Beyninizi qorumaq üçün yatmazdan əvvəl etməli olduğunuz 7 vacib vərdiş
Tibb 25 İyun 2026, 10:28
633
Beyin insan orqanizminin ən mürəkkəb və ən vacib orqanlarından biridir. Gün ərzində milyonlarla məlumatı emal edən, qərarlar verən, yaddaşı formalaşdıran və bütün bədən fəaliyyətini idarə edən beyin gecə saatlarında da fəaliyyətini dayandırmır. Əksinə, məhz yuxu zamanı beyin özünü bərpa edir, gün ərzində toplanmış məlumatları emal edir və hüceyrələrini yeniləyir.
Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, düzgün axşam vərdişləri həm yaddaşın güclənməsinə, həm də gələcəkdə nevroloji xəstəliklərin riskinin azalmasına kömək edə bilər.
Yatmazdan əvvəl ilk diqqət edilməli məqam işıqların zəiflədilməsidir. Parlaq işıq xüsusilə də süni işıq mənbələri beyində melatonin hormonunun ifrazını azaldır. Melatonin isə yuxunun başlamasına və dərin yuxu mərhələsinin formalaşmasına cavabdeh olan əsas hormonlardan biridir. Otaqda zəif işıqlandırma yaratmaq beynə artıq gecə vaxtının çatdığı barədə siqnal göndərir və yuxuya keçidi asanlaşdırır.
Digər vacib məqam telefon, planşet və digər elektron cihazlardan uzaq durmaqdır.
Mütəxəssislər yatmazdan ən azı 30 dəqiqə əvvəl ekran istifadəsini dayandırmağı tövsiyə edirlər. Elektron cihazlardan yayılan mavi işıq insanın bioloji saatını pozur, sirkadiyen ritmi dəyişdirir və beynin yuxu rejiminə keçməsini çətinləşdirir. Nəticədə insan daha gec yuxuya gedir və yuxunun keyfiyyəti aşağı düşür.
Yatmazdan əvvəl qısa meditasiya, dua və ya sakitləşdirici nəfəs məşqləri etmək də faydalı hesab olunur. Cəmi 5 dəqiqəlik sakitləşmə prosesi stress hormonu olan kortizolun səviyyəsini azalda bilər. Bu zaman beyin daha rahat vəziyyətə keçir, sinir sistemi sakitləşir və neyronların bərpa prosesi üçün daha əlverişli şərait yaranır.
Axşam saatlarında ağır və yağlı yeməklərdən uzaq durmaq da vacibdir. Gec saatlarda qəbul edilən ağır qidalar həzm sistemini yükləyir və orqanizmin enerji ehtiyacını artırır. Bu isə beynin gecə saatlarında həyata keçirdiyi "təmizlik və bərpa" funksiyalarını zəiflədə bilər. Alimlər hesab edirlər ki, dərin yuxu zamanı beyin hüceyrələri arasında toplanan zərərli maddələr və toksinlər daha effektiv şəkildə xaric olunur.
Beyin sağlamlığını qorumaq üçün hər gün eyni saatda yatmaq da mühüm rol oynayır. Nizamsız yuxu rejimi diqqət zəifliyi, yaddaş problemləri və əhval dəyişiklikləri ilə nəticələnə bilər. Uzun müddət davam edən yuxu pozuntuları isə bəzi nevrodegenerativ xəstəliklərin yaranma riskini artırır. Buna görə də orqanizmin daxili saatını qorumaq üçün mümkün qədər sabit yuxu rejimi saxlanılmalıdır.
Həmçinin oxuyun
Yuxu üçün ideal şərait yaratmaq da vacibdir. Otağın qaranlıq və sərin olması dərin yuxu mərhələsinin müddətini artırır. Mütəxəssislər otaq temperaturunun təxminən 18–20 dərəcə arasında olmasını tövsiyə edirlər. Bu şəraitdə orqanizm daha rahat istirahət edir və yaddaşın möhkəmlənməsi prosesi daha effektiv baş verir.
