Ölüm anında beyində nə baş verir? – Elmi faktlar və cavabsız suallar
Maraqlı 07 May 2026, 11:19
325
İnsan orqanizmi üçün ölüm anı çox zaman “ani son” kimi qəbul olunur. Lakin elmi araşdırmalar göstərir ki, ürək dayandığı anda hər şey dərhal bitmir. Əksinə, həmin an beyində olduqca mürəkkəb və qısa müddətli, lakin intensiv bir proses başlayır.
Citypost.az-ın məlumatına əsasən,
Tibbi baxımdan ölüm, ürəyin və tənəffüsün dayanması ilə müəyyən edilir. Amma bu, beynin eyni anda fəaliyyətini dayandırması demək deyil. Araşdırmalara görə, ürək dayandıqdan sonra beyində təxminən 20–40 saniyə ərzində elektrik aktivliyi davam edir. Bu müddət ərzində beyin son enerji ehtiyatlarından istifadə edərək fəaliyyətini qorumağa çalışır.
2013-cü ildən etibarən aparılan EEG tədqiqatlarında ölümə yaxın vəziyyətdə olan bəzi xəstələrdə yüksək tezlikli beyin dalğalarının – xüsusilə gamma dalğalarının – qəfil artdığı müşahidə edilib.Bu dalğalar adətən şüur, diqqət və yaddaş prosesləri ilə əlaqələndirilir. Bu isə o deməkdir ki, beyin tam sönməzdən əvvəl qısa müddətlik “yüksək fərqindəlik” vəziyyətinə keçə bilər.
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu hal ölümə yaxın təcrübələr (near-death experiences) ilə bağlı bəzi fenomenləri qismən izah edə bilər. Məsələn, insanların “zamanın yavaşlaması”, “həyatın göz önündən keçməsi” və ya “bədəndən ayrılma hissi” yaşadıqlarını bildirməsi bu proseslə əlaqəli ola bilər.
Oksigen səviyyəsi azaldıqca beyin fəaliyyətini birdən-birə yox, mərhələli şəkildə itirir. İlk olaraq məntiq, qərarvermə və hərəkətə nəzarət edən sahələr funksiyasını itirir. Daha sonra emosional mərkəzlər zəifləyir və ən sonda insanın “mənlik” hissini formalaşdıran neyron şəbəkələri fəaliyyətini dayandırır.
Həmçinin oxuyun
Ürək dayandıqdan sonra təxminən 3–6 dəqiqə ərzində beyində geri dönüşü olmayan neyron zədələnməsi başlayır. Bu mərhələdən sonra şüurun davam edib-etmədiyi isə hələ də elmin tam cavab verə bilmədiyi suallardan biridir.
Alimlər bir məsələdə razıdır: ölüm anı beynin sadəcə passivləşdiyi bir mərhələ deyil. Əksinə, bu, qısa müddət ərzində yüksək aktivliyin müşahidə oluna biləcəyi kompleks bir keçid prosesidir.
Bəlkə də ən böyük sual hələ də açıq qalır: bədən susduqda, şüur da həqiqətən susurmu? Bu sualın cavabı isə hələ də elmin araşdırma mövzusudur.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Parazitlərin “zihin nəzarəti”: Dəvədəlləyi və at tükü qurdu
Təbiətdə ən qəribə və eyni zamanda ən narahatedici hadisələrdən biri parazitlərin öz sahib orqanizmlərinin davranışını dəyişdirməsidir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu fenomenə “parazitar davranış manipulyasiyası” deyilir və onun ən məşhur nümunələrindən biri də dəvədəlləyi (mantis) ilə at tükü qurdu arasında baş verən prosesdir.At tükü qurdu kimi tanınan bu parazitlər əslində Nematomorpha qrupuna aiddir. Onların həyat dövrü olduqca mürəkkəb və dramatikdir. Parazit yumurta mərhələsindən sonra kiçik həşəratların bədəninə daxil olur və orada həftələrlə, bəzən aylarla inkişaf edir. Bu müddət ərzində dəvədəlləyi tamamilə normal həyatını davam etdirir – ov edir, hərəkət edir, qidalanır və bədənində böyüyən yad orqanizmdən xəbərsiz qalır.Lakin ən dramatik mərhələ parazitin...
07 May 2026, 11:24
Divarlar üçün təhlükə: Su sızmaları tikililərdə ciddi problemlər yaradır
Tikinti sahəsində mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, binaların dayanıqlılığı üçün ən böyük risklərdən biri məhz sudur. Xüsusilə bünövrə və zirzəmi divarlarında yığılan su zamanla ciddi konstruktiv problemlərə səbəb ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki,mütəxəssislərin sözlərinə görə, su torpaq qatında toplanaraq çıxış yolu tapmadıqda divarlara hidrostatik təzyiq göstərir. Bu təzyiq nəticəsində əvvəlcə xırda çatlar yaranır, daha sonra isə bu çatlar genişlənərək divarların deformasiyasına və hətta çökməsinə gətirib çıxara bilər.Qeyd olunur ki, problem yalnız konstruksiya ilə məhdudlaşmır. Divarlara sızan rütubət kif, göbələk və xoşagəlməz qoxuların yaranmasına səbəb olur ki, bu da yaşayış mühitinin sağlamlığına mənfi təsir göstərir.Mütəxəssislər bildirir ki, bu cür halların qarşısını almaq...
