Düşüncələri ifadə etməyə imkan verən yeni texnologiya hazırlanıb
Maraqlı 22 Yanvar 2026, 12:06
175
Nature Communications jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada insultdan sonra nitq pozuntuları yaşayan insanlar üçün ümidverici texnologiya təqdim olunub. Revoice adlı bu yenilik, xüsusilə dizartriyadan əziyyət çəkən şəxslərin ünsiyyət imkanlarını köklü şəkildə dəyişə bilər. Dizartriya zamanı üz, ağız və qırtlaq əzələləri zəiflədiyindən insan fikirlərini aydın şəkildə səsləndirə bilmir.
Citypost.az-ın məlumatına görə ənənəvi köməkçi texnologiyalardan fərqli olaraq, Revoice nə hərf-hərf mətn yığımı, nə baxışın izlənməsi, nə də invaziv beyin implantları tələb edir. Sistem bədənin çox zəif siqnallarını tutaraq onları real vaxt rejimində axıcı və anlaşılan nitqə çevirir.
Cihaz yumşaq və elastik materialdan hazırlanmış “çoker” formasındadır və gün ərzində boyunda rahat şəkildə daşına bilir. Daxilindəki yüksək həssaslıqlı sensorlar boğaz əzələlərinin mikrotitrəyişlərini — hətta insan səs çıxarmadan dodaqlarını tərpətdikdə belə — qeydə alır. Bundan əlavə, nəbz siqnalları istifadəçinin emosional vəziyyətini müəyyən etmək üçün analiz olunur.
Sistem iki süni intellekt modelinə əsaslanır: birinci model səssiz artikulyasiyanın fraqmentlərini tanıyaraq sözləri bərpa edir, ikinci model isə emosiyaları və kontekstual amilləri (vaxt, əhval-ruhiyyə və s.) analiz edərək qısa ifadələri avtomatik şəkildə daha dolğun və ifadəli cümlələrə çevirir.
Dizartriyadan əziyyət çəkən pasiyentlərin iştirak etdiyi kiçik klinik sınaqda sistem çox aşağı səhv göstəricisi nümayiş etdirib. Ayrı-ayrı sözlər üzrə səhv faizi orta hesabla 4,2%, son mərhələdə isə 2,9% təşkil edib. İştirakçılar ünsiyyətdən məmnunluq səviyyəsinin təxminən 55% artdığını bildiriblər. Onlar artıq tək-tək sözləri deyil, daha geniş düşüncələri ifadə edə bildiklərini qeyd ediblər.
Həmçinin oxuyun
Məsələn, insanın daxili olaraq “Xəstəxanaya gedirik” kimi düşündüyü qısa ifadə sistem tərəfindən kontekst və emosiyalar nəzərə alınaraq belə genişləndirilə bilər:
“Artıq gec olmasına baxmayaraq özümü hələ də pis hiss edirəm; daha nə qədər dözə bilərəm?”
Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, Revoice hələ prototip mərhələsindədir. Texnologiyanın geniş klinik sınaqlardan keçirilməsi, lüğət bazasının zənginləşdirilməsi, çoxdilli dəstəyin yaradılması və xarici serverlərdən asılı olmadan müstəqil işləməsi üzərində işlər davam etdirilməlidir.
Alimlərin fikrincə, bu texnologiya insultdan sonra, eləcə də digər nevroloji pozuntular zamanı sosial izolyasiyanı azaltmağa və pasiyentlərin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa imkan verə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Alimlər açıqladı: Sinir hüceyrələrində “daşıma sistemi” çökəndə xəstəlik başlayır
Alimlər Alzheimer, Parkinson və motor neyron xəstəliyi kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin yaranmasına dair yeni mexanizm irəli sürüblər. Araşdırmaya görə, sinir hüceyrələrində maddələrin daşınmasını təmin edən motor zülallar və bu prosesi həyata keçirən mikrotübül strukturlarındakı pozulmalar xəstəliklərin əsas səbəblərindən biri ola bilər.Citypost.az-ın məlumatına görə Mançester Universitetindən professor Andreas Prokopun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu meyvə milçəkləri üzərində apardığı araşdırmada göstərib ki, fərqli genetik mutasiyalar aksonlarda (sinir liflərində) eyni tip zədələnməyə – mikrotübüllərin bükülməsi və strukturunun pozulmasına – gətirib çıxarır.Araşdırmada qeyd olunur ki, motor zülalların həddindən artıq aktivləşməsi də, tam sıradan çıxması da nəticədə eyni problemə yol açır: hüceyrədaxili daşıma və bərpa sistemi tarazlığını...
