İranın aktivləri kimə xidmət edəcək? Səməd Bayramzadə AÇIQLADI
Siyasət 25 İyun 2026, 10:50
537
Razılaşmadan sonra öldürülən rəhbərlərin sonu və taleyi
Donald Tramp və Skott Bessant İran rejiminin azad edilmiş aktivlərinin bir hissəsinin Amerika soya paxlası, buğda və qarğıdalı almaq üçün istifadə olunacağını elan etdikdən sonra sosial media istifadəçiləri də boş oturmadılar və süni intellektlə yaradılmış çoxsaylı yumoristik şəkillər paylaşaraq bu iddialara reaksiya verdilər.
Bu zarafatların çoxunun əsas diqqət mərkəzində, istifadəçilərin fikrincə, son illərdə İslam Respublikasının bir sıra ən vacib rəhbərlərinin və komandirlərinin öldürülməsində rol oynamış bir ölkədən kənd təsərrüfatı məhsullarının alınması dayanır; bu ziddiyyət onlayn yumor dalğasının mövzusuna çevrilib.
İran xalqı üçün qida, yoxsa Amerika fermerləri üçün təzə bazar?
İslam Respublikası rəsmiləri dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsi barədə danışarkən, illərdir xarici hesablarda saxlanılan pulların Tehrana qaytarıldığı qənaətinə gəlinir. Lakin Donald Tramp və J.D. Vensin açıqlamaları fərqli bir mənzərəni ortaya qoyur.
ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, söhbət təkcə pulun sərbəst buraxılmasından getmir; onun necə xərclənməsi, resurslardan istifadənin monitorinqi və malların haradan alındığı da potensial razılaşmanın bir hissəsidir. Vens buğda, qarğıdalı və soya paxlasından bəhs etdi və Tramp sərbəst buraxılan aktivlərin bir hissəsinin Amerika fermerlərindən ərzaq almaq üçün istifadə olunacağını söylədi.
Bu məsələ işi maliyyə mübahisəsindən çoxşaxəli bir əməliyyata çevirir; bir tərəfdən İranın dondurulmuş aktivlərini, digər tərəfdən İran xalqının ərzaq ehtiyaclarını və üçüncü tərəfdən Amerika fermerlərinin maraqlarını əhatə edən bir əməliyyat.
Vance və Trump nə deyirlər?
J.D.Vance bildirib ki, ABŞ və Qətər azad edilmiş aktivlərin İran xalqına kömək etməsini və Vaşinqtonun terrorçuluq adlandırdığı fəaliyyətlər üçün istifadə edilməməsini təmin etmək üçün onların necə istifadə olunduğunu izləyəcəklər. O, həmçinin vəsaitin bir hissəsinin ABŞ-dan soya, qarğıdalı və buğda almaq üçün istifadə olunacağını bildirib.
Bir neçə saat sonra Tramp həmçinin ayrılan pulun ərzaq alışına xərclənəcəyini və amerikalı fermerlərin bunu məmnuniyyətlə qarşıladığını vurğuladı. Bu sözlər Vaşinqtonun planı təkcə ərzaq yardımı kimi deyil, həm də Amerika kənd təsərrüfatı sektoru üçün iqtisadi fürsət kimi gördüyünü göstərir.
Digər tərəfdən, Əbdül Naser Hemməti, imzalanmış anlaşmalara əsasən, İranın Amerikadan kənd təsərrüfatı məhsulları alması tələb olunmadığını açıqladı; Lakin qiymət və keyfiyyət uyğundursa, Amerikadan almaq da istisna edilmir.
Niyə buğda, qarğıdalı və soya?
Bu üç məhsul Amerika kənd təsərrüfatının əsasını, həm də fermer təsərrüfatları məhsulunun əhəmiyyətli bir hissəsini və Respublikaçıların səs bazasının payını təşkil edir. Eyni zamanda, Amerika fermerləri son illərdə real gəlirlərin azalması, artan xərclər, Braziliya və Argentina ilə rəqabət və Çin bazarının payının azalması ilə üzləşiblər.
Belə şəraitdə istənilən yeni ixrac bazarı iqtisadi və siyasi əhəmiyyət kəsb edə bilər. Bu səbəbdən bəzi analitiklər hesab edirlər ki, İranın aktivlərinin bir hissəsi Amerika kənd təsərrüfatı məhsullarının alınmasına xərclənsəydi, bu pul təkcə İranın ehtiyaclarını ödəməklə yanaşı, həm də Amerika iqtisadiyyatının bir hissəsinin inkişafına kömək edərdi.
İranın bu məhsullara ehtiyacı varmı?
