Şəhərli-kəndli söhbəti. Turan Etibaroğlu yazır…  

Son günlər sosial şəbəkələr yenidən “köhnə xəstəliyi” üzə çıxarıb yəni ənənəvi şəhərli–kəndli söhbətini. Bayram günlərində Bakı nisbətən boşaldı, insanlar doğma rayonlarına üz tutdu. Amma bu rahatlıq bəzi adamların içində gizlənən kompleksləri də üzə çıxardı özünü süni şəkildə üstün görmək ehtiyacı. İndi həmin insanlar geri qayıdanlara istehza edir, “xarabalarından dönüblər” kimi ifadələrlə sosial şəbəkədə ucuz bir “status” qazanmağa çalışırlar. Sözün açığı, bu cür yanaşma nə zarafatdır, nə sosial müşahidə, nə də tənqid. Bu, açıq-aşkar təhqirdir və daha da təhlükəlisi odur ki, bu, cəmiyyətin içində səssizcə yayılan bir xəstəliyin simptomudur. Özünü dəyərsiz hesab edənlərin başqasını aşağılayaraq özünü dəyərli göstərmək cəhdidir.Ən ucuz, amma ən dağıdıcı “özünü təsdiq” yoludur.

Gəlin bir həqiqəti açıq danışaq: şəhərli olmaq ünvanla, doğulduğun yer və ya sosial statusla ölçülmür. Şəhərli olmaq düşüncə tərzidir, davranışdır, etikadır. Əgər bir insan başqasını onun gəldiyi yerə görə aşağılamağa çalışırsa, o artıq özünü ifşa edir. Mədəniyyət ilk növbədə başqasına münasibətdə ortaya çıxır. Sən özünü necə təqdim edirsənsə, əslində o sənsən. Bu gün “kəndli” deyib lağ edənlərin çoxu anlamır ki, bu termin özü ilə dərin bir hörmətsizlik gətirir. Kəndli torpaqla, zəhmətlə, istehsalla, əməyə bağlı bir anlayışdır. Bu ölkənin iqtisadiyyatının, mədəniyyətinin, hətta mənəviyyatının təməlində duran təbəqədir. Süfrəmizdə olan çörəkdən, meyvəyə, tərəvəzdən əmtəyə qədər hər şey kəndin məhsuludur. İnsan bu zəhməti görməzlikdən gələrək onun sahibini aşağılaya bilməz. Daha acınacaqlısı budur ki, bu cür ritorika cəmiyyəti ikiyə bölür. “Şəhərli” və “kəndli” kimi süni düşərgələr yaradır. Halbuki bu bölgü nə tarixi reallığa uyğundur, nə də sosial həqiqətə. Azərbaycan kimi bir ölkədə bu cür sərt ayrımlar absurddur. Çünki hamının kökü bir yerə gedib çıxır. Kiminsə babası kənddə doğulub, kiminsə valideyni rayondan gəlib, kiminsə özü şəhərdə böyüyüb. Bu, təbii bir prosesdir – urbanizasiyadır. Amma bu prosesi kimlik kompleksinə çevirmək artıq cəmiyyət üçün real problemdir.Əslində “şəhərli-kəndli” qarşıdurmasını qızışdıranların problemi başqadır. Onlar özlərini fərqləndirmək üçün sağlam meyar tapa bilmirlər. Nə intellektlə, nə savadla, nə də real uğurla önə çıxa bilməyənlər, ən asan yolu seçirlər başqasını aşağılamaq. Bu isə ən ucuz və ən təhlükəli “özünü təsdiq” formasıdır. Başqasını yerə vurmaqla özünü yuxarıda görmək, əslində həmin insanın daxili boşluğunu, özünə güvənməməsini ortaya qoyur.

