Alimlər açıqladı: Sinir hüceyrələrində “daşıma sistemi” çökəndə xəstəlik başlayır
Maraqlı 21 Yanvar 2026, 16:04
212
Alimlər Alzheimer, Parkinson və motor neyron xəstəliyi kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin yaranmasına dair yeni mexanizm irəli sürüblər. Araşdırmaya görə, sinir hüceyrələrində maddələrin daşınmasını təmin edən motor zülallar və bu prosesi həyata keçirən mikrotübül strukturlarındakı pozulmalar xəstəliklərin əsas səbəblərindən biri ola bilər.
Citypost.az-ın məlumatına görə Mançester Universitetindən professor Andreas Prokopun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu meyvə milçəkləri üzərində apardığı araşdırmada göstərib ki, fərqli genetik mutasiyalar aksonlarda (sinir liflərində) eyni tip zədələnməyə – mikrotübüllərin bükülməsi və strukturunun pozulmasına – gətirib çıxarır.
Araşdırmada qeyd olunur ki, motor zülalların həddindən artıq aktivləşməsi də, tam sıradan çıxması da nəticədə eyni problemə yol açır: hüceyrədaxili daşıma və bərpa sistemi tarazlığını itirir. Daşıma artdıqda mikrotübüllər sürətlə aşınır, azaldıqda isə hüceyrənin özünü təmir etməsi üçün lazım olan maddələr çatmır və oksidativ stress yaranır.
Alimlər bu prosesi “akson homeostazının asılılıq dövrü” adlandırır. Yəni aksonların sağlam qalması üçün daşıma sistemi vacibdir, lakin bu sistemin özü də yenə həmin daşınma ilə gələn bərpa mexanizmlərindən asılıdır. Dövr pozulduqda isə sinir hüceyrələri tədricən sıradan çıxır.
Həmçinin oxuyun
Bu model neyrodegenerativ xəstəliklərin niyə müxtəlif genetik səbəblərə baxmayaraq oxşar şəkildə inkişaf etdiyini izah edən yeni elmi çərçivə təqdim edir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
SOS: Sosial şəbəkələr təhlükə deyil? Alimlərdən gözlənilməz nəticə
Sosial şəbəkələr psixikaya doğrudanmı zərərlidir? Yeni araşdırma “ekran vaxtı” ilə bağlı qorxuları şübhə altına alırCitypost.az-ın məlumatına görə sosial şəbəkələr və videooyunlardan istifadənin psixi sağlamlığın pisləşməsi ilə əlaqəsi bəzən şişirdilmiş ola bilər, mümkün müsbət cəhətlər isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Bu nəticə Mançester Universitetinin yeni araşdırmasında əksini tapıb.Euronews-un məlumatına görə, tədqiqat sosial şəbəkələrdən daha fəal istifadə və ya videooyunların daha tez-tez oynanmasının növbəti bir il ərzində narahatlıq və depressiya əlamətlərini artırdığına dair heç bir sübut aşkar etməyib.Araşdırma müəllifləri bildiriblər ki, bu nəticələr ekran qarşısında keçirilən vaxtın özlüyündə zərərli olması barədə geniş yayılmış fikri sual altına alır və texnologiyalardan istifadədə kontekstin...
21 Yanvar 2026, 13:22
İnsan gözyaşı: Niyə ağlayırıq? - ALİMLƏR AÇIQLADI
Alimlər müəyyən ediblər ki, insanın ağlaması təkcə kədər ifadəsi deyil, həm də sosial bağları gücləndirən və bədəni sakitləşdirən mürəkkəb bioloji siqnaldır.Gözyaşı üç növdən ibarətdir: bazal (gözün daim nəm qalmasını təmin edir), refleks (toz və ya yad cisimə reaksiya olaraq) və duygusal. Duygusal gözyaşı beyindəki emosional bölgələr tərəfindən idarə olunur və tək bir duyğu əks etdirmir — çox vaxt bir neçə hissin qarışığıdır.Araşdırmalar göstərir ki, ağlama bəzən insanı rahatladır. ABŞ-da aparılan tədqiqatlar göstərib ki, ağlamadan əvvəl simpatik sinir sistemi aktivləşir, ağlamadan sonra isə parasimpatik sistem sakitləşdirici təsir göstərir. Lakin depressiya və ya tükenmişlik hallarında bu rahatlama hissi görünməyə bilər.Sosial aspekt də...
