Beyin yaddaşı necə işləyir? Şəxsi xatirələr və faktlar...
Maraqlı 29 Yanvar 2026, 13:30
169
Alimlərin apardığı son tədqiqatlar insan yaddaşı ilə bağlı indiyədək mövcud olan təsəvvürləri dəyişdirə biləcək nəticələr ortaya qoyub. Məlum olub ki, insanın şəxsi həyatında baş vermiş hadisələri xatırlaması ilə ümumi bilik və faktları yadına salması zamanı beynin eyni sahələri aktivləşir. Bu elmi yanaşma yaddaşın ayrı-ayrı sistemlər kimi deyil, vahid və inteqrasiya olunmuş mexanizm əsasında işlədiyini göstərir.
Citypost.az-ın məlumatına görə bu nəticələr yaddaşın işləmə prinsipləri ilə bağlı klassik elmi baxışlara yenidən baxılmasını zəruri edir və xüsusilə yaddaş pozuntularının araşdırılmasında yeni istiqamətlər aça bilər.
Mütəxəssislərin izahına görə, klassik yanaşmada episodik yaddaş insanın şəxsi həyatına aid konkret hadisələri – harada, nə zaman baş verdiyini, həmin anda yaşanan emosiyaları və detalları xatırlamağa imkan verir. Semantik yaddaş isə şəxsi təcrübədən asılı olmayan, ümumi biliklərə – anlayışlara, faktlara, obyekt adlarına və coğrafi məlumatlara cavabdeh hesab olunur. Uzun illər ərzində bu iki yaddaş növünün beyində fərqli neyron şəbəkələri ilə idarə edildiyi düşünülürdü.
Araşdırma zamanı iştirakçılardan ya şəxsi həyatlarına aid hadisələri, ya da faktoloji məlumatları xatırlamaları istənilib. Funksional maqnit-rezonans tomoqrafiyası (fMRT) vasitəsilə yaddaş tapşırıqları yerinə yetirilərkən beynin hansı hissələrinin aktiv olduğu müşahidə edilib. Nəticələr isə gözlənilənin əksinə olub – hər iki halda beynin eyni “yaddaş nüvəsi”nin fəaliyyət göstərdiyi müəyyən edilib.
Həmçinin oxuyun
Alimlər qeyd edirlər ki, episodik və semantik yaddaş arasında aydın fərqlərin aşkar olunmaması beynin məlumatları daha geniş və bütöv şəkildə emal etdiyini göstərir. Bu isə yaddaşın sərt şəkildə ayrılmış mexanizmlər deyil, bir-biri ilə sıx əlaqəli proseslər üzərində qurulduğunu sübut edir.
Mütəxəssis rəylərinə görə, bu elmi kəşf demensiya və Altsheymer xəstəliyi kimi halların daha dərindən anlaşılmasına kömək edə bilər. Çünki bu xəstəliklər zamanı həm şəxsi xatirələr, həm də ümumi biliklər tədricən zəifləyir. Yeni yanaşma gələcəkdə müalicə metodlarının və dəstək mexanizmlərinin inkişafına da töhfə verə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Bananın faydaları və zərərləri: Hər gün yeyilən bu meyvənin sirri
Banana dünyanın ən çox yeyilən meyvələrindən biridir. Tropik bölgələrdə təbii olaraq yetişən bu meyvə, qida dəyərləri, enerji mənbəyi və sadə qida kimi istifadəsi ilə gündəlik rasionumuzda geniş yer tutur. Təbii şəkərləri və lif tərkibi ilə diqqət çəkən banana həm sağlamlıq, həm də bəzi hallarda ehtiyatla yanaşma tələb edən tərəfləri ilə maraqlıdır.Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislərin fikrinə görə, bananın əsas üstünlüklərindən biri onun enerji verən xüsusiyyətidir. Bu meyvə təbii şəkərlər – qlükoza, fruktoza və sakkarozla zəngindir. Bu səbəbdən, idmançılar və aktiv həyat tərzi sürən insanlar üçün banan tez enerji qaynağı rolunu oynayır. Dietoloqlar bildirirlər ki, bir orta boy banan təxminən 100–120 kalori...
29 Yanvar 2026, 13:40
Dil bilmədən xaricdə itmək: panika yox, düzgün qərar
Xarici ölkəyə səyahət bir çoxları üçün istirahət, kəşf və yeni təcrübələr deməkdir. Lakin bəzən planlı və rahat görünən bir səfər gözlənilməz vəziyyətlərlə də yadda qala bilər. Dilini bilmədiyin bir ölkədə yolu azmaq isə insanı ən tez təşvişə salan hallardandır. Xüsusilə də ilk dəfə xaricə çıxan azərbaycanlı turistlər üçün bu durum psixoloji gərginlik yarada bilər. Halbuki belə anlarda düzgün davranış həm təhlükəsizliyi təmin edir, həm də vəziyyətdən rahat çıxmağa kömək edir.Citypost.az-ın məlumatına görə, ən böyük səhv panikaya qapılmaqdır. İnsan qorxuya düşdükdə nə məkanla bağlı xatirələrini dəqiqləşdirə bilir, nə də qarşısına çıxan imkanlardan düzgün istifadə edir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, yolu azdığını anlayan...
