Dünya iqtisadiyyatında dollardan imtina cəhdi: Yeni valyuta sistemi işləyəcəkmi?
Siyasət 04 Avqust 2026, 10:48
2742
Dünya maliyyə sistemində ikinci Dünya müharibəsindən bu yana hökmranlıq edən ABŞ dollarının mövqeləri son illərdə kəskin müzakirələrlə üz-üzədir. Vaşinqtonun qlobal maliyyə rıçaqlarından geostrateji silah kimi istifadə etməsi, sanksiyalar və dollara əsaslanan hesablaşmaların dondurulması riskləri bir çox ölkələri alternativ yollar axtarmağa vadar edib. Çin, Rusiya, Hindistan və BRICS blokuna daxil olan digər yüksələn iqtisadiyyatlar ticarətdə dedollarlaşma (dollardan imtina) prosesini sürətləndirərək yeni milli və ya ortaq valyuta sisteminin bünövrəsini qoymağa çalışırlar.
Citypost.az xəbər verir ki, rəsmi statistikalar və real göstəricilər də qlobal mənzərənin dəyişdiyini subut edir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) rəsmi məlumatlarına əsasən, 2000-ci ildə dünya mərkəzi banklarının valyuta ehtiyatlarında ABŞ dollarının payı 70%-dən yuxarı olduğu halda, hazırda bu göstərici təxminən 58%-ə qədər geriləyib. Bununla yanaşı, Beynəlxalq Banklararası Maliyyə Kanalları Şəbəkəsinin (SWIFT) statistikasına görə, qlobal ticarət hesablaşmalarında Çin yuanının payı son illərdə rekord həddə çataraq 4,5%-dən çox payla artıq yapon yenini geridə qoyub və ilk üçlükdə mövqeyini möhkəmləndirib.
Qlobal ticarətdə milli valyutalarla hesablaşmaların payı kəskin şəkildə artsa da, dolların yerini alacaq vahid bir sistemin qurulması heç də asan başa gəlmir. Şərq və Cənub ölkələrinin təşəbbüsləri müəyyən dərəcədə regional ticarəti asanlaşdırsa da, beynəlxalq maliyyə mütəxəssisləri vahid BRICS valyutasının və ya tamamilə dollarsız qlobal iqtisadiyyatın yaxın gələcəkdə tam gücü ilə işləyəcəyinə şübhə ilə yanaşırlar.
Yeni valyuta sisteminin qarşısındakı ən böyük maneə tərəfdaş ölkələr arasındakı iqtisadi və siyasi balanssızlıqlardır. Məsələn, Çin yuanı qlobal hesablaşmalarda payını artırmağa çalışsa da, Pekin hökumətinin öz valyutası üzərindəki sərt nəzarəti və kapitalın sərbəst hərəkətinə qoyulan məhdudiyyətlər yuanın universal ehtiyat valyuta olmasına mane olur. Eyni zamanda, Hindistan kimi böyük iqtisadiyyatların öz valyutası olan rupinin Çin yuanı ilə əvəzlənməsinə qarşı çıxması və blok daxilindəki geostrateji rəqabət ortaq bir pul vahidinin buraxılmasını çətinləşdirir.
Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, gələcəyin maliyyə xəritəsi tək bir valyutanın mütləq hakimiyyətindən çox, çoxqütblü valyuta modelinə doğru irəliləyir. Ticarətdə mərkəzsizləşdirilmiş rəqəmsal valyutaların (CBDC) və qızıl təminatlı yeni hesablaşma mexanizmlərinin tətbiqi dolların monopoliyasını zəiflədə bilər. Dollar yakın illərdə dərhal öz taxtını itirməsə də, qlobal iqtisadiyyat artıq tək bir mərkəzdən asılı olmayan, daha mürəkkəb və çoxvalyutalı yeni dövrün qapısındadır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Zahid Oruc: “Avropa Parlamentində ikili siyasət hökm sürür”
Prezident İlham Əliyevin 15 sentyabr 2026-cı ildə keçirilən beynəlxalq tədbirin rəhbər heyəti ilə görüşündə Avropa Parlamentinin fəaliyyətini kəskin tənqid etməsi və qurumu “korrupsiya yuvası” adlandırması ölkə başçısının siyasi manifesti adlandırıla bilər. Belə sərt və açıq ittihamın tarixi əsasları var. 1990-cı illərdən sonra soyuq müharibənin qalibi olan Qərbin Sovetlər birliyinə qarşı sənədlərdə demokratiya və hüquqi idealları reallıqda işğala məruz qalan bir Qafqaz ölkəsinin siyasi xəritədən silinməsinə yönələn deklarasiyalara çevrilmişdi.O dövrün tarixini bir daha vərəqlədikdə, nəinki Mixail Qorbaçov başda olmaqla sovet rəhbərliyi, o cümlədən, ABŞ dövlət katibi Ceyms Beyker və Avropa dövlətlərinin hökumət-parlament rəhbərləri açıq şəkildə azərbaycanlıları ermənilərə qarşı təcavüzdə ittiham edirdilər....
