Həddindən artıq düşünmək beyni necə yorur?

Son illərdə ən çox istifadə olunan psixoloji anlayışlardan biri də “overthinking”, yəni həddindən artıq düşünməkdir. Bir çox insan bunu çox analiz etmək, hadisələri dərindən qiymətləndirmək və ya məsuliyyətli davranmaq kimi qəbul edir. Halbuki mütəxəssislər bildirirlər ki, hər çox düşünmək sağlam düşünmək demək deyil. Bəzən insanın beynində eyni fikirlərin təkrar-təkrar dövr etməsi onun psixoloji və fiziki sağlamlığına ciddi təsir göstərə bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, Nevrologiya və psixologiyada bir problemi həll etmədən davamlı olaraq eyni mövzu haqqında düşünməyə “ruminasiya” deyilir. Bu vəziyyəti mütəxəssislər çox vaxt idman zalındakı velosiped trenajoruna bənzədirlər. İnsan fasiləsiz pedal çevirir, enerji sərf edir, yorulur, lakin yerindən tərpənmir. Ruminasiya zamanı da beyin davamlı işləyir, lakin nəticəyə yaxınlaşmır. İnsan eyni sualları özünə verir, eyni ssenariləri beynində canlandırır və çıxış yolu tapa bilmir.

Bəzi insanlarda bu düşüncələr gələcəklə bağlı olur. Onlar daim mümkün təhlükələri və mənfi ehtimalları düşünürlər. “Birdən uğursuz olsam?”, “Birdən işlər istədiyim kimi getməsə?”, “Birdən xəstələnsəm?”, “Birdən bacarmasam?” kimi suallar insanın zehnini məşğul etməyə başlayır. Bu zaman beyin sanki velosipedin pedalını irəli istiqamətdə çevirir və insan hələ baş verməmiş hadisələrin yaratdığı narahatlıq içində yaşayır. Nəticədə təşviş, gərginlik və daimi həyəcan hissi formalaşır.

Digər qrup insanlarda isə fikirlər keçmişə yönəlir. Bu halda insan yaşanmış hadisələri təkrar-təkrar analiz edir, özünü günahlandırır və keçmişi dəyişdirə bilmədiyi halda onu dəyişməyə çalışır. “Kaş ki, belə etməyəydim”, “Bu hadisə niyə mənim başıma gəldi?”, “Başqa cür davransaydım hər şey fərqli olardı” kimi düşüncələr beynin əsas məşğuliyyətinə çevrilir. Bu vəziyyət peşmanlıq, günahkarlıq hissi və emosional tükənmişlik yarada bilər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, uzun müddət davam edən ruminasiya təkcə psixoloji narahatlıq yaratmır. Bu hal zamanla yuxu pozğunluqları, diqqət və yaddaş problemləri, iş qabiliyyətinin azalması, emosional gərginlik və depressiyaya meyillilik kimi problemlərə səbəb ola bilər. İnsan gecələr rahat yata bilmir, gün ərzində diqqətini toplamaq çətinləşir və ən sadə qərarları vermək belə ağır görünməyə başlayır.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Araşdırmalar göstərir ki, beyin daim təhlükə siqnalları qəbul etdikdə stress hormonu olan kortizolun səviyyəsi yüksəlir. Kortizolun uzun müddət yüksək qalması isə həm sinir sisteminə, həm də ümumi sağlamlığa mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən həddindən artıq düşünmək sadəcə xarakter xüsusiyyəti deyil, bəzi hallarda mütəxəssis müdaxiləsi tələb edən psixoloji vəziyyət hesab olunur.

Psixoloqlar və nevroloqlar bildirirlər ki, insan düşüncələrini idarə etməyi öyrənməlidir. Problemi təhlil etmək faydalıdır, lakin eyni fikri yüzlərlə dəfə təkrar etmək həll yolu yaratmır. Əksinə, bu proses insanın enerjisini, diqqətini və emosional resurslarını tükəndirir. Buna görə də davamlı narahatlıq, yuxu problemləri və ya mənfi fikirlər gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilibsə, mütəxəssis dəstəyinə müraciət etmək tövsiyə olunur.

Çünki sağlam düşünmək problemlərin həllini axtarmaqdır, həddindən artıq düşünmək isə çox vaxt eyni dairədə fırlanaraq yerində saymaq deməkdir. Bu fərqi anlamaq isə həm psixoloji sağlamlığın, həm də həyat keyfiyyətinin qorunması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Yeganə