunca diş ətinə yapışması nəticəsində inkişaf edir. Bu bakteriyalar əvvəlcə gingivitə, daha sonra isə diş əti və ətraf toxumaların xroniki iltihabına səbəb olur. İltihab yalnız diş ətini və sümükləri məhv etmir, həm də bakteriyaların qan dövranına daxil olaraq diabet, ürək-damar xəstəlikləri, artrit və...
14 Yanvar 2026, 16:40
Səhiyyə Nazirliyi dərmanlarla bağlı əhaliyə ÇAĞIRIŞ etdi
"İnternet üzərindən alınan dərmanların mənşəyi məlum olmur. Bu məhsullar, əsasən, bioloji aktiv əlavələrdir və dünyanın heç bir ölkəsində rəsmi olaraq dərman kimi qəbul edilmir".Oxu24.com xəbər verir ki, bu sözləri Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis eksperti, terapevt Nahid Məhərrəmov deyib.O bildirib ki, həkim məsləhəti olmadan hər hansı dərman və ya əlavə qəbul etmək düzgün deyil:“Bu cür hallar bu gün kifayət qədər geniş yayılıb və ciddi narahatlıq doğurur. İnternetdən əldə edilən preparatlardan istifadə risklidir və sağlamlıq üçün təhlükə yarada bilər. İnsanlar bəzən “immuniteti gücləndirən” adı altında müxtəlif vasitələr alırlar. Halbuki hazırda dünyada immunitet sistemini birbaşa və möcüzəvi şəkildə “qaldıran” konkret dərman mövcud deyil. Bu...
14 Yanvar 2026, 16:36
Qaraciyərdə yağ yığılması günün hansı vaxtı sürətlənir? – ARAŞDIRMA
Oksford Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, qaraciyərin ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biri olan metabolik assosiasiyalı piylənmə xəstəliyi (əvvəllər qeyri-alkoqollu yağlı qaraciyər xəstəliyi kimi tanınır) orqanizmin sutkalıq bioloji ritmləri ilə sıx əlaqəlidir və əsasən gecə saatlarında daha sürətlə inkişaf edir.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri Cell Metabolism jurnalında dərc olunub. Bildirilir ki, hazırda bu xəstəlik dünya üzrə yetkin əhalinin təxminən 40 faizini əhatə edir və ağır hallarda sirroz, qaraciyər çatışmazlığı, qaraciyər xərçəngi, eləcə də ürək-damar fəsadlarına səbəb ola bilər.Tədqiqatda yağlı qaraciyər xəstəliyi olan və olmayan şəxslər iştirak edib. Alimlər gündüz və gecə saatlarında metabolik prosesləri ətraflı şəkildə araşdırıb, o cümlədən qaraciyər...
14 Yanvar 2026, 13:00
Elon Musk cərrahlara SƏSLƏNDİ :“Boşuna tibb oxumayın, robotlar həkimlərin yerinə keçəcək”
Tesla CEO-su Elon Mausk tibb dünyasında böyük müzakirələrə səbəb olan açıqlama verib. Musk, süni intellekt və insansı robotların əməliyyat otaqlarını ələ keçirəcəyini iddia edərək, cerrahları qıcıqlandıran sözlər səsləndirib.citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, ABŞ-lı mühəndis və həkim Peter Diamandis-in təqdim etdiyi “Moonshots” podkastına qatılan Elon Musk, süni intellekt və insansı robotların səhiyyədə köklü dəyişikliklər yaradacağını bildirib.Musk tibb sahəsində insan resursu probleminə diqqət çəkərək bildirib ki, “hazırda yaxşı cerrahların sayı çox azdır”. O əlavə edib ki, yaxşı həkim olmaq uzun illər tələb edir, amma bu müddət ərzində səhv riski tam aradan qalxmır:“Doktorların vaxtı məhduddur, biliklər isə daim dəyişir. Dünyadakı bütün...
13 Yanvar 2026, 14:17
Elm dünyasında sensasion iddia: Kişiliyin genetik simvolu təhlükə altındadır
Kişilərin bioloji cinsiyyətini müəyyən edən əsas genetik element — Y xromosomu — tədricən zəifləyir və gələcəkdə tamamilə yox ola bilər. Alimlərin hesablamalarına görə, son 300 milyon il ərzində Y xromosomu atasal genlərinin təxminən 97 faizini itirib. CityPost.az xəbər verir ki, bu fakt onun uzunmüddətli taleyi ilə bağlı ciddi elmi müzakirələrə yol açıb.Təkamül bioloqu Cenni Qreyvs Y xromosomundakı bu geriləmənin bir neçə milyon il ərzində onun tamamilə sıradan çıxması ilə nəticələnə biləcəyini irəli sürür. Onun sözlərinə görə, bu proses kişilərin yox olması demək olmasa da, cinsiyyətin müəyyən olunması mexanizmlərinin köklü şəkildə dəyişə biləcəyinə işarədir.Mütəxəssislər xatırladır ki, təbiətdə bunun artıq nümunələri mövcuddur. Kor siçanlar və tikanlı siçanlar kimi bəzi növlər Y xromosomunu itirdikdən sonra...
09 Yanvar 2026, 10:03