Bir anlıq düşünək: bu gün Bakının küçələrində gəzəndə gördüyümüz binalar, yollar, infrastruktur kimlərin əməyi ilə qurulub? Bu şəhərin mədəni həyatında, teatrında, mediasında, biznesində kimlər iştirak edir? Rayonlardan gələn minlərlə insan bu şəhərin ayrılmaz hissəsidir. Onlar bu şəhərə təkcə fiziki yox, həm də intellektual, mədəni və sosial töhfə verirlər. Bu insanları “gəlmə” kimi təqdim etmək nə qədər ədalətsizdirsə, bir o qədər də absurddur. Onları aşağılamaq, yersiz tənqid və təhqirlə hədəf almaq yalnız cəmiyyətə ziyan verir. Digər tərəfdən, bu müzakirənin psixoloji tərəfi də var. Öz kökünü inkar edən insan, əslində, öz kimliyindən qaçır. Bu qaçış onu daha aqressiv edir. İnsan özünü qəbul etməyəndə, başqasını da qəbul edə bilmir. Bu gün “kəndli” deyib başqasını aşağılayan sabah başqa bir səbəb tapacaq – geyimə görə, danışıq tərzinə görə, sosial statusa görə. Çünki problem kateqoriyada deyil, düşüncədədir. Düşünmək lazımdır bu gün sosial şəbəkədəki ucuz lağ və təhqirlər sabah real həyatda münasibətlərimizə sirayət edə bilər. Biz bir-birimizə daha aqressiv yanaşmağa, bir-birimizi başa düşməməyə, qarşılıqlı hörməti unutmağa başlayacağıq. Dialoq mədəniyyəti yox olduqda, cəmiyyət təkcə söz baxımından yox, həm də davranış baxımından parçalanır. Kənd və şəhər qarşıdurması yaratmaq, əslində, bir ölkənin daxili harmoniyasını pozmaqdır. Kənd bu ölkənin yaddaşıdır dilin, adət-ənənənin, mənəviyyatın qorunduğu yeridir. Şəhər isə bu dəyərlərin inkişaf etdiyi, formalaşdığı, dünyaya açıldığı məkandır. Bu ikisi rəqib deyil, tərəfdaşdır. Birini digərindən üstün tutmaq, bütöv bir sistemi anlamamaq deməkdir.

Və nəhayət, açıq demək lazımdır: Bu ölkəni “şəhərli” və “kəndli” deyə bölənlər əslində cəmiyyətə xidmət etmirlər. Onlar nifrəti normallaşdırır, təhqiri adi hala çevirir və insanların arasında görünməz sərhədlər çəkirlər. Bu artıq sadəcə fikir deyil məsuliyyətsizlikdir.

Çünki bu ölkə hamımızındır.

Nə təkcə şəhərlilərin, nə də təkcə kəndlilərin.

Bu torpağın sahibi onu sevən, ona dəyər verən, onu bölməyən hər kəsdir.

Həmçinin oxuyun

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Şahin Qurbanov yaxşı kabab bişirir... Xəstəxana direktoru ifşa olundu

Deputat Zaur Şükürov: "Azərbaycan cənub marşrutlarındakı riskləri balanslaşdıran əsas qovşaqdır"   

Ali Məhkəmə Rauf Aslanovun “bazar”ını bağladı  

Unutmayaq ki, mədəniyyət, hörmət və insanlıq təkcə coğrafiya ilə ölçülmür. Şəhərli olmaq və kəndli olmaq bir-birinə qarşı deyil, bir-birini tamamlayan anlayışlardır. Tarixi torpaqdan qopmuş, köksüz insanlar deyil, başqasına hörmət göstərən və əmək dəyərini anlayan insanlar cəmiyyətin əsl dayağıdır. Və əgər biz həqiqətən bir cəmiyyət olaraq inkişaf etmək istəyiriksə, bu süni “şəhərli-kəndli” ayrımlarını unutmalı, başqasını aşağılamaqla özümüzü yuxarıda görməklə məşğul olmağı dayandırmalıyıq. Şəhərlilik təkcə yer, təkcə status deyil şəhərlilik düşüncə tərzi, davranış, mədəniyyət, insanlıq və etikadır.