Radiasiya nədir? – Görünməyən, amma həyatımızın bir hissəsi olan enerji
Maraqlı 06 May 2026, 11:05
266
Radiasiya enerjinin dalğa və ya hissəciklər şəklində yayılmasıdır. Biz onu nə görə, nə də qoxuya bilirik, lakin buna baxmayaraq radiasiya ətrafımızda daim mövcuddur. Hətta hazırda belə hər birimiz müəyyən miqdarda radiasiyanın təsiri altındayıq.
Citypost.az xəbər verir ki, radiasiyanın iki əsas növü var: təbii və süni radiasiya. Təbii radiasiya Yer üzündə həyat yarandığı gündən mövcuddur. Günəşdən gələn şüalar, kosmosdan daxil olan kosmik şüalanma, torpaqdan, sudan və havadan yayılan radiasiya bunun əsas mənbələridir. Hətta gündəlik qidalarımızın bəziləri də çox kiçik miqdarda radiasiya yayır. Məsələn, banan kimi meyvələrin tərkibində olan kalium elementi zəif radiasiya mənbəyi sayılsa da, bu, insan sağlamlığı üçün heç bir təhlükə yaratmır.
Süni radiasiya isə insan fəaliyyəti nəticəsində yaranır. Tibb sahəsində istifadə olunan rentgen və kompüter tomoqrafiyası cihazları, nüvə elektrik stansiyaları və bəzi sənaye qurğuları buna nümunədir. Bu növ radiasiya düzgün nəzarət və qaydalara uyğun istifadə olunduqda faydalıdır, lakin nəzarətsiz və yüksək dozada olduqda insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yarada bilər.
Radiasiyanın ən təhlükəli formalarından biri ionlaşdırıcı radiasiyadır. Bu tip radiasiya hüceyrələrin strukturuna təsir edərək DNT-ni zədələyə bilər. Xüsusilə atom bombası partlayışı zamanı yaranan radiasiya bunun ən ağır nümunələrindəndir. Belə hallarda təkcə partlayışın gücü deyil, həm də ətrafa yayılan radioaktiv maddələr uzun illər boyunca torpağı, suyu və havanı çirkləndirərək canlılar üçün təhlükə yaradır.
Radiasiya insan orqanizminə daxil olduqda hüceyrələrə təsir göstərir. Kiçik dozalar adətən təhlükəli sayılmır və bədən tərəfindən müəyyən qədər kompensasiya oluna bilir. Hətta tibbdə radiasiyadan geniş istifadə olunur. Məsələn, xərçəng xəstəliklərinin müalicəsində tətbiq edilən şüa terapiyası məhz radiasiyanın nəzarətli istifadəsinə əsaslanır və xəstə hüceyrələrin məhv edilməsinə kömək edir.
Həmçinin oxuyun
Lakin yüksək dozada və uzun müddət radiasiyaya məruz qalmaq ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bu zaman hüceyrələr zədələnir, genetik dəyişikliklər baş verir və müxtəlif xəstəliklərin yaranma riski artır. Ona görə də radiasiya ilə işlənən bütün sahələrdə təhlükəsizlik qaydalarına ciddi riayət olunur.
Nəticə olaraq demək olar ki, radiasiya nə tamamilə zərərli, nə də tamamilə faydalı bir anlayışdır. Onun təsiri dozasından və istifadə formasından asılıdır. Düzgün nəzarət altında radiasiya insan həyatını xilas edən güclü bir vasitəyə çevrilə bilər, lakin nəzarətsiz olduqda ciddi təhlükə mənbəyidir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Yuxuda zaman niyə sürətlə keçir? – Beynin gizli mexanizmləri
Yatarkən zamanın necə sürətlə keçdiyini demək olar ki, hər kəs hiss edib. Sanki başımızı yastığa qoyuruq və bir an sonra artıq səhər açılır. Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hiss sadəcə təsəvvür deyil – onun arxasında beynimizin işləmə prinsipləri dayanır.İnsan beynində zamanın qavranılmasına cavabdeh olan xüsusi mexanizmlər var. Oyaq olduğumuz zaman ətraf mühitdən gələn siqnallar – işıq, səs, hərəkət, hadisələrin ardıcıllığı – beynimizə davamlı olaraq “zaman keçir” mesajı verir. Bu siqnallar sayəsində saniyələri, dəqiqələri və saatları daha real hiss edirik. Lakin yuxu zamanı bu xarici stimullar demək olar ki, minimuma enir və beynin zaman hissini formalaşdıran aktivliyi zəifləyir.Yuxunun xüsusilə REM (Rapid Eye Movement)...