Qısa cavab bəlidir. Buğda birbaşa çörək və unla əlaqələndirilir, lakin qarğıdalı və soya paxlası qida, yem və bitki yağı istehsal zəncirində daha böyük rol oynayır. İran hər il milyonlarla ton bu malları idxal edir və xüsusilə qarğıdalı və heyvandarlıq məhsullarına görə idxaldan əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır.
Hesablamalara görə, 1 milyard dollar həcmində pul vəsaiti İranın bu məhsulların bəziləri üçün illik idxal ehtiyacının əhəmiyyətli bir hissəsini ödəyə bilər. Lakin, daha çox idxal mütləq qiymətlərdə əhəmiyyətli dərəcədə azalma demək deyil, çünki inflyasiya, valyuta məzənnələri, paylama metodları və hökumətin iqtisadi siyasəti kimi amillər də rol oynayır.
Ərzaq müqabilində neft?
Bu plan sosial mediada qarışıq reaksiyalar doğurub, bəziləri onu Səddam Hüseyn dövründə İraqda həyata keçirilən "neft müqabilində ərzaq" proqramı ilə müqayisə edib və hətta İslam Respublikasının öz aktivlərindən istifadə etməsinin də xarici nəzarət altında saxlanıldığına inanırlar.
Deyilənlərin əksinə olaraq, bu modelin tərəfdarları iddia edirlər ki, pul birbaşa İslam Respublikasına verilməsə, onun raket, nüvə və ya regional fəaliyyətlər üçün istifadə olunma ehtimalı azalır.
Əsas ixtilaf haradadır?
Zahirən müzakirə olunan plan İran xalqını ərzaqla təmin etməklə bağlıdır; lakin buğda, qarğıdalı və soya seçimi məqsədin sadəcə İranın ərzaq təhlükəsizliyinə kömək etmək, yoxsa Amerika fermerləri üçün yeni bir bazar yaratmaq olub-olmadığı sualını doğurur.
Nəticə etibarilə, əsas mübahisə artıq təkcə İran aktivlərinin sərbəst buraxılması ilə bağlı deyil; söhbət bu pulun necə xərclənəcəyinə və bundan kimin faydalanacağına kimin qərar verməsi ilə bağlıdır.
Səməd Bayramzadə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Tofiq Zülfüqarov: Ermənistanda hər kəsin öz xəritəsi var
Azərbaycanın sabiq xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarov Ermənistanın siyasi rəhbərliyində ölkənin gələcək sərhədləri ilə bağlı müxtəlif yanaşmaların olduğunu bildirib.Citypost.az xəbər verir ki, sabiq nazir qeyd edib ki, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın, eləcə də digər siyasi fiqurların istifadə etdikləri rəmzlər və xəritə təsvirləri bir-birindən fərqlənir və bu, müxtəlif siyasi baxışların göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.T. Zülfüqarovun fikrincə, Ermənistan cəmiyyətində və siyasi elitasında "Ermənistanın hansı sərhədləri əhatə etməsi" məsələsinə dair vahid yanaşmanın olmaması regional proseslərə də təsir göstərir.Politoloq hesab edir ki, Azərbaycan bu məsələlərdə öz mövqeyini qətiyyətlə müdafiə etməli və qarşı tərəfə mövcud geosiyasi reallıqları izah etməlidir....
25 İyun 2026, 10:47
Rusif Məmmədsoy: Krımın azadlığı rus imperializminin süqutuna səbəb ola bilər
Politoloq Rusif Məmmədsoy Ukrayna-Rusiya müharibəsinin gedişi və Krımın gələcəyi ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.Citypost.az xəbər verir ki, politoloq bildirib ki, Ukraynanın işğalı prosesi 2014-cü ildə Krımın ilhaqı ilə başlayıb və bu prosesin məhz Krımın azad edilməsi ilə başa çatacağına dair ümidlər mövcuddur.Rusif Məmmədsoyun sözlərinə görə, 2026-cı ildə Krımın azad olunması ehtimalı bəzi dairələr üçün qeyri-adi və hətta möcüzəvi görünsə də, Ukrayna yarımadada Rusiyanın logistika imkanlarını ciddi şəkildə zəiflədib.Politoloq qeyd edib ki, Krımı materiklə birləşdirən təchizat xətlərinin tədricən sıradan çıxarılması bölgədə ciddi problemlər yaradıb və əhalinin yanacaq təminatında çətinliklər müşahidə olunur.R. Məmmədsoy hesab edir ki, Ukraynanın Krım istiqamətində mümkün uğuru təkcə işğalın...
