Diplomatik pasportun imtiyazları: Toxunulmazlıq harada və necə bitir?
Siyasət 06 Avqust 2026, 23:00
590
Diplomatik pasport beynəlxalq münasibətlər sistemində yalnız dövlət rəsmilərinin və diplomatların şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd deyil, eyni zamanda xüsusi status və imtiyazlar paketidir. İctimaiyyət arasında diplomatik pasport sahiblərinin bütün qanunlardan azad olduğu və mütləq cəzasızlıq hüququna malik olduğu barədə yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Lakin xarici siyasət və beynəlxalq hüquq mütəxəssislərinin vurğuladığı kimi, bu status mütləq toxunulmazlıq demək deyildir, onun tətbiq sahəsi, hüquqi çərçivəsi və aydın şəkildə müəyyənləşdirilmiş sərhədləri vardır.
Citypost.az xəbər verir ki, diplomatik imtiyazlar və toxunulmazlıq 1961-ci ildə qəbul edilmiş "Diplomatik əlaqələr haqqında" Vyana Konvensiyası ilə tənzimlənir. Bu beynəlxalq sənədə əsasən, diplomatik pasporta malik olan şəxslər xarici ölkələrdə saxlanıla, həbs edilə və ya fiziki mühakiməyə cəlb oluna bilməzlər. Onların mənzili, xidməti nəqliyyat vasitələri, sənədləri və diplomatik poçtu yerli hüquq-muhafizə orqanları tərəfindən axtarışa məruz qala bilməz. Eyni zamanda, diplomatlar qəbul edən dövlətin mülki və cinayət məhkəmə məsuliyyətindən, eləcə də vergi və rüsumlardan azaddırlar. Lakin beynəlxalq hüquq normaları bu toxunulmazlığın harada və necə bitdiyini də dəqiq müəyyən edir.
Toxunulmazlıq ilk növbədə xidməti vəzifələrin icrası üçün nəzərdə tutulduğundan, diplomatik pasport sahibi qəbul edən ölkədə şəxsi kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olarsa, bu fəaliyyətdən irəli gələn mülki məhkəmə çəkişmələrində toxunulmazlıq tətbiq edilmir. Digər tərəfdən, diplomatik imtiyaz diplomatın şəxsi mülkiyyəti değil, onu ezam edən dövlətin hüququdur. Əgər diplomat ağır cinayət törədilməsində şübhəli bilinərsə, göndərən dövlət öz rəsmisinin toxunulmazlıq hüququnu rəsmən ləğv edə bilər və bundan sonra həmin şəxs yerli məhkəmə qarşısında cavab verir.
Qəbul edən dövlətin də öz növbəsində hüquqi mexanizmləri mövcuddur. Ölkə istənilən an, hətta səbəb göstərmədən diplomatı "persona non grata" yəni arzuolunmaz şəxs elan edə bilər. Bu halda diplomat müəyyən olunmuş vaxt ərzində ölkəni tərk etməlidir, əks halda onun diplomatik statusu və toxunulmazlığı avtomatik olaraq qüvvədən düşür. Həmçinin, şəxs rəsmi olaraq akreditə olunmadığı bir ölkədə şəxsi istirahətdə olarsa, yerli hüquq-mühafizə orqanları ümumi qanunvericilik çərçivəsində tədbir görmək hüququna malikdir. Nəticə etibarilə, diplomatik pasport dövlətlərarası münasibətlərin maneəsiz həyata keçirilməsi üçün vacib mexanizmdir, lakin beynəlxalq hüquq çərçivəsində tənzimlənən və məhdudlaşdırılan bir imtiyazdır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Okean dibindəki internet kabelləri kimə məxsusdur?
Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz internetin peyklər vasitəsilə havadan yayıldığını düşünmək böyük bir yanılsamadır. Dünyadakı qlobal məlumat axınının, maliyyə əməliyyatlarının və rəqəmsal ünsiyyətin 99 faizdən çoxu okeanların və dənizlərin dibi ilə uzanan nəhəng sualtı fiber-optik kabellər vasitəsilə həyata keçirilir. Ümumi uzunluğu 1.3 milyon kilometri keçən bu kabellər rəqəmsal iqtisadiyyatın Onurğa sütununu təşkil edir. Lakin bu həyati infrastruktura nəzarət edən tərəflər və onların təhlükəsizliyi məsələsi son illərdə beynəlxalq siyasətin və hərbi strategiyaların ən həssas nöqtəsinə çevrilib.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəllər bu kabellər əsasən "AT&T", "Vodafone" kimi nəhəng telekommunikasiya konsorsiumlarına məxsus idisə, son onillikdə mülkiyyət strukturunda kəskin dəyişiklik baş verib. İndi bu şəbəkənin...
05 Avqust 2026, 08:46
Dünya iqtisadiyyatında dollardan imtina cəhdi: Yeni valyuta sistemi işləyəcəkmi?