Çoxlarının diqqətdən kənarda qoyduğu başqa bir vacib məqam isə ağız boşluğunun gigiyenasıdır. Yatmazdan əvvəl dişlərin fırçalanması və diş ipindən istifadə olunması yalnız ağız sağlamlığı üçün deyil, ümumi sağlamlıq üçün də əhəmiyyətlidir. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, ağız boşluğunda olan bəzi bakteriyalar qan dövranına keçərək iltihabi prosesləri gücləndirə və hətta beyin sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu sadə görünən vərdişlər uzunmüddətli perspektivdə beyin fəaliyyətinin qorunmasına, yaddaşın güclənməsinə və həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə kömək edir. Bu gecədən etibarən bu vərdişləri gündəlik həyatınıza daxil etməklə həm bugünkü sağlamlığınıza, həm də gələcək illərdə beyninizin daha yaxşı işləməsinə töhfə verə bilərsiniz. Beyniniz bəlkə də bunu dərhal hiss etməyəcək, amma illər sonra sizə bunun faydasını mütləq göstərəcək.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Həddindən artıq düşünmək beyni necə yorur?
Son illərdə ən çox istifadə olunan psixoloji anlayışlardan biri də “overthinking”, yəni həddindən artıq düşünməkdir. Bir çox insan bunu çox analiz etmək, hadisələri dərindən qiymətləndirmək və ya məsuliyyətli davranmaq kimi qəbul edir. Halbuki mütəxəssislər bildirirlər ki, hər çox düşünmək sağlam düşünmək demək deyil. Bəzən insanın beynində eyni fikirlərin təkrar-təkrar dövr etməsi onun psixoloji və fiziki sağlamlığına ciddi təsir göstərə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, Nevrologiya və psixologiyada bir problemi həll etmədən davamlı olaraq eyni mövzu haqqında düşünməyə “ruminasiya” deyilir. Bu vəziyyəti mütəxəssislər çox vaxt idman zalındakı velosiped trenajoruna bənzədirlər. İnsan fasiləsiz pedal çevirir, enerji sərf edir, yorulur, lakin yerindən tərpənmir. Ruminasiya...
25 İyun 2026, 09:58
Allergik rinit həyat keyfiyyətini necə aşağı salır?
Allergik rinit cəmiyyət arasında ən çox rast gəlinən allergik xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəlik orqanizmin müəyyən allergenlərə qarşı həddindən artıq həssaslıq göstərməsi nəticəsində yaranır. Toz, bitki tozcuqları, heyvan tükü, kif göbələkləri və digər allergenlər immun sistem tərəfindən təhlükə kimi qəbul edilir və nəticədə müxtəlif narahatedici əlamətlər ortaya çıxır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, allergik rinit sadəcə mövsümi narahatlıq deyil, insanın gündəlik fəaliyyətinə və həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilən bir problemdir. Xəstəliyin ən çox rast gəlinən əlamətləri arasında burun tutulması, burun axması, ardıcıl asqırmalar, gözlərdə qaşınma, qızartı və sulanma yer alır. Bəzi hallarda xəstələrdə boğaz qıcıqlanması, baş ağrıları, yuxu pozğunluğu...
25 İyun 2026, 08:45
Anadangəlmə ürək qüsurları hər yaşda aşkarlana bilər
Mütəxəssislər bildirirlər ki, anadangəlmə ürək qüsurları yalnız uşaqlıq dövrünün problemi deyil. Bu qüsurlar bəzi hallarda körpəlik və ya gənclik yaşlarında müəyyən edilsə də, bəzən uzun illər gizli qalaraq orta və ya hətta daha irəli yaşlarda aşkarlana bilir. Gec diaqnoz qoyulan hallarda isə xəstəlik artıq müəyyən fəsadlarla özünü göstərə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, həkimlərin sözlərinə görə, son illərdə aparılan müayinələr zamanı uşaqlıq dövründə aşkar edilməmiş bəzi anadangəlmə ürək qüsurları yetkin yaşlarda müəyyən olunur. Bu xəstələrdə əsas şikayətlər adətən təngnəfəslik, tez yorulma, ürəkdöyünmə, fiziki aktivliyin azalması və bəzən də ürək çatışmazlığı əlamətləri olur.Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, son əməliyyat edilən xəstələrdən biri 30...