25 İyun 2026, 10:36
Jurnalist: Rusiya müasir texnologiyalar qarşısında geridə qaldığını nümayiş etdirir
Jurnalist Rəşad Ergün Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.Citypost.az xəbər verir ki, jurnalist bildirib ki, Rusiya bir həftə ərzində Kiyevi ələ keçirəcəyini iddia etdiyi müharibədə ciddi çətinliklərlə üzləşib və Ukrayna ordusu hərbi texnologiyalarını davamlı şəkildə yeniləyərək müqavimətini gücləndirir.R. Ergünün sözlərinə görə, bu proses Rusiyanın hərbi sisteminin köhnəlmiş tərəflərini və tarixi boyunca qələbələrini əsasən böyük insan itkiləri hesabına əldə etdiyini nümayiş etdirir.Jurnalist qeyd edib ki, Sovet İttifaqının İkinci Dünya müharibəsində Almaniya üzərində qələbəsi də milyonlarla insanın həyatına başa gəlib. Onun fikrincə, bu qələbənin yalnız Rusiyanın adına yazılması doğru yanaşma deyil.Rəşad Ergün, həmçinin, Rusiyanı müasir texnologiyalardan və demokratik dəyərlərdən uzaq qalmağın, insan...
25 İyun 2026, 10:33
Rusiyanın dekolonizasiyası başlayıb - Xəqani Cəfərli
Qafqaz, İdel-Ural və Türküstan vahid məkana çevirilirBirləşmiş Ştatlar 1918 və 1991-ci ildə olduğu kimi bu gün də Rusiyanın parçalanmasında maraqlı görünmür. ABŞ-ın 28-ci prezidenti, Nobel Sülh mükafatı laureatı Tomas Vudro Vilson 8 yanvar 1918-ci ildə Konqresə müraciətində Rusiyanın Almaniya ilə sülh danışıqlarını dayandırmaq qərarını müdafiə edərək, rusların almanların ərazi iddialarını rədd etməsinə dəstək ifadə etmişdi. Vilsonun Konqresə 8 yanvar 1918-ci il tarixli müraciətində yer alan fikirlər əsasında hazırlanan, tarixə “Vilsonun 14 bəndi” adı ilə düşüən “Müharibənin hədəfləri və sülh şərtləri” adlı sülh proqramı Avstriya-Macarıstan və Osmanlı İmperiyasının dekolonizasiyasının yolunu açaraq onların yerində etnik-milli prinsiplərə əsaslanan çoxsaylı yeni müstəqil dövlətlərin yaranmasını ligitimləşdirdi....
25 İyun 2026, 10:02
Vüqar Rəhimzadə: Güclü ordu müstəqilliyimizin əsas təminatıdır
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaranmasından 108 il keçir. Qət edilən 108 illik yol rəşadətli ordumuzun bugünkü inkişafını şərtləndirən amillərin təqdimatında əhəmiyyətli rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, 1918-ci ildə Azərbaycan Ordusunun yaradılması haqqında qərar veriləndə, yəqin ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları heç təsəvvür edə bilməzdilər ki, bu gün Azərbaycan Ordusu dünyanın ən güclü 50 ordusu sırasında olacaq. Bizim ordumuzun həm maddi-texniki təchizatı, həm də döyüş qabiliyyəti ən yüksək səviyyədədir. Biz bunu döyüş meydanında sübut edə bilmişik.1918-ci il iyunun 26-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının qərarı ilə ilk müntəzəm hərbi hissə – Əlahiddə Azərbaycan Korpusu yaradıldı və həmin il avqustun 1-də...
24 İyun 2026, 18:00
Səbinə Salmanova: Dövlət qulluğu Vətənə xidmətdir
Milli Məclisin deputatı Səbinə Salmanova Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramı Günü münasibətilə paylaşım edib.Citypost.az xəbər verir ki, deputat bildirib ki, dövlət qulluqçuları Azərbaycanda dövlət idarəçiliyinin inkişafında, dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsində və vətəndaşlara səmərəli xidmət göstərilməsində mühüm rol oynayırlar.Səbinə Salmanova qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatlar nəticəsində dövlət qulluğu sistemi daha çevik, şəffaf, innovativ və vətəndaşyönümlü xarakter alıb.Deputatın sözlərinə görə, dövlət qulluqçuları ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının həyata keçirilməsində, dövlət-vətəndaş münasibətlərinin möhkəmləndirilməsində və milli maraqların qorunmasında mühüm rol oynayırlar.Səbinə Salmanova vurğulayıb ki, dövlət qulluğu yalnız peşə deyil, həm də Vətənə və xalqa xidmət missiyasıdır.Deputat peşə bayramı münasibətilə bütün dövlət...
24 İyun 2026, 11:26
