Mütəxəssislər: Aydın yuxular beynin strukturundan asılıdır
Tibb 12 Mart 2026, 11:31
245
Mütəxəssislərin fikrincə, bəzi insanların tez-tez aydın yuxular görməsi onların beyninin xüsusi quruluşu ilə əlaqəli ola bilər. Araşdırmalar göstərir ki, yuxu zamanı insanın özünün yuxuda olduğunu dərk etməsi özünüdərk, təxəyyül və idrak nəzarətindən məsul olan inteqrasiya olunmuş neyron şəbəkələri ilə bağlıdır.
Citypost.az xəbər verir ki, aydın yuxu insanın yatdığını və yuxu gördüyünü anladığı vəziyyət kimi xarakterizə olunur. Belə hallarda bəzən insan yuxunun gedişatına müəyyən dərəcədə nəzarət edə bilir. Bildirilir ki, əvvəlki araşdırmalar əsasən bu vəziyyət zamanı beynin fəaliyyətini öyrənsə də, aydın yuxular görmə qabiliyyəti ilə bağlı anatomik xüsusiyyətlər geniş şəkildə tədqiq olunmamışdı.Tədqiqat çərçivəsində orta yaşı təxminən 26 olan 30 sağlam yetkin könüllü üzərində müşahidələr aparılıb. İştirakçılar əvvəlcə yuxu vərdişləri barədə ətraflı anketləri dolduraraq adi yuxuları nə qədər tez-tez xatırladıqlarını və nə qədər tez-tez aydın yuxu gördüklərini bildiriblər.
Daha sonra onların beyni yüksək dəqiqlikli maqnit-rezonans tomoqrafiyası vasitəsilə araşdırılıb. Tədqiqat zamanı beynin iki əsas toxuması – məlumatların emal olunduğu boz maddə və müxtəlif beyin bölgələri arasında siqnalların ötürülməsini təmin edən ağ maddə təhlil edilib.Məlumatların analizində müasir alqoritmlərdən istifadə olunub və nəticədə müxtəlif insanlarda struktur baxımından birgə dəyişən beyin bölgələrinin şəbəkələri müəyyən edilib. Araşdırma nəticəsində həm boz, həm də ağ maddəni əhatə edən və aydın yuxuların tezliyi ilə əlaqəli olan xüsusi sinir şəbəkəsi aşkar olunub.
Həmçinin oxuyun
Bu şəbəkə beynin frontal, temporal və parietal paylarındakı sahələri, eləcə də beyinciyi birləşdirir. Həmin strukturlar özünü dərk etmə, zehni təsvirlərin yaradılması və diqqətin idarə olunması kimi funksiyalarda mühüm rol oynayır.Mütəxəssislər bildirirlər ki, beynin arxa hissəsində yerləşən prekuneus adlı sahə xüsusilə vacib rol oynayır. Bu bölgə daxili zehni proseslər və vizual təxəyyül ilə sıx əlaqəlidir.
Araşdırma zamanı yalnız boz maddədən ibarət olan başqa bir beyin şəbəkəsi də müəyyən edilib. Bu sistem əsasən görmə və diqqətlə əlaqəli sahələrdə, o cümlədən cuneus girusunda yerləşir və real işıq olmadan yuxu zamanı canlı vizual səhnələrin yaranmasına kömək edə bilər.Mütəxəssislərin qənaətinə görə, əldə olunan nəticələr aydın yuxular görmə qabiliyyətinin beynin spesifik neyroanatomik quruluşu ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Gələcəkdə isə aydın yuxu görmə təcrübəsinin zamanla beynin strukturuna təsir edib-etmədiyi də araşdırılacaq. Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatların xroniki kabuslar və posttravmatik stress kimi yuxu pozuntularının müalicəsində yeni yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə biləcəyi qeyd olunur.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Gündəlik multivitamin bioloji yaşlanmanı yavaşlada bilər
Yeni araşdırmalar göstərir ki, gündəlik multivitamin qəbul etmək yalnız ümumi sağlamlığa deyil, həm də bioloji yaşlanma proseslərinin ləngiməsinə kömək edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, alimlər müəyyən ediblər ki, iki il müddətində multivitamin qəbul edən yaşlı insanlarda bədənin “aşınma və yıpranma” prosesləri yavaşlayıb. Xüsusilə, tədqiqatın əvvəlində sürətli bioloji yaşlanma göstərən iştirakçılarda təsir daha aydın olub.Araşdırmada bioloji yaşın ölçülməsi üçün istifadə olunan testlər göstərir ki, gündəlik həyat tərzi genetikaya necə təsir edir və bədənin yıpranmasına səbəb olur. Bu göstəricilərə əsasən bir insan faktiki yaşından bioloji olaraq daha gənc və ya yaşlı ola bilər.Tədqiqat 70 yaş ətrafında olan 958 iştirakçı üzərində aparılıb. Onlar...
