İnsan bədəninin "zirehi": Diş minasını digər orqan və toxumalardan fərqləndirən nədir?

İnsan bədəni təbiətin mühəndislik möcüzəsidir, lakin onun tərkibində elə bir struktur var ki, sərtliyinə və dözümlülüyünə görə hətta skelet sistemini də geridə qoyur. Söhbət dişlərin xarici qatını tamamilə bürüyən və daxili sinir toxumalarını qoruyan diş minasından (enamel) gedir. Bədənimizin ən bərk və dayanıqlı toxuması sayılan bu örtük, bioloji tərkibinə və fəaliyyət mexanizminə görə orqanizmin digər bütün hüceyrəvi strukturlarından köklü şəkildə fərqlənir.

Citypost.az xəbər verir ki, diş minasını unikal edən təməl faktor onun qeyri-adi minerallaşma səviyyəsidir. İnsan sümüklərinin təxminən yarısı canlı hüceyrələrdən, sudan və zülal matrisindən ibarət olduğu halda, diş minasının 96 faizə qədəri pur hidroksiapatit kristallarından — yəni kristallaşmış kalsium və fosfat birləşməsindən ibarətdir. Bu yüksək mineral sıxlığı minaya mütləq sərtlik bəxş edir və onu hər gün çeynəmə zamanı yaranan tonlarla mexaniki təzyiqə, sürtünməyə və kəskin temperatur dəyişikliklərinə kənar dəstək olmadan müqavimət göstərmək gücünə çatdırır.

Lakin bu möhkəm "zirehin" bədənin digər orqan və dəri toxumalarından ayrılan ən dramatik və riskli tərəfi onun özünübərpa qabiliyyətinin olmamasıdır. Dərimiz kəsildikdə, sümüyümüz qırıldıqda və ya digər orqanlarımız zədələndikdə hüceyrələr dərhal bölünərək həmin sahəni regenerasiya edir. Diş minası isə dişimizi çıxarmadan əvvəl, embrional inkişaf mərhələsində "ameloblast" adlanan xüsusi hüceyrələr tərəfindən sintez olunur. Diş əti səthinə çıxdıqdan sonra bu hüceyrələr tamamilə məhv olur. Yəni minada yaranan hər hansı bir çat, aşınma və ya çürümə zamanı bədən yeni mina hüceyrəsi istehsal edə bilmir və bu zədə ömürlük qalır.

Eyni zamanda, bu unikal strukturun daxilində nə qan damarları, nə də sinir ucları mövcuddur. Məhz buna görə də minanın ilkin zədələnməsi və ya aşınması zamanı insan heç bir ağrı hiss etmir. Ağrı siqnalı yalnız minanın altındakı dentin qatı və ya sinir kələfləri zərər gördükdə baş qaldırır ki, bu da artıq prosesin dərinləşdiyini göstərir. Minanın yeganə müdafiəsi tüpürcəkdəki kalsium və florid ionları hesabına baş verən mikro-reminerallaşmadır ki, bu da hüceyrəvi bərpa deyil, sadəcə kimyəvi mineral mübadiləsidir.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Bədənimizin bu ən sərt, lakin bərpası qeyri-mümkün olan təbii qalxanını qorumaq üçün gündəlik ağız gigiyenasına riayət etmək, turşulu içkilərdən və mexaniki zədələrdən yayınmaq həyati əhəmiyyət daşıyır. Çünki təbiətin bircə dəfə bəxş etdiyi bu möcüzəvi bioloji zireh sıradan çıxdıqda, onu öz təbii forması ilə əvəz edə biləcək ikinci bir canlı sistem mövcud deyildir.

Səkinə Yusifova/Citypost.az