BMT-nin verdiyi qərarlar niyə icra olunmur? – Beynəlxalq hüququn zəif bəndi

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası və ya Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilən mühüm qətnamələrin, bəyanatların illərlə kağız üzərində qalması və real müstəvidə icra olunmaması müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin ən çox tənqid olunan tərəfidir. Qlobal sülhü və təhlükəsizliyi qorumaq missiyası ilə təsis edilən bu qurumun qərarlarının tez-tez təsirini itirməsi və tətbiq edilə bilməməsi beynəlxalq hüquq sisteminin təməlindəki ciddi mexanizm çatışmazlıqlarından və siyasi maraqlardan qaynaqlanır.

Citypost.az xəbər verir ki, icrasızlığın arxasında duran ilk və ən böyük maneə BMT Təhlükəsizlik Şurasının (TŞ) daimi üzvlərinin veto hüququdur. TŞ-nin beş daimi üzv ölkəsindən (ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya və Fransa) hər hansı birinin veto hüququndan istifadə etməsi, qlobal böhranların həlli istiqamətində hazırlanan istənilən icraedici qətnaməni dərhal bloka salır. Daimi üzvlərin öz geostrateji və ya müttəfiqlik maraqlarını BMT-nin ümumi prinsiplərindən üstün tutması, Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarının neytral və ədalətli icrasını iflic edir.

İkinci mühüm amil BMT-nin hüquqi strukturundakı ikililikdir. BMT nizamnaməsinə əsasən, Baş Assambleyanın qəbul etdiyi qərarlar yalnız tövsiyə xarakteri daşıyır və dövlətlər üçün məcburi hüquqi qüvvəyə malik deyil. Yalnız Təhlükəsizlik Şurasının qərarları (BMT Nizamnaməsinin VII fəsli çərçivəsində qəbul edilənlər) beynəlxalq hüquqi baxımdan məcburidir. Lakin TŞ qətnamə qəbul etsə belə, onun icrasını məcburi edəcək müstəqil, daimi və qlobal bir "beynəlxalq polis gücü" və ya icraedici hərbi orqanı yoxdur. Sanksiyaların və ya hərbi müdaxilənin tətbiqi yenidən üzv dövlətlərin könüllü siyasi iradəsindən və resurslarından asılı vəziyyətə düşür.

Bundan əlavə, BMT-nin özündə tətbiq edilən "double standards" (ikili standartlar) siyasəti və ikincili mexanizmlərin olmaması qərarların icra faizini kəskin aşağı salır. Bəzi hallarda TŞ qətnamələrinə əməl etməyən ölkələrə qarşı dərhal sərt iqtisadi və hərbi sanksiyalar tətbiq edildiyi halda, digər hallarda (məsələn, Yaxın Şərqdəki münaqişələr və ya Cənubi Qafqazda uzun illər kağız üstündə qalan qətnamələr zamanı) heç bir sanksiya mexanizmi işə salınmır. Təzyiq və ya sanksiya tətbiq olunmadıqda isə pozuntu törədən dövlət üçün qətnaməni icra etməməyin heç bir hüquqi və ya iqtisadi bədəli olmur.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Beynəlxalq hüquq dövlətlərin suverenliyi prinsipinə söykəndiyi üçün BMT hələ də mütləq gücə malik üst-dövlət deyil, sadəcə dövlətlərarası diplomatiya platformasıdır. Nəzərdə tutulan reformlar — xüsusilə Təhlükəsizlik Şurasının veto sisteminin məhdudlaşdırılması və icraedici mexanizmlərin yenilənməsi aparılmadıqca, BMT qərarlarının kağız üzərində qalması beynəlxalq hüququn ən zəif bəndi olaraq qalmaqda davam edəcəkdir.

Səkinə Yusifova/Citypost.az