21 Yanvar 2026, 16:04
SOS: Sosial şəbəkələr təhlükə deyil? Alimlərdən gözlənilməz nəticə
Sosial şəbəkələr psixikaya doğrudanmı zərərlidir? Yeni araşdırma “ekran vaxtı” ilə bağlı qorxuları şübhə altına alırCitypost.az-ın məlumatına görə sosial şəbəkələr və videooyunlardan istifadənin psixi sağlamlığın pisləşməsi ilə əlaqəsi bəzən şişirdilmiş ola bilər, mümkün müsbət cəhətlər isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Bu nəticə Mançester Universitetinin yeni araşdırmasında əksini tapıb.Euronews-un məlumatına görə, tədqiqat sosial şəbəkələrdən daha fəal istifadə və ya videooyunların daha tez-tez oynanmasının növbəti bir il ərzində narahatlıq və depressiya əlamətlərini artırdığına dair heç bir sübut aşkar etməyib.Araşdırma müəllifləri bildiriblər ki, bu nəticələr ekran qarşısında keçirilən vaxtın özlüyündə zərərli olması barədə geniş yayılmış fikri sual altına alır və texnologiyalardan istifadədə kontekstin...
21 Yanvar 2026, 13:22
İnsan gözyaşı: Niyə ağlayırıq? - ALİMLƏR AÇIQLADI
Alimlər müəyyən ediblər ki, insanın ağlaması təkcə kədər ifadəsi deyil, həm də sosial bağları gücləndirən və bədəni sakitləşdirən mürəkkəb bioloji siqnaldır.Gözyaşı üç növdən ibarətdir: bazal (gözün daim nəm qalmasını təmin edir), refleks (toz və ya yad cisimə reaksiya olaraq) və duygusal. Duygusal gözyaşı beyindəki emosional bölgələr tərəfindən idarə olunur və tək bir duyğu əks etdirmir — çox vaxt bir neçə hissin qarışığıdır.Araşdırmalar göstərir ki, ağlama bəzən insanı rahatladır. ABŞ-da aparılan tədqiqatlar göstərib ki, ağlamadan əvvəl simpatik sinir sistemi aktivləşir, ağlamadan sonra isə parasimpatik sistem sakitləşdirici təsir göstərir. Lakin depressiya və ya tükenmişlik hallarında bu rahatlama hissi görünməyə bilər.Sosial aspekt də...
19 Yanvar 2026, 20:51
Türkiyədə nəsli kəsilməkdə olan su samuru göründü
Türkiyədə nadir görüntü: nəsli təhlükə altında olan su samuru qeydə alındıCitypost.az Türkiyə mediasına istinadən xəbər verir ki, Türkiyənin Bolu vilayətində yerləşən Yedigöller Milli Parkında nəsli kəsilmə təhlükəsi altında olan su samuru görüntülənib. Məlumatı Türkiyənin Kənd Təsərrüfatı və Meşəçilik naziri İbrahim Yumaklı sosial şəbəkə hesabında paylaşıb.Nazir bildirib ki, qorunan ərazilərdə vəhşi təbiətin təhlükəsiz və sərbəst yaşaması üçün görülən tədbirlər davam etdiriləcək.Yeganə
19 Yanvar 2026, 17:05
Belçikada siqaret qadağasını pozanlara AĞIR cəza veriləcək
Belçikada ictimai yerlərdə siqaret çəkmə qadağasını pozan şəxslərə 8 min (15820 AZN) avroya qədər cərimə tətbiq olunur. Keçən il qüvvəyə minən qanunun icrasına nəzarət bu ildən daha da sərtləşdirilib.Rəsmilərin məlumatına görə, əvvəlki dövrdə pozuntulara əsasən xəbərdarlıq edilirdisə, hazırda qaydalara əməl etməyənlər barəsində maliyyə sanksiyaları tətbiq olunur. Bu tədbirlərin məqsədi cəmiyyəti məlumatlandırmaq və qanuna uyğunlaşmanı təmin etməkdir.Qadağa xüsusilə uşaqlar və ailələrin sıx olduğu əraziləri əhatə edir. Əyləncə parkları, zooparklar, oyun və idman meydançaları, eləcə də uşaq bağçaları, məktəblər, kitabxanalar və xəstəxanaların girişindən 10 metr məsafədə siqaret çəkmək qadağandır. Bu ərazilərdə xəbərdaredici lövhələrin yerləşdirilməsi məcburidir....
19 Yanvar 2026, 16:11
Qışda evdə qalmayın! : Gün işığının gözlənilməz faydası ÜZƏ ÇIXDI
Qış aylarında günlərin qısa, havanın qapalı olması bir çox insanın evdə daha çox vaxt keçirməsinə və təbii işıqla təmasın azalmasına səbəb olur. Lakin yeni bir araşdırma göstərib ki, gün işığı xüsusilə 2-ci tip diabet xəstələrində qan şəkərinin daha stabil qalmasına kömək edə bilər.Citypost.az-ın məlumatına görə İsveçrə və Avropadan olan alimlərin apardığı və Cell Metabolism jurnalında dərc olunan tədqiqatda 2-ci tip diabetli yaşlı iştirakçılar eyni şəraitdə əvvəl təbii gün işığına, daha sonra isə süni işığa məruz qoyulub. Nəticələrə görə, təbii işıq zamanı iştirakçılar gün ərzində daha uzun müddət normal qan şəkəri diapazonunda qalıblar, ani yüksəliş və enişlər isə daha az müşahidə...
18 Yanvar 2026, 12:44
