Neft necə yaranır? - Maraqlı FAKT
Maraqlı 18 Mart 2026, 14:01
177
Neftin mənşəyi ilə bağlı geniş qəbul olunan elmi versiyaya görə, bu təbii sərvət milyonlarla il əvvəl qədim dənizlərdə yaşamış mikroskopik canlıların qalıqlarından formalaşıb. Bu proses geologiyada üzvi mənşəli (biogen) nəzəriyyə kimi tanınır.
Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin fikrincə, qədim okeanlar və dənizlər fitoplankton və zooplankton kimi mikroskopik orqanizmlərlə zəngin olub. Bu canlılar öldükdən sonra onların qalıqları dəniz dibinə çökərək qum və lil təbəqələri ilə qarışıb. Zaman keçdikcə həmin təbəqələr üzərinə yeni çöküntülər yığılıb və milyon illər ərzində böyük təzyiq və yüksək temperatur təsiri altında kimyəvi dəyişikliklər baş verib.
Nəticədə üzvi qalıqlar oksigensiz mühitdə tədricən mürəkkəb karbon birləşmələrinə çevrilib. Bu proses nəticəsində əvvəlcə kerogen, daha sonra isə neft və təbii qaz əmələ gəlib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, əgər bu orqanizmlər çöküntü qatları ilə örtülməsəydi, oksigen təsiri altında tamamilə parçalanardılar.
Qeyd olunur ki, neftin tərkibi və xüsusiyyətləri onun formalaşdığı şəraitdən — temperaturdan, təzyiqdən, dərinlikdən və ilkin biokütlənin tərkibindən asılıdır. Buna görə də müxtəlif bölgələrdə hasil olunan neft eyni olmur. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanında çıxarılan neftin kimyəvi tərkibi Sibir yataqlarından fərqlənə bilər.
Elm adamları hesab edirlər ki, neftin yaranması uzun geoloji proseslərin nəticəsidir və bu təbii sərvətin formalaşması milyon illər tələb edir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Solaxaylıqla bağlı maraqlı faktlar
Solaxaylıq uzun illərdir həm elmi, həm də sosial baxımdan maraq doğuran mövzulardan biri olaraq qalır. Araşdırmalar göstərir ki, bu xüsusiyyət təkcə fərdi seçim deyil, müxtəlif amillərin təsiri ilə formalaşan mürəkkəb bir prosesdir.Citypost.az-ın xəbərinə görə, tarix boyu solaxay insanlara münasibət birmənalı olmayıb. Xüsusilə orta əsr Avropasında solaxaylıq bəzən mənfi xüsusiyyət kimi dəyərləndirilir, bu cür insanlar şübhə ilə qarşılanırdı.Statistik göstəricilər isə dünyada insanların təxminən 10 faizinin solaxay olduğunu ortaya qoyur. Yəni hər 10 nəfərdən yalnız biri sol əli ilə üstün fəaliyyət göstərir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, solaxaylıq tam şəkildə genetik faktorlarla izah olunmur. Bu xüsusiyyətin formalaşmasında irsi amillərlə yanaşı, ətraf mühit və davranış faktorlarının...
18 Mart 2026, 14:11
“Cücəni payızda sayarlar” ifadəsinin mənası
“Cücəni payızda sayarlar” ifadəsinin mənşəyi və mənasıCitypost.az xəbər verir ki, “Cücəni payızda sayarlar” ifadəsi xalq arasında geniş istifadə olunan məcazi deyimlərdəndir. Ən çox yayılmış versiyaya görə, bu ifadə quşçuluqla məşğul olan kənd təsərrüfatı mühitində formalaşıb.Mütəxəssislərin izahına əsasən, yumurtadan yeni çıxan cücələr dərhal istifadə və ya gəlir mənbəyi hesab olunmurdu. Onların böyüməsi üçün müəyyən vaxt lazım idi. Cücələr əsasən isti aylarda yumurtadan çıxdığından, onlardan real fayda götürmək daha çox payız fəslində mümkün olurdu. Lakin bu müddətə qədər bütün cücələrin sağ qalacağına zəmanət yox idi — xəstəliklər, təbii səbəblər və digər təhlükələr onların bir hissəsinin məhv olmasına gətirib çıxarırdı.Bu səbəbdən kəndlilər nəticə...
