Seçkilərdə "Sükut günü" nədir? – Səsvermədən əvvəlki təbliğat qadağasının pərdəarxası

Dünyanın bir çox ölkələrində seçki marafonunun ən gərgin dövrü səsverməyə bir neçə saat qalmış anidən günlərlə davam edən mitinqlər, teledebatlar, küçələrdəki gurultulu şüarlar və reklam plakatlarının yaratdığı vizual səs-küy bir anda kəsilir. Siyasət aləmində bu xüsusi mərhələ "Sükut günü" və ya təbliğat qadağası dövrü adlanır. Seçkilərdən bir gün əvvəl başlayan bu müddət zahirən sadə görünsə də, arxasında seçicilərin psixologiyasını qorumaq və demokratik şəffaflığı təmin etmək kimi dərin hüquqi mexanizmlər gizlənir.

Citypost.az xəbər verir ki, sükut gününün tətbiq edilməsində əsas məqsəd seçicilərə təşviqat bombardmanından uzaqlaşaraq sakit şəraitdə düşünmək şansı verməkdir. Həftələrlə davam edən siyasi təzyiq, emosional çağırışlar və rəqib tərəflərin qarşılıqlı ittihamlarından sonra vətəndaşın soyuqqanlılıqla qərar verməsi çətinləşir. Məhz səsvermədən əvvəlki 24 və ya 48 saatlıq sükut rejimi seçiciyə bütün məlumatları süzgəcdən keçirmək, namizədlərin vədlərini tərəziyə qoymaq və kənar təsir olmadan öz iradəsini formalaşdırmaq imkanı yaradır.

İkinci vacib pərdəarxası məqam isə "son dəqiqə manipulyasiyalarının" qarşısını almaqdır. Əgər təbliğat səsvermə gününədək davam etsəydi, bəzi siyasi qüvvələr son saatlarda rəqibləri haqqında yalan xəbərlər və ya kompromatlar yaya bilərdilər. Karantin dövründə olan rəqib tərəfin isə bu şayələri təkzib etməyə və ya cavab verməyə vaxtı çatmazdı. Sükut günü bu tür informasiya təxribatlarının təsirini sıfırlayaraq bütün namizədlər üçün bərabər şərait yaradır.

Dünya təcrübəsinə nəzər salsaq, bu qaydanın müxtəlif ölkələrdə fərqli formalar aldığını görərik. Məsələn, Fransada "Silenzio Elettorale" qaydalarına əsasən, səsvermədən əvvəlki şənbə günündən etibarən hər cür siyasi təbliğat, sorğu nəticələrinin yayımlanması və namizədlərin media çıxışları qanunla qadağan edilir. İtaliya, İspaniya, Polşa və Azərbaycan kimi bir çox ölkələrdə də səsverməyə 24 saat qalmış oxşar tam sükut rejimi tətbiq olunur. Bu müddətdə televiziyalarda siyasi çarxlar dayandırılır, mətbuatda təşviqat xarakterli yazılar dərc edilmir.

Bununla belə, bəzi ölkələr sükut gününə fərqli yanaşırlar. ABŞ-da söz azadlığına dair Konstitusiya prinsipi (Birinci Düzəliş) səbəbindən ölkə səviyyəsində vahid sükut günü tətbiq edilmir. Namizədlər səsvermə günü belə öz təbliğatlarını sürdürə bilərlər; burada yalnız məntəqələrin bilavasitə yaxınlığında təşviqat aparmağa məhdudiyyət qoyulur. Böyük Britaniyada isə sırf səsvermə günü seçki məntəqələri açıq olduğu saatlarda tərəflərin siyasi şərhlər verməsi və sorğuları açıqlaması qadağandır.

Müasir rəqəmsal dövrdə sükut gününə əməl olunması yeni çağırışlarla üz-üzədir. Küçələrdəki plakatları yığışdırmaq və televiziya efirini tənzimləmək asan olsa da, sosial şəbəkələrdəki alqoritmlər və anonim hesablar sükut rejimini pozmağa cəhd edirlər. Buna baxmayaraq, xalqın azad və şüurlu seçim etməsi üçün sükut günü hələ də müasir demokratiyaların ən mühüm qoruyucu qalxanlarından biri sayılır.

Səkinə Yusifova/Citypost.az

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?