Diplomatik pasportun imtiyazları: Toxunulmazlıq harada və necə bitir?
Siyasət 06 Avqust 2026, 23:00
2792
Diplomatik pasport beynəlxalq münasibətlər sistemində yalnız dövlət rəsmilərinin və diplomatların şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd deyil, eyni zamanda xüsusi status və imtiyazlar paketidir. İctimaiyyət arasında diplomatik pasport sahiblərinin bütün qanunlardan azad olduğu və mütləq cəzasızlıq hüququna malik olduğu barədə yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Lakin xarici siyasət və beynəlxalq hüquq mütəxəssislərinin vurğuladığı kimi, bu status mütləq toxunulmazlıq demək deyildir, onun tətbiq sahəsi, hüquqi çərçivəsi və aydın şəkildə müəyyənləşdirilmiş sərhədləri vardır.
Citypost.az xəbər verir ki, diplomatik imtiyazlar və toxunulmazlıq 1961-ci ildə qəbul edilmiş "Diplomatik əlaqələr haqqında" Vyana Konvensiyası ilə tənzimlənir. Bu beynəlxalq sənədə əsasən, diplomatik pasporta malik olan şəxslər xarici ölkələrdə saxlanıla, həbs edilə və ya fiziki mühakiməyə cəlb oluna bilməzlər. Onların mənzili, xidməti nəqliyyat vasitələri, sənədləri və diplomatik poçtu yerli hüquq-muhafizə orqanları tərəfindən axtarışa məruz qala bilməz. Eyni zamanda, diplomatlar qəbul edən dövlətin mülki və cinayət məhkəmə məsuliyyətindən, eləcə də vergi və rüsumlardan azaddırlar. Lakin beynəlxalq hüquq normaları bu toxunulmazlığın harada və necə bitdiyini də dəqiq müəyyən edir.
Toxunulmazlıq ilk növbədə xidməti vəzifələrin icrası üçün nəzərdə tutulduğundan, diplomatik pasport sahibi qəbul edən ölkədə şəxsi kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olarsa, bu fəaliyyətdən irəli gələn mülki məhkəmə çəkişmələrində toxunulmazlıq tətbiq edilmir. Digər tərəfdən, diplomatik imtiyaz diplomatın şəxsi mülkiyyəti değil, onu ezam edən dövlətin hüququdur. Əgər diplomat ağır cinayət törədilməsində şübhəli bilinərsə, göndərən dövlət öz rəsmisinin toxunulmazlıq hüququnu rəsmən ləğv edə bilər və bundan sonra həmin şəxs yerli məhkəmə qarşısında cavab verir.
Qəbul edən dövlətin də öz növbəsində hüquqi mexanizmləri mövcuddur. Ölkə istənilən an, hətta səbəb göstərmədən diplomatı "persona non grata" yəni arzuolunmaz şəxs elan edə bilər. Bu halda diplomat müəyyən olunmuş vaxt ərzində ölkəni tərk etməlidir, əks halda onun diplomatik statusu və toxunulmazlığı avtomatik olaraq qüvvədən düşür. Həmçinin, şəxs rəsmi olaraq akreditə olunmadığı bir ölkədə şəxsi istirahətdə olarsa, yerli hüquq-mühafizə orqanları ümumi qanunvericilik çərçivəsində tədbir görmək hüququna malikdir. Nəticə etibarilə, diplomatik pasport dövlətlərarası münasibətlərin maneəsiz həyata keçirilməsi üçün vacib mexanizmdir, lakin beynəlxalq hüquq çərçivəsində tənzimlənən və məhdudlaşdırılan bir imtiyazdır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Aydın Quliyev: Tramp Ukrayna sənədini Putinlə imzalamaq istəyir
Əməkdar jurnalist, politoloq Aydın Quliyev ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya-Ukrayna müharibəsinin həlli ilə bağlı mövqeyini şərh edib.Citypost.az xəbər verir ki, A. Quliyev hesab edir ki, Tramp Ukrayna məsələsi üzrə yekun sənədi Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə imzalamağı düşünür.“Tramp elə bilir ki, Ukrayna barədə yekun sənədi Putinlə o imzalayacaq. Yoxsa niyə deyir ki, Putinlə saziş imzalama ərəfəsində ikilikdə görüşəcəyəm?” – deyə politoloq bildirib.Əməkdar jurnalistin fikrincə, Tramp bununla yanaşı, Avropanı da Ukrayna məsələsində məsuliyyət götürməyə sövq edir.“İndidən başlayıb ki, ‘yuxulu Baydenin’ Ukraynaya tökdüyü pulları Avropa ABŞ-a qaytarmalıdır. Məlumdur. Avropanı ‘yükləyir’ ki, ya ona pul versinlər, ya da desinlər ki, get Putinlə hamımızın yerinə...