21 Sentyabr 2026, 10:21
Qulamhüseyn Əlibəyli: “Türk dünyasının inteqrasiyası yeni mərhələdədir”
Prezident İlham Əliyevin “Türk dünyası bizim ailəmizdir və bizim başqa ailəmiz yoxdur” fikri Bakının xarici siyasətində Türk dünyasının yerini dəqiq ifadə edir. Burada söhbət yalnız ortaq tarixdən, dildən və mədəniyyətdən deyil, getdikcə daha aydın görünən siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik birliyindən gedir.Ümumiyyətlə, Azərbaycanın bütövlükdə Türk Dövlətləri Təşkilatı və bu təşkilata daxil olan türk dövlətləri ilə münasibətlərini çoxvektorlu diplomatiya əsasında iki paralel istiqamətdə qurur: bir tərəfdən TDT-nin çoxtərəfli regional beynəlxalq təşkilat kimi güclənməsinə çalışır, digər tərəfdən isə üzv dövlətlərin ayrı-ayrılıqda hər biri ilə ikitərəfli münasibətləri strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldir. Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla imzalanmış müttəfiqlik müqavilə və bəyannamələri, Qazaxıstan, Özbəkistan və...
21 Sentyabr 2026, 09:10
Jurnalistdən AYNA-ya sərt irad: “İnsanlar saatlarla avtobus gözləyir”
Əməkdar jurnalist, “OLAYLAR” qəzetinin əməkdaşı Süleyman İsmayılbəyli Bakının 20-ci sahə adlanan ərazisində ictimai nəqliyyatla bağlı problemə diqqət çəkib.Citypost.az xəbər verir ki, S.İsmayılbəyli bildirib ki, 20-ci sahədən Azneft dairəsinə cəmi bir avtobus marşrutu, 5 nömrəli avtobus işləyir. Onun sözlərinə görə, sərnişinlər işə getmək üçün avtobus gözlədiyi vaxt sürücünün avtobusun qapılarını bağlayaraq ərazidən uzaqlaşması vətəndaşların narazılığına səbəb olur.Jurnalist AYNA-nın fəaliyyətini tənqid edərək qeyd edib ki, xüsusilə Formula 1 yarışları zamanı nəqliyyatın təşkilində yaranan problemlər sakinlərin və digər vətəndaşların hərəkətini çətinləşdirir. O, 20-ci sahədən Azneft dairəsinə sərnişin axınının nəzərə alınaraq avtobusların sayının artırılmasının vacibliyini vurğulayıb.S.İsmayılbəyli hesab edir ki, vətəndaşların saatlarla 5 nömrəli avtobusu...
21 Sentyabr 2026, 09:05
Qulu Məhərrəmli: “Rusiya ciddi problemlərlə üzləşir”
Professor Qulu Məhərrəmli Rusiya-Ukrayna müharibəsində son vəziyyətlə bağlı fikirlərini bölüşüb.Citypost.az xəbər verir ki,Q.Məhərrəmli bildirib ki, son saatlarda cəbhədə və tərəflərin qarşılıqlı hücumlarında vəziyyət daha da kəskinləşib. Onun sözlərinə görə, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin ciddi siyasi, diplomatik və hərbi problemlərlə üzləşir.Professor qeyd edib ki, Ukrayna ordusunun Rusiyanın paytaxtı Moskva və ətraf ərazilərinə dronlarla yanaşı, ballistik raketlərlə də zərbələr endirməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirib. O, son hücumların miqyasının dünya mediasında geniş müzakirə olunduğunu vurğulayıb.Q.Məhərrəmlinin sözlərinə görə, Moskva və ətrafında baş verən yanğın və dağıntılarla bağlı görüntülər sosial şəbəkələrdə yayılıb. O iddia edib ki, hücumların hədəfi yalnız yanacaq bazaları olmayıb və Rusiya mediası...
21 Sentyabr 2026, 09:01
Müşfiq Cəfərov: “20 Sentyabr milli qürur günüdür”
Hər bir xalq üçün öz taleyinə sahib olmaq, müstəqil dövlətini yaradaraq inkişaf etdirmək onun ən böyük nailiyyətidir.1990-cı illərin əvvəllərindən Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə üzləşən ölkəmizin beynəlxalq birliklər tərəfindən tanınmış və suveren Azərbaycan hakimiyyətinin coğrafi sərhədləri daxilində yerləşən ərazilərinin 20 faizinin işğal edildi.Bu ərazilər işğal edilsə də suveren Azərbaycan ərazisi olaraq qalırdı. Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzün nəticələrinin aradan qaldırılması və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrinin həyata keçirilməsi üzrə 30 ilə yaxın davam edən danışıqlar prosesi Ermənistanın destruktiv mövqeyinə görə nəticə vermirdi. Bu sözləri Citypost.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Müşfiq Cəfərov bildirib.Millət vəkilinin sözlərinə görə, 2023 cü...
20 Sentyabr 2026, 18:23
Rövşən Muradov: “20 Sentyabr dövlətçiliyimizin yeni mərhələsini əks etdirir”
20 Sentyabrın Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd olunması müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin iki böyük mərhələsini vahid tarixi məntiqdə birləşdirir: torpaqların işğaldan azad edilməsi və qazanılmış suverenliyin real idarəçilik, təhlükəsizlik, məskunlaşma, təhsil, istehsal və ictimai həyat vasitəsilə möhkəmləndirilməsi. Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il sentyabrın 18-də imzaladığı Sərəncamla təsis olunan və 2026-cı ildə üçüncü dəfə qeyd edilən bu günün arxasında otuz illik işğalın ağır nəticələri, şəhidlərimizin müqəddəs qanı, qazilərimizin fədakarlığı və Azərbaycan xalqının sarsılmaz milli iradəsi dayanır. Buna görə 20 Sentyabr təqvim hadisəsindən daha geniş məna daşıyaraq dövlət hakimiyyətinin ölkənin bütün ərazisində tam və bölünməz şəkildə bərqərar olmasının siyasi...
20 Sentyabr 2026, 11:06