19 Yanvar 2026, 20:51
Türkiyədə nəsli kəsilməkdə olan su samuru göründü
Türkiyədə nadir görüntü: nəsli təhlükə altında olan su samuru qeydə alındıCitypost.az Türkiyə mediasına istinadən xəbər verir ki, Türkiyənin Bolu vilayətində yerləşən Yedigöller Milli Parkında nəsli kəsilmə təhlükəsi altında olan su samuru görüntülənib. Məlumatı Türkiyənin Kənd Təsərrüfatı və Meşəçilik naziri İbrahim Yumaklı sosial şəbəkə hesabında paylaşıb.Nazir bildirib ki, qorunan ərazilərdə vəhşi təbiətin təhlükəsiz və sərbəst yaşaması üçün görülən tədbirlər davam etdiriləcək.Yeganə
19 Yanvar 2026, 17:05
Belçikada siqaret qadağasını pozanlara AĞIR cəza veriləcək
Belçikada ictimai yerlərdə siqaret çəkmə qadağasını pozan şəxslərə 8 min (15820 AZN) avroya qədər cərimə tətbiq olunur. Keçən il qüvvəyə minən qanunun icrasına nəzarət bu ildən daha da sərtləşdirilib.Rəsmilərin məlumatına görə, əvvəlki dövrdə pozuntulara əsasən xəbərdarlıq edilirdisə, hazırda qaydalara əməl etməyənlər barəsində maliyyə sanksiyaları tətbiq olunur. Bu tədbirlərin məqsədi cəmiyyəti məlumatlandırmaq və qanuna uyğunlaşmanı təmin etməkdir.Qadağa xüsusilə uşaqlar və ailələrin sıx olduğu əraziləri əhatə edir. Əyləncə parkları, zooparklar, oyun və idman meydançaları, eləcə də uşaq bağçaları, məktəblər, kitabxanalar və xəstəxanaların girişindən 10 metr məsafədə siqaret çəkmək qadağandır. Bu ərazilərdə xəbərdaredici lövhələrin yerləşdirilməsi məcburidir....
19 Yanvar 2026, 16:11
Qışda evdə qalmayın! : Gün işığının gözlənilməz faydası ÜZƏ ÇIXDI
Qış aylarında günlərin qısa, havanın qapalı olması bir çox insanın evdə daha çox vaxt keçirməsinə və təbii işıqla təmasın azalmasına səbəb olur. Lakin yeni bir araşdırma göstərib ki, gün işığı xüsusilə 2-ci tip diabet xəstələrində qan şəkərinin daha stabil qalmasına kömək edə bilər.Citypost.az-ın məlumatına görə İsveçrə və Avropadan olan alimlərin apardığı və Cell Metabolism jurnalında dərc olunan tədqiqatda 2-ci tip diabetli yaşlı iştirakçılar eyni şəraitdə əvvəl təbii gün işığına, daha sonra isə süni işığa məruz qoyulub. Nəticələrə görə, təbii işıq zamanı iştirakçılar gün ərzində daha uzun müddət normal qan şəkəri diapazonunda qalıblar, ani yüksəliş və enişlər isə daha az müşahidə...
18 Yanvar 2026, 12:44
Bir neçə sadə addımla daha az elektrik pulu: Enerjiyə qənaət yolları
Artan elektrik xərcləri bir çox ailə üçün problemə çevrilib. Halbuki gündəlik həyatda edilən kiçik dəyişikliklər həm büdcəni qorumağa, həm də enerji sərfiyyatını azaltmağa kömək edir.Citypost.az-ın məlumatına görə elektrik istehlakı çox vaxt fərqinə varmadan artır. Ştepseldə unudulan cihazlar, lazımsız yanan işıqlar və məişət texnikasının düzgün istifadə olunmaması hesabların yüksəlməsinə səbəb olur. Şüurlu istifadə isə bu prosesi tərsinə çevirə bilər.İşıqlandırmadan düzgün istifadə edinGün ərzində pərdələri açaraq təbii işıqdan maksimum yararlanın, istifadə olunmayan otaqlarda işıqları söndürün. Adi lampalar əvəzinə LED lampalardan istifadə işıqlandırma xərclərini 70 faizə qədər azalda bilər.Gizli sərfiyyata diqqət yetirinTelevizor, kompüter, modem kimi cihazlar söndürülü olsa da, ştepseldə qaldıqda enerji sərf...
17 Yanvar 2026, 18:50