08 Sentyabr 2026, 10:35
Nigar Sabirqızı: Trampın Putinlə danışıqlarından ciddi nəticə gözləmək olmaz
İTV aparıcısı və siyasi şərhçi Nigar Sabirqızı ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin Rusiya və Ukraynaya səfərlərini şərh edib.Qeyd edək ki, ABŞ nümayəndələri əvvəlcə Moskvada Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşüblər, daha sonra isə Kiyevə səfər edərək Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə danışıqlar aparıblar.Citypost.az xəbər verir ki, Nigar Sabirqızı bildirib ki, Uitkoff və Kuşner bundan əvvəl Moskvada iki dəfə olsalar da, bu dəfə ilk dəfə Kiyevə də səfər ediblər.Siyasi şərhçinin sözlərinə görə, bir neçə ay əvvələ qədər Trampın Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskiyə münasibəti fərqli idi və əsas danışıqlar Rusiya ilə aparılırdı.“Amma son aylar Ukraynanın Rusiyaya endirdiyi...
08 Sentyabr 2026, 10:28
Ədalət Verdiyev: İranın ABŞ itkiləri ilə bağlı açıqlamaları dezinformasiyadır
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev İranın son aylarda ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki hərbi bazalarına endirdiyini açıqladığı zərbələrlə bağlı fikirlərini bölüşüb.Citypost.az xəbər verir ki, Ə. Verdiyev bildirib ki, İran ABŞ-nin bölgədəki hərbi bazalarına, komanda-idarəetmə məntəqələrinə və müşahidə radarlarına dəfələrlə zərbələr endirdiyini rəsmən açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, bəzi hallarda eyni obyektə bir neçə dəfə, hətta ümumilikdə 10 zərbə endirildiyi iddia olunub.Hərbi ekspert qeyd edib ki, əgər söhbət həqiqətən komanda-idarəetmə məntəqələrinə endirilən zərbələrdən gedirsə, həmin hücumlar zamanı yüksək rütbəli hərbçilərin də itki verməsi gözlənilən olardı.Ədalət Verdiyev ABŞ hərbçiləri arasında açıqlanan itkilərə diqqət çəkərək bildirib ki, həlak olanların arasında general və hətta yüksək rütbəli baş zabitin...
08 Sentyabr 2026, 10:21
M. Əsədullazadə: İran yeni etirazlarla üzləşə bilər
İrana qarşı ABŞ-ın avqustun 24-dən elan etdiyi hərtərəfli və ağır sanksiyalara Avropa İttifaqı da qoşuldu. İran uzun illər Avropa İttifaqı, qonşu ölkələr və strateji tərəfdaşları ilə iqtisadi əlaqələrini davam etdirirdi. ABŞ-ın İrana tətbiq etdiyi iqtisadi müharibənin ölkənin defolta düşməsinə gətirib çıxarması mümkündür. Uzun müddət tətbiq edilən sanksiyalara duruş gətirən İranın bundan sonrakı sanksiyalar qarşısında necə idarə olunacağı sual doğurur. Çünki əvvəlki sanksiyalar müəyyən dərəcədə İrana əlavə imkanlar tanıyırdı. İran qonşu ölkələr və Avropa ölkələri ilə də iqtisadi əlaqələr qurmuşdu. Hazırda tətbiq edilən sanksiyalar çərçivəsində İranın qonşu ölkələri və strateji tərəfdaşları da hədəfə gələ bilər.Artıq Pakistan və Türkmənistan İran TIR-larının tranzitinə...
08 Sentyabr 2026, 09:41
Putin İlham Əliyevə zəng etdi – Əməkdaşlıq müzakirə olundu
Sentyabrın 7-də Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə zəng edib.Citypost.az xəbər verir ki, telefon danışığı zamanı dövlət başçıları iqtisadi-ticari və humanitar əməkdaşlığın bir sıra aktual məsələlərini müzakirə ediblər.İkitərəfli əlaqələrin müxtəlif səviyyələrdə intensivləşdirilməsi barədə razılıq əldə olunub.
07 Sentyabr 2026, 13:12
Politoloq: “Siyasətçilər video çəkməyi bacarmalıdır”
Politoloq Zaur İbrahimli Almaniyada keçirilən regional seçkilərin nəticələrində sosial medianın siyasi təbliğatda roluna diqqət çəkib.Citypost.az xəbər verir ki, politolo bildirib ki, siyasətçilər artıq yalnız siyasi proqram və çıxışlarla deyil, sosial media platformalarında özlərini qısa və effektiv şəkildə təqdim etmək bacarığı ilə də seçicilərə təsir göstərməlidirlər:“TikTok almanları pərişan elədi. İndi siyasətçilər gərək yaxşı video da çəkə bilsinlər və bir dəqiqəyə özlərini anlatsınlar”.Politoloqun sözlərinə görə, Almaniyanın Saksoniya-Anhalt əyalətində keçirilən parlament seçkilərində sağçı populist “Almaniya üçün Alternativ” (AfD) partiyası ilkin nəticələrə əsasən 44 faiz səs toplayaraq böyük üstünlük əldə edib.Zaur İbrahimli bu nəticədə partiyanın 35 yaşlı namizədi Uilrix Ziqmundun rolunu xüsusi vurğulayıb. Onun...
07 Sentyabr 2026, 10:22