11 Mart 2026, 13:57
İmmunitetin gücü yuxu və pəhrizdən asılıdır
Mütəxəssislərin fikrincə, insanın yuxu rejimi və qidalanma vərdişləri immun sisteminin fəaliyyətinə ciddi təsir göstərən əsas amillərdəndir. Aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, həyat tərzi faktorları immun sistemində müşahidə olunan fərqlərin mühüm hissəsini izah edir.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmalarda minlərlə sağlam insanın immun göstəriciləri çoxsəviyyəli yanaşma ilə təhlil edilib. Nəticələr göstərir ki, immun sisteminin vəziyyətindəki dəyişkənliyin bir hissəsi genetik amillərlə bağlı olsa da, gündəlik həyat tərzi – xüsusilə yuxu rejimi və qidalanma – bu prosesdə mühüm rol oynayır.Mütəxəssislər bildirir ki, düzgün və balanslı yuxu immun hüceyrələrinin fəaliyyətinə birbaşa təsir edir. Qısa və gec yuxu bəzi iltihab göstəricilərinin artmasına səbəb ola bilər. Uzun...
11 Mart 2026, 10:21
Stressli ailə əlaqələri qocalmanı sürətləndirir
Mütəxəssislər bildirirlər ki, emosional baxımdan çətin və gərgin münasibətlər insan sağlamlığına ciddi təsir göstərə bilər. Xüsusilə “qıcıqlandırıcı” və ya psixoloji cəhətdən ağır münasibətlərin müntəzəm davam etməsi bioloji qocalmanı təxminən 1,5 faiz sürətləndirə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, mənfi sosial münasibətlərdən yaranan davamlı stress orqanizmə xroniki gərginlik kimi təsir edir. Bu vəziyyət sinir sisteminə əlavə yük yaradır, yuxu pozuntularına səbəb olur və orqanizmdə iltihabi prosesləri artırır. Uzun müddətdə isə bu amillər hüceyrələrin qocalma sürətinə təsir edə bilər.Aparılan araşdırmalar göstərir ki, insanın yaxın sosial mühitində olan hər bir “zəhərli” münasibət bioloji yaşlanmanın sürətlənməsi ilə əlaqələndirilir. Belə sosial münasibətləri davam etdirməyə məcbur olan şəxslərin...
10 Mart 2026, 12:05
İnfarktdan sonra ürək üçün yeni müalicə üsulu
Ürək tutmasından sonra ürək toxumasının bərpasını sürətləndirmək və orqanın üzərinə düşən yükü azaltmaq məqsədilə yeni inyeksiya üsulu hazırlanıb. Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu yanaşma ürəyin təbii müdafiə mexanizmini gücləndirməyə yönəlib.Bildirilir ki, infarktdan sonra ürək əzələsi zədələnir və normal fəaliyyətini davam etdirmək üçün daha çox işləməli olur. Bu zaman orqanizmdə ürəyi qoruyan və onun üzərinə düşən yükü azaldan qulaqcıq natriuretik peptid (ANP) adlı hormon ifraz olunur. Lakin təbii şəraitdə bu hormonun miqdarı çox vaxt ürək toxumasının bərpasını əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirmək üçün kifayət etmir.Hazırlanan yeni inyeksiya məhz bu mexanizmi gücləndirməyə hesablanıb. Dərman skelet əzələsinə yeridildikdən sonra hüceyrələrə müvəqqəti olaraq...
10 Mart 2026, 09:00
Xroniki bel ağrısı beynin səsləri qavrama tərzinə təsir edir
Mütəxəssislərin fikrincə, xroniki bel ağrısı yalnız fiziki narahatlıq yaratmır, həm də beynin ətraf mühitdəki səsləri qavrama tərzinə ciddi təsir göstərir. Yeni tədqiqatlar göstərir ki, xroniki ağrısı olan insanlar gündəlik səsləri daha kəskin, daha güclü və daha xoşagəlməz şəkildə qəbul edirlər.Citypost.az xəbər verir ki, tədqiqat zamanı iştirakçıların beyni neyrogörüntüləmə üsulu ilə skan edilib və onların müxtəlif səslərə verdiyi reaksiyalar qiymətləndirilib. Nəticələr göstərib ki, xroniki ağrısı olan şəxslər səslərə daha güclü emosional reaksiya verirlər. Beynin eşitmə və tonla bağlı bölgələrində artan aktivlik müşahidə olunub, eyni zamanda medial prefrontal korteksdə aktivliyin azalması qeydə alınıb ki, bu da mənfi emosiyaların tənzimlənməsini zəiflədir.Mütəxəssislər bildirirlər ki,...
09 Mart 2026, 11:10
Araşdırma: Hamiləlik qadın beyninin strukturunu dəyişdirir
Mütəxəssislərin fikrincə, hamiləlik dövrü qadın beynində mühüm və genişmiqyaslı dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Araşdırmalar göstərir ki, bu proses beyin fəaliyyətində “U formalı” trayektoriya üzrə baş verən plastik transformasiya ilə xarakterizə olunur.Citypost.az xəbər verir ki, tədqiqatlar zamanı aparılan MRT müayinələrinin nəticələrinə əsasən müəyyən edilib ki, hamiləlik dövründə beyin qabığında yerləşən boz maddənin həcmi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. Müşahidələr göstərir ki, doğuşa qədər bu azalma orta hesabla təxminən 5 faiz təşkil edir. Doğuşdan sonra isə beyin strukturlarında tədricən bərpa prosesi başlayır, lakin bəzi hallarda göstəricilər tam olaraq əvvəlki səviyyəyə qayıtmaya bilər.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dəyişikliklər əsasən hamiləlik dövründə estrogen hormonunun səviyyəsində baş verən kəskin...
09 Mart 2026, 10:57