06 May 2026, 11:12
Balon balığı: Təbiətin zəhərli müdafiə mühəndisi
Balon balığı (puffer fish) dəniz ekosisteminin ən maraqlı və eyni zamanda ən təhlükəli canlılarından biridir. İlk baxışda adi bir dəniz balığı kimi görünsə də, onun həm davranışı, həm də bioloji xüsusiyyətləri onu digər növlərdən kəskin şəkildə fərqləndirir. Bu növ xüsusilə özünü müdafiə mexanizmi və orqanizmindəki güclü zəhər ilə tanınır.Citypost.az-ın məlumatına görə, balon balığının ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun müdafiə reaksiyasıdır. Təhlükə hiss etdikdə balıq suyu və ya havanı udaraq bədənini şişirdir və ölçüsünü bir neçə dəfə artırır. Bu proses nəticəsində o, yırtıcılar üçün daha iri və udulması çətin bir obyektə çevrilir. Bu davranış onun sağ qalma strategiyasının əsas hissəsidir.Digər mühüm xüsusiyyət...
06 May 2026, 10:43
Qırmızı Körpü – Tarixin izlərini yaşadan abidə
XII–XIII əsrlər Azərbaycan memarlığının ən parlaq dövrlərindən biri hesab olunur. Bu dövrdə ölkə ərazisində yalnız şəhərlər və qalalar deyil, həm də mühüm ticarət yollarını birləşdirən möhtəşəm körpülər inşa edilib. Həmin abidələrdən biri də Qırmızı Körpüdür.Citypost.az-ın məlumatına görə, xram çayı üzərində yerləşən bu tarixi körpü qədim karvan yollarının üzərində salınıb və uzun illər ticarət karvanlarının təhlükəsiz keçidini təmin edib. Körpü xalq arasında “Sınıq körpü” adı ilə də tanınır. Bu adın yaranması ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Mənbələrdə qeyd olunur ki, tikilinin orta hissəsinin müəyyən dövrlərdə zədələnməsi və ya “sınıq” görünüş alması bu adın formalaşmasına səbəb olub.Körpünün dəqiq inşa tarixi tam məlum...
06 May 2026, 10:04
İsrafil Hacıyevin malikanəsi: Bakının gizli memarlıq incisi
Bakının mərkəzində yerləşən bəzi binalar ilk baxışdan adi yaşayış evi təsiri bağışlasa da, onların divarları arasında zəngin tarix və incə memarlıq zövqü gizlənir. Belə tikililərdən biri də tanınmış Bakı milyonçusu Kərbəlayı İsrafil Hacıyevin malikanəsidir.Citypost.az xəbər verir ki, bu tarixi bina Bakı şəhərinin mərkəzində, Cəfər Cabbarlı küçəsində yerləşir və 1910–1912-ci illərdə inşa olunub. Tikilinin sifarişçisi Bakı şəhər Dumasının üzvü, dövrünün tanınmış neft sahibkarlarından biri olan İsrafil Hacıyev olub.Layihənin müəllifi isə paytaxtın memarlıq simasına mühüm töhfələr vermiş məşhur memar Yosif Ploşkodur.Məlumdur ki, Yosif Ploşko Səadət Sarayