Mərhumun bank borcu və ölüm müavinəti: Hüquqi fərq nədir?

Yaxınını itirən ailələr bəzən mərhumun sağlığında götürdüyü kredit və ya digər bank borcları ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər. Xüsusilə mərhumun adına əmlak və miras qalmadıqda, ailə üzvləri ölümə görə nəzərdə tutulan müavinəti almaq, eyni zamanda mümkün borc öhdəliklərindən yayınmamaq üçün hansı addımları atmalı olduqlarını bilmirlər. Bu zaman belə bir sual yaranır: atası vəfat edən şəxs ölüm müavinətini götürərsə, bu, onun avtomatik olaraq vərəsə sayılması və mərhumun bank borcuna görə məsuliyyət daşıması deməkdirmi?

Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Həsən Əhmədov bildirib ki, ölümə görə ödənilən müavinətin alınması ilə mirasın qəbul edilməsi fərqli hüquqi məsələlərdir. Onun sözlərinə görə, atasının vəfatından sonra bank qarşısında borcun qalması, lakin miras olaraq hər hansı əmlakın olmaması ailə üzvlərində narahatlıq yarada bilər. Belə hallarda övladlar müavinəti almaqdan belə çəkinirlər, çünki düşünürlər ki, həmin vəsaiti qəbul etdikdən sonra bank mərhumun borcunun ödənilməsini onlardan tələb edə bilər. Lakin vəkil vurğulayıb ki, ölümə görə verilən müavinətin alınması ilə mirasın qəbulu eyni hüquqi məna daşımır.

H.Əhmədov izah edib ki, ölümə görə təyin olunan müavinət mərhumun vəfat etməsi faktı ilə əlaqədar qanunvericilikdə nəzərdə tutulan ödənişdir və onun hüquqi mahiyyəti miras əmlakından fərqlənir. Başqa sözlə, bu vəsait mərhumun sağlığında sahib olduğu əmlakın vərəsələr arasında bölüşdürülməsi məqsədi daşımır. Vəkilin sözlərinə görə, belə ödənişin alınması öz-özlüyündə şəxsin mirası qəbul etməsi anlamına gəlmir. Yəni övladın ölüm müavinətini alması onun avtomatik olaraq mirası qəbul etdiyini və mərhumun bank borcuna görə şəxsi məsuliyyət daşıdığını göstərmir. Bu səbəbdən yalnız müavinəti götürdüyünə görə bankın həmin şəxsdən mərhumun borcunu tələb edə biləcəyini düşünmək düzgün deyil.

Vəkil qeyd edib ki, vərəsəlik münasibətləri və mirasın qəbulu ayrıca hüquqi prosedurlarla tənzimlənir. Mirasın tərkibinə vəfat etmiş şəxsin əmlak hüquqları ilə yanaşı, qanunvericiliyə uyğun olaraq onun bəzi öhdəlikləri də daxil ola bilər. Buna görə də miras məsələsi araşdırılarkən mərhumun hansı əmlaka sahib olduğu, borclarının mövcudluğu və vərəsələrin mirasa münasibətdə hansı hüquqi addımları atdığı nəzərə alınmalıdır. H.Əhmədov bildirib ki, mirasın qəbulu, vərəsəlik hüququnu təsdiq edən sənədlərin alınması və digər notariat hərəkətləri qanunla müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilir. Lakin ölümə görə verilən müavinətin alınması üçün hər bir halda mirasın açılması və vərəsəlik şəhadətnaməsinin əldə olunması tələb edilmir. Belə ödənişin kimə və hansı sənədlər əsasında veriləcəyi müvafiq qanunvericiliklə müəyyən olunur.

Vəkilin sözlərinə görə, vətəndaşlar bu iki məsələni bir-birindən fərqləndirməlidirlər. Mərhumun vəfatı ilə əlaqədar verilən müavinəti alan şəxsin yalnız bu ödənişi qəbul etdiyinə görə mirası qəbul etmiş sayılması barədə ümumi nəticəyə gəlmək olmaz. Eyni zamanda konkret ödənişin növü, onun təyin olunma şərtləri və alan şəxsin hüquqi statusu nəzərə alınmalıdır. H.Əhmədov mirasın qəbulu ilə bağlı qanunvericilikdəki dəyişikliklərə də diqqət çəkib və əvvəlki yanaşmalarla hazırkı hüquqi tənzimləməni qarışdırmamağın vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, mirasdan imtina edilməməsi, mirasın qəbul edilməsi və vərəsəlik hüququnun rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı məsələlər müvafiq normalar və məhkəmə təcrübəsi əsasında qiymətləndirilməlidir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Vəkil bildirib ki, vətəndaşın mərhumun borclarına görə məsuliyyət daşıyıb-daşımaması yalnız onun övlad olması və ya ölüm müavinətini alması ilə müəyyən edilmir. Burada əsas məsələ miras münasibətlərinin mövcudluğu, mirasın tərkibi, onun qəbul edilməsi və borcun hüquqi xarakteridir. Mirasla bağlı hüquqi vəziyyət müəyyənləşdirilmədən ailə üzvlərinin avtomatik olaraq mərhumun bütün borclarını ödəməli olduğunu söyləmək doğru deyil. Eyni zamanda, mərhumun borcunun olması və miras əmlakının mövcudluğu məsələləri ayrıca araşdırılmalıdır. Əgər mərhumun adına əmlak, bank hesablarında vəsait və ya digər miras aktivləri varsa, həmin əmlakın hüquqi taleyi və kreditorların tələbləri qanunvericiliyə uyğun qiymətləndirilə bilər. Mirasın qəbul edilməsi halında vərəsələrin borclarla bağlı məsuliyyətinin hüdudları da konkret vəziyyətə və tətbiq olunan hüquq normalarına əsasən müəyyən edilməlidir.

H.Əhmədov əlavə edib ki, mərhumun adına bank borcunun olması ailə üzvlərinin ölümə görə nəzərdə tutulan müavinəti almaq hüququnu öz-özlüyündə aradan qaldırmır. Vətəndaşlar yalnız bank borcuna görə həmin vəsaiti götürməkdən çəkinməməli, eyni zamanda ödənişin hüquqi əsasını və kimə təyin olunduğunu dəqiqləşdirməlidirlər.

Nəticə olaraq vəkil bildirib ki, atasının vəfatından sonra ölüm müavinətini alan övlad yalnız bu vəsaiti qəbul etdiyinə görə avtomatik olaraq mərhumun bank borcuna görə məsuliyyət daşımır. Ölümə görə verilən müavinət ilə mirasın qəbulu ayrı-ayrı hüquqi məsələlərdir. Lakin konkret halda mirasın olub-olmaması, vərəsəlik münasibətlərinin yaranıb-yaranmaması və borcla bağlı öhdəliklər ayrıca qiymətləndirilməlidir. Şübhə yarandıqda müvafiq sənədlərlə notariusa və ya hüquqşünasa müraciət etmək vətəndaşın hüquqi vəziyyətinin dəqiq müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Yeganə