17 Mart 2026, 12:04
"Böyük Təmizlik" marafonuna START verildi: Evlərdə yenilənmə mövsümü
Baharın gəlişi ilə Azərbaycanın hər bir guşəsində onilliklərdir dəyişməyən, adət-ənənə halını almış böyük "təmizlik marafonu" yenidən start götürüb. Hər il mart ayının gəlişi ilə evlərdə başlayan bu hərəkətlilik sadəcə məişət işi deyil, həm də təbiətin oyanışına paralel olaraq mənzillərin yenilənməsi, qışın yorğunluğunun divarlar arasından atılması ritualı hesab olunur.Citypost.az xəbər verir ki, bu prosesin əsas qəhrəmanları olan qadınlar üçün bahar təmizliyi pərdələrin yuyulmasından tutmuş, şkafların ən dərin künclərindəki əşyaların nizama salınmasına qədər geniş bir sahəni əhatə edir. Uzun illərdir formalaşan bu ənənəyə görə, bayram ərəfəsində evin hər bir guşəsi əl gəzdirilməli, tozdan və lazımsız yükdən təmizlənməlidir. Xalçaların çırpılması, pəncərələrin bahar günəşini...
17 Mart 2026, 11:56
Günah keçisi ifadəsinin dini mənşəyi və mənası
“Günah keçisi” ifadəsi həm dini, həm də məcazi mənada istifadə olunan anlayışdır və tarixi kökləri qədim yəhudi ənənəsinə dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin izahına görə, termin qədim yəhudilikdə Bağışlanma Günü (Yom Kippur) mərasimi ilə bağlıdır. Bu mərasimdə kahin xalqın günahlarını simvolik olaraq bir keçiyə yükləyir və həmin keçi səhraya buraxılırdı. Məqsəd günahların rəmzi şəkildə uzaqlaşdırılmasını ifadə etmək idi.Zaman keçdikcə bu dini ənənədən qaynaqlanan ifadə məcazi mənada işlənməyə başlayır. Hazırda “günah keçisi” dedikdə haqsız yerə günahlandırılan , yaxud başqalarının səhvinə görə məsuliyyət daşıyan şəxs saxlanılır.Ekspertlərin qeyd etdiyinə görə, bu anlayış müasir cəmiyyətdə geniş istifadə olunur. Ailə, iş mühiti və ya ictimai...
17 Mart 2026, 11:37
Niyə yeməkdən sonra yuxumuz gəlir?
Yeməkdən sonra yaranan yuxululuq halları “qida qonması” kimi tanınır və mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu, normal fizioloji proses hesab olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə,Karbohidratlarla zəngin qidalar — məsələn, çörək, makaron və şirniyyat — qəbul edildikdə qanda şəkərin səviyyəsi qısa müddətdə yüksəlir. Bu isə orqanizmdə insulin hormonunun ifrazını artırır. İnsulin qandakı şəkəri hüceyrələrə daşıyaraq enerji təmin edir. Bəzi hallarda bu proses nəticəsində qan şəkərinin səviyyəsi sürətlə dəyişir və orqanizm “yavaşlama” siqnalı alır. Nəticədə insan özünü yuxulu hiss edə bilər.Mütəxəssislər bildirirlər ki, qida tərkibində olan zülal da yuxululuğa təsir göstərir. Zülalda mövcud olan triptofan adlı amin turşusu beynə təsir edərək serotonin və melatonin hormonlarının ifrazında...
16 Mart 2026, 12:12
Heyvanlar aləminin bilinməyən "dahi" tərəfləri
Zoologiya və etologiya sahəsində aparılan son tədqiqatlar göstərir ki, heyvanlar aləmi bizim təsəvvür etdiyimizdən qat-qat mürəkkəb və intellektual bir quruluşa malikdir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bioloji baxımdan hər bir növün sağ qalma mexanizmi mühəndislik möcüzəsi kimi qiymətləndirilir. Məsələn, bir çox insanın sadəcə "yavaş" kimi tanıdığı ilbizlər, əslində heyrətamiz bir dözümlülük nümayiş etdirərək, əlverişsiz hava şəraitində 3 ilə qədər yuxuya gedə bilirlər. Bu, təbiətin enerji qənaəti sahəsindəki ən mükəmməl strategiyalarından biridir.Dəniz dünyasında isə intellekt səviyyəsi tamamilə fərqli bir ölçüdədir. Kalmarlar və osminoqlar sinir sistemlərinin mürəkkəbliyi ilə elm adamlarını təəccübləndirməyə davam edir. Xüsusilə osminoqların üç ürəyə və doqquz beyinə (hər qolda bir mini-beyin) sahib...
13 Mart 2026, 17:51