Dünya maliyyə sistemində ikinci Dünya müharibəsindən bu yana hökmranlıq edən ABŞ dollarının mövqeləri son illərdə kəskin müzakirələrlə üz-üzədir. Vaşinqtonun qlobal maliyyə rıçaqlarından geostrateji silah kimi istifadə etməsi, sanksiyalar və dollara əsaslanan hesablaşmaların dondurulması riskləri bir çox ölkələri alternativ yollar axtarmağa vadar edib. Çin, Rusiya, Hindistan və BRICS blokuna daxil olan digər yüksələn iqtisadiyyatlar ticarətdə dedollarlaşma (dollardan imtina) prosesini sürətləndirərək yeni milli və ya ortaq valyuta sisteminin bünövrəsini qoymağa çalışırlar.Citypost.az xəbər verir ki, rəsmi statistikalar və real göstəricilər də qlobal mənzərənin dəyişdiyini subut edir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) rəsmi məlumatlarına əsasən, 2000-ci ildə dünya mərkəzi banklarının valyuta ehtiyatlarında ABŞ dollarının payı...
04 Avqust 2026, 10:48
BMT-nin verdiyi qərarlar niyə icra olunmur? – Beynəlxalq hüququn zəif bəndi
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası və ya Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilən mühüm qətnamələrin, bəyanatların illərlə kağız üzərində qalması və real müstəvidə icra olunmaması müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin ən çox tənqid olunan tərəfidir. Qlobal sülhü və təhlükəsizliyi qorumaq missiyası ilə təsis edilən bu qurumun qərarlarının tez-tez təsirini itirməsi və tətbiq edilə bilməməsi beynəlxalq hüquq sisteminin təməlindəki ciddi mexanizm çatışmazlıqlarından və siyasi maraqlardan qaynaqlanır.Citypost.az xəbər verir ki, icrasızlığın arxasında duran ilk və ən böyük maneə BMT Təhlükəsizlik Şurasının (TŞ) daimi üzvlərinin veto hüququdur. TŞ-nin beş daimi üzv ölkəsindən (ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya və Fransa) hər hansı birinin veto hüququndan...
04 Avqust 2026, 08:32
Seçkilərdə "Sükut günü" nədir? – Səsvermədən əvvəlki təbliğat qadağasının pərdəarxası
Dünyanın bir çox ölkələrində seçki marafonunun ən gərgin dövrü səsverməyə bir neçə saat qalmış anidən günlərlə davam edən mitinqlər, teledebatlar, küçələrdəki gurultulu şüarlar və reklam plakatlarının yaratdığı vizual səs-küy bir anda kəsilir. Siyasət aləmində bu xüsusi mərhələ "Sükut günü" və ya təbliğat qadağası dövrü adlanır. Seçkilərdən bir gün əvvəl başlayan bu müddət zahirən sadə görünsə də, arxasında seçicilərin psixologiyasını qorumaq və demokratik şəffaflığı təmin etmək kimi dərin hüquqi mexanizmlər gizlənir.Citypost.az xəbər verir ki, sükut gününün tətbiq edilməsində əsas məqsəd seçicilərə təşviqat bombardmanından uzaqlaşaraq sakit şəraitdə düşünmək şansı verməkdir. Həftələrlə davam edən siyasi təzyiq, emosional çağırışlar və rəqib tərəflərin qarşılıqlı ittihamlarından...
03 Avqust 2026, 22:55
Deputat: Bakı–Bişkek münasibətləri strateji müttəfiqliyə yüksəldi
Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri zamanı əldə olunan nəticələr təkcə iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin növbəti inkişaf mərhələsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu səfər, əslində, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya istiqamətində formalaşdırdığı uzunmüddətli strateji xəttin məntiqi davamı və Türk dünyasında yeni siyasi-iqtisadi əməkdaşlıq modelinin daha da möhkəmlənməsinin göstəricisidir.Bu sözləri Citypost.az-a açıqlamasında millət vəkili Rövşən Muradov bildirib. Millət vəkilinin sözlərinə görə, Qırğızıstan ilə Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilənin imzalanması Azərbaycan diplomatiyasının son illərdə qazandığı mühüm siyasi nəticələrdən biridir. Müttəfiqlik statusu dövlətlər arasında ən yüksək etimad səviyyəsini ifadə edir. Bu qərar göstərir ki, Bakı və Bişkek münasibətlərini artıq yalnız dostluq və qardaşlıq prinsipləri üzərində deyil, uzunmüddətli strateji...
31 İyul 2026, 16:43
Diplomatik korpusda yeni mərhələ – Zaur Şükürov danışdı
Bu günlərdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ölkəmizin diplomatik nümayəndəlikləri ilə bağlı bir sıra mühüm sərəncamlar imzalayıb.Citypost.az xəbər verdiyi kimi, dövlətimizin başçısı ölkəmizin Türkiyə və Özbəkistandakı diplomatik nümayəndəliklərinə yeni səfirlərin təyin edilməsi ilə bağlı sərəncamlar imzalayıb. Rəşad Məmmədov Azərbaycanın Türkiyədə fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsindən geri çağırılaraq, Azərbaycanın Özbəkistanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib. Prezidentin imzaladığı başqa bir sərəncamla Rəşad Fəxrəddin oğlu Aslanov Azərbaycanın İtaliyada, eyni zamanda Malta və San Marinoda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifələrindən geri çağırılıb. Dövlət başçısının sərəncamı ilə Rəşad Aslanov Azərbaycanın Türkiyədə fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub. Rəşad Aslanov, həmçinin Azərbaycanın BMT-nin Ərzaq və Kənd...
31 İyul 2026, 15:44