07 May 2026, 11:22
Yuxuda zaman niyə sürətlə keçir? – Beynin gizli mexanizmləri
Yatarkən zamanın necə sürətlə keçdiyini demək olar ki, hər kəs hiss edib. Sanki başımızı yastığa qoyuruq və bir an sonra artıq səhər açılır. Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hiss sadəcə təsəvvür deyil – onun arxasında beynimizin işləmə prinsipləri dayanır.İnsan beynində zamanın qavranılmasına cavabdeh olan xüsusi mexanizmlər var. Oyaq olduğumuz zaman ətraf mühitdən gələn siqnallar – işıq, səs, hərəkət, hadisələrin ardıcıllığı – beynimizə davamlı olaraq “zaman keçir” mesajı verir. Bu siqnallar sayəsində saniyələri, dəqiqələri və saatları daha real hiss edirik. Lakin yuxu zamanı bu xarici stimullar demək olar ki, minimuma enir və beynin zaman hissini formalaşdıran aktivliyi zəifləyir.Yuxunun xüsusilə REM (Rapid Eye Movement)...
06 May 2026, 11:12
Radiasiya nədir? – Görünməyən, amma həyatımızın bir hissəsi olan enerji
Radiasiya enerjinin dalğa və ya hissəciklər şəklində yayılmasıdır. Biz onu nə görə, nə də qoxuya bilirik, lakin buna baxmayaraq radiasiya ətrafımızda daim mövcuddur. Hətta hazırda belə hər birimiz müəyyən miqdarda radiasiyanın təsiri altındayıq.Citypost.az xəbər verir ki, radiasiyanın iki əsas növü var: təbii və süni radiasiya. Təbii radiasiya Yer üzündə həyat yarandığı gündən mövcuddur. Günəşdən gələn şüalar, kosmosdan daxil olan kosmik şüalanma, torpaqdan, sudan və havadan yayılan radiasiya bunun əsas mənbələridir. Hətta gündəlik qidalarımızın bəziləri də çox kiçik miqdarda radiasiya yayır. Məsələn, banan kimi meyvələrin tərkibində olan kalium elementi zəif radiasiya mənbəyi sayılsa da, bu, insan sağlamlığı üçün heç bir təhlükə...
06 May 2026, 11:05
Balon balığı: Təbiətin zəhərli müdafiə mühəndisi
Balon balığı (puffer fish) dəniz ekosisteminin ən maraqlı və eyni zamanda ən təhlükəli canlılarından biridir. İlk baxışda adi bir dəniz balığı kimi görünsə də, onun həm davranışı, həm də bioloji xüsusiyyətləri onu digər növlərdən kəskin şəkildə fərqləndirir. Bu növ xüsusilə özünü müdafiə mexanizmi və orqanizmindəki güclü zəhər ilə tanınır.Citypost.az-ın məlumatına görə, balon balığının ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun müdafiə reaksiyasıdır. Təhlükə hiss etdikdə balıq suyu və ya havanı udaraq bədənini şişirdir və ölçüsünü bir neçə dəfə artırır. Bu proses nəticəsində o, yırtıcılar üçün daha iri və udulması çətin bir obyektə çevrilir. Bu davranış onun sağ qalma strategiyasının əsas hissəsidir.Digər mühüm xüsusiyyət...
06 May 2026, 10:43
Qırmızı Körpü – Tarixin izlərini yaşadan abidə
XII–XIII əsrlər Azərbaycan memarlığının ən parlaq dövrlərindən biri hesab olunur. Bu dövrdə ölkə ərazisində yalnız şəhərlər və qalalar deyil, həm də mühüm ticarət yollarını birləşdirən möhtəşəm körpülər inşa edilib. Həmin abidələrdən biri də Qırmızı Körpüdür.Citypost.az-ın məlumatına görə, xram çayı üzərində yerləşən bu tarixi körpü qədim karvan yollarının üzərində salınıb və uzun illər ticarət karvanlarının təhlükəsiz keçidini təmin edib. Körpü xalq arasında “Sınıq körpü” adı ilə də tanınır. Bu adın yaranması ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Mənbələrdə qeyd olunur ki, tikilinin orta hissəsinin müəyyən dövrlərdə zədələnməsi və ya “sınıq” görünüş alması bu adın formalaşmasına səbəb olub.Körpünün dəqiq inşa tarixi tam məlum...
06 May 2026, 10:04
