Cərimə var, nəticə niyə yoxdur?  

Azərbaycanda televiziya məkanında artıq illərdir dəyişməyən bir mənzərə var: Audiovizual Şura vaxtaşırı hansısa televiziya kanalını qanun pozuntularına görə cərimələyir, bəzən də yayımı bir neçə saatlıq dayandırır. Bu qərarlar ictimaiyyətə açıqlanır, mediada müzakirə olunur və bir müddət sonra unudulur. Ardınca isə eyni kanallar, eyni verilişlər, hətta bəzən eyni aparıcılar yenidən eyni səhvləri təkrar edirlər. Bu isə haqlı olaraq cəmiyyətdə sual doğurur: əgər cəza var idisə, niyə nəticə yoxdur?

Əslində problem təkcə telekanalların qanunu pozmasında deyil. Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, tətbiq edilən cəza mexanizmləri efirdə davranış və yanaşmanı köklü şəkildə dəyişmir. Bir neçə saatlıq yayımın dayandırılması və ya maliyyə cəriməsi bəzi kanallar üçün artıq ciddi risk deyil. Bu cür cəzalar zamanla təsir gücünü itirir və formal xarakter alır. Qanunu pozan media qurumu bunu “cərimələnə bilərik” riski ilə öncədən hesablayır və yenə də eyni yolu seçir. Xüsusilə reytinq uğrunda gedən mübarizə bu problemi daha da dərinləşdirir. Bəzi televiziya kanalları üçün etik normalar, peşəkar standartlar və hətta deyim tərzi ikinci plana keçir. Əsas məqsəd diqqət çəkmək, sosial şəbəkələrdə müzakirə olunmaq, qalmaqal yaratmaqdır. Belə vəziyyətdə qanun pozuntusu bir vasitəyə çevrilir. Cərimə isə bu qalmaqallı reytinq qazancının fonunda ciddi çəkindirici rol oynamır.

Burada diqqət çəkən başqa bir məqam məsuliyyətin qeyri-müəyyənliyidir. Qanun pozuntusuna görə kanal cərimələnir, lakin verilişi hazırlayan redaksiya heyəti, aparıcı və ya konkret məsul şəxslər sistemli şəkildə cavabdehlik daşımır. Nəticədə səhvi edən qalır, amma cəzanın ağırlığını yalnız qurum daşıyır. Bu isə eyni şəxslərin başqa layihələrdə və ya başqa saatlarda eyni davranışı təkrar etməsinə şərait yaradır.

Audiovizual Şuranın mövcudluğu və fəaliyyəti media məkanının tənzimlənməsi baxımından vacibdir. Qanun çərçivəsində qəbul edilən qərarlar da hüquqi baxımdan əsaslıdır. Lakin məsələ ondadır ki, tənzimləmə yalnız cəza ilə məhdudlaşanda effekt zəifləyir. Media sahəsi təkcə inzibati qərarlarla deyil, həm də peşəkar məsuliyyət, etik şüur və ictimai nəzarət vasitəsilə formalaşır.

Əgər məqsəd yalnız pozuntunu qeydə almaq yox, onu aradan qaldırmaqdırsa, yanaşma dəyişməlidir. Maarifləndirici mexanizmlər, açıq ictimai müzakirələr, telekanallarla sistemli dialoq, peşəkar standartların tətbiqi və şəxsi məsuliyyətin artırılması olmadan eyni dövrə davam edəcək. Cərimə qorxusu deyil, reputasiya itkisi və peşəkar nüfuz məsələsi ön plana çıxmalıdır.Əks halda, yaxın gələcəkdə yenə eyni xəbərləri oxuyacağıq: “Filan telekanal cərimələndi”, “Yayım müvəqqəti dayandırıldı”. Tamaşaçı isə artıq bu xəbərlərə reaksiya verməyəcək. Çünki adiləşən cəza cəmiyyət üçün də, media üçün də təsirini itirir.

Bu gün əsas sual artıq belə səslənir: Audiovizual sahədə problemlər niyə azalmaq əvəzinə təkrarlanır? Cavab tapılmasa, televiziya məkanında dəyişiklik yox, yalnız statistik artım görəcəyik — daha çox cərimə, daha çox qərar, amma eyni efir mədəniyyəti.

Həmçinin oxuyun

Şəxs adını daşıyan ölkələr...  

İlk pensiya harada və nə zaman tətbiq edilib?  

Yazıçılar Birliyindəki Rauf Aslanov kimdir? - O nə üçün yazıçılara qənim kəsilib...  

İcra başçısı iki müdiri işdən çıxardı, baş mühasibə yeni vəzifə verdi 

Əli