29 Yanvar 2026, 10:44
Şərabı necə içməli? Qırmızı şərab üçün ən uyğun yeməklər
Süfrə mədəniyyəti təkcə yemək-içmək vərdişi deyil, həm də zövq, ölçü və bilik məsələsidir. Dünyada minilliklərdir ki, qırmızı şərab sadəcə içki kimi yox, mədəniyyətin, ünsiyyətin və estetik baxışın bir parçası kimi qəbul olunur. Lakin qırmızı şərabın dadını tam hiss etmək üçün onu nə ilə içdiyimiz həlledici rol oynayır. Yanlış seçilmiş yemək şərabın keyfiyyətini kölgədə qoya, düzgün uyğunluq isə dad çalarlarını daha da zənginləşdirə bilər. Məhz bu səbəbdən qırmızı şərabın hansı yeməklə və çərəzlə daha yaxşı getdiyi mövzusu həm oxucular, həm də qida mütəxəssisləri üçün aktualdır.Citypost.az-ın məlumatına görə, qida üzrə mütəxəssislərin və somelyelərin fikrincə, qırmızı şərabın seçimi ilk növbədə onun növü və...
28 Yanvar 2026, 10:04
Kivi meyvəsinin bilinməyən tərəfləri
Vitamin deposu kimi tanınan kivi illərdir sağlam qidalanmanın simvollarından biridir. C vitamini, lif və antioksidantlarla zəngin olan bu ekzotik meyvə bir çoxları üçün gündəlik rasionun ayrılmaz hissəsidir. Ancaq mütəxəssislər xəbərdarlıq edir: kivi hər nə qədər faydalı olsa da, bəzi hallarda orqanizm üçün gözlənilməz problemlərə yol aça bilər.Aparılan müşahidələr göstərir ki, kivi güclü allergen meyvələr siyahısına daxildir. Xüsusilə ağız boşluğunda qaşınma, dildə yanma və boğazda narahatlıq hissi yaradan hallar kifayət qədər yayğındır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, lateksə və bəzi meyvələrə qarşı allergiyası olan şəxslərdə kiviyə həssaslıq riski daha yüksəkdir.Kivinin tərkibində olan aktinidin adlı ferment həzm prosesini sürətləndirsə də, hər orqanizm bunu eyni...
27 Yanvar 2026, 16:16
Şəxs adını daşıyan ölkələr...
Bir şəxsin adını daşıyan, şəhər, rayon, kənd, küçə, məktəb, ali təhsil ocağı, saray, park, xiyaban görmüşdük və eşitmişdik... Dünyada 8 ölkə mövcuddur ki, onlar şəxslərin adlarını daşıyır. Onlar hansılardır...ABŞ – Amerika materikinin adı İtalyan dənizçisi və səyyah Ameriqo Vespuççi ilə bağlıdır. O, bu torpaqların yeni materik olması fikrini ilk müdafiə edənlərdən biri olmuşdur. Filippin – Ölkənin adı İspaniya Kralı II Filippin şəhəfinə verilmişdir. XV əsrdən İspaniya müstəmləkəsi olan adalar krala ithafən (Last İstas Filippinas) olaraq adlandırılmışdır. Lixtenşteyn - ölkə uzun illər hakimiyyətdə olan Lixtenşteyn ailəsinin soyadını daşıyır. Ölkənin bu ailəyə mənsub olan knyazlar idarə edir. Marşal adaları – adalar XVIII əsrdə bu ərazini...
26 Yanvar 2026, 16:10
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk Şeyxülislamı kim olub? - O tarixdə 2 dəfə Şeyxülislam seçilmiş yeganə şəxsdir
Əsl adı Zeynalabdin Molla Cavad oğlu Ağaəlizadə olan Şeyxülislam Axund Ağa Cavad oğlu Əlizadə 1871-ci il oktyabr ayının 22-də Bakının Pirşağa kəndində ruhani ailəsində anadan olmuşdu. Atası Hacı Məhəmməd Cavad dövrünün çox tanınmış din xadimlərindən və hörmətli ziyalılarından sayılırdı. Gəncliyində Ağa Əlizadə ali dini təhsil almaq üçün Bağdada gedir. Bağdad Universitetinin İlahiyyət fakültəsini bitirdikldən sonra Nəcəf şəhərindəki Ali Dini Universitetində təhsilini davam etdirir. 1896-cı ildə 25 yaşında Nəcəfdə Dini Universitetdə təhsilini uğurla başa vurub, “Axund” rütbəsi qazanan Ağa Əlizadə doğma vətəninə qayıdır və İçərişəhərdə məhəllə məscidlərindən birində axundluq edir. 32 yaşında “Təzəpir” məscidinin axundu olur. 1904-cü ildə Axund Ağa Qafqaz...
26 Yanvar 2026, 14:55