24 İyun 2026, 10:33
Hipofiz vəzi: Orqanizmin hormonal idarəetmə mərkəzi
İnsan orqanizmində fəaliyyət göstərən bütün hormon sistemlərinin koordinasiyasında mühüm rol oynayan orqanlardan biri də hipofiz vəzidir. Ölçüsünün kiçik olmasına baxmayaraq, hipofiz vəzi orqanizmdə baş verən bir çox həyati prosesləri idarə etdiyi üçün endokrin sistemin əsas idarəetmə mərkəzi hesab olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə, hipofiz vəzi beynin alt hissəsində, xüsusi sümük boşluğunda yerləşir. Təxminən noxud boyda olan bu vəzi müxtəlif hormonlar ifraz edərək digər daxili sekresiya vəzilərinin fəaliyyətini tənzimləyir.Məhz buna görə tibb ədəbiyyatında hipofiz vəzi tez-tez “baş vəzi” və ya “endokrin sistemin dirijoru” adlandırılır.Mütəxəssislərin sözlərinə görə, hipofiz vəzinin əsas vəzifəsi orqanizmdə hormonal tarazlığı qorumaqdır. Bu vəzi qalxanabənzər vəzin, böyrəküstü vəzilərin, yumurtalıqların və xayaların...
24 İyun 2026, 09:32
Oynaq ağrısının növü bu xəstəliyin səbəbini göstərə bilər
Mütəxəssislər bildirirlər ki, oynaq ağrıları hər zaman eyni səbəbdən yaranmır və ağrının xarakteri bir çox hallarda onun altında yatan xəstəliyin müəyyən edilməsinə kömək edir. Buna görə də ağrının nə zaman və hansı şəraitdə meydana çıxmasına diqqət yetirmək vacibdir.Citypost.az xəbər verir ki, həkimlərin sözlərinə görə, ən çox rast gəlinən ağrı növlərindən biri hərəkətlə artan, yəni mexaniki ağrıdır. Bu tip ağrılar adətən oynaqların aşınması, artroz, menisk zədələnmələri və ya digər degenerativ problemlərlə əlaqədar olur. Belə ağrılar daha çox uzun müddət ayaq üstə qaldıqdan, çox hərəkət etdikdən və ya oynaqlara artıq yük düşdükdən sonra ortaya çıxır. Xəstə istirahət etdikdə ağrının azalması bu tip...
24 İyun 2026, 08:30
Siqaretin ürəyə təsiri – mütəxəssis izahı
Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, ürək-damar xəstəliklərinin yaranmasında ən ciddi risk faktorlarından biri tütün məmulatlarının istifadəsidir. Siqaretin tərkibində olan nikotin və digər zərərli maddələr ürək və damar sisteminə birbaşa mənfi təsir göstərir.Citypost.az xəbər verir ki, nikotin qəbul edildikdə ilk növbədə damarların daralmasına səbəb olur. Bu isə ürək əzələsinə gedən qan axınını azaldır və ürəyin oksigenlə təminatını çətinləşdirir. Nəticədə ürək daha çox işləməyə məcbur qalır və oksigen tələbatı artır.Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu proses ürək damarlarında spazm yaradır. Damar spazmı isə qan dövranının pozulmasına, təzyiqin yüksəlməsinə və ürəkdə əlavə yükün yaranmasına gətirib çıxarır. Uzunmüddətli siqaret istifadəsi bu vəziyyəti daha da ağırlaşdırır və ciddi...
23 İyun 2026, 10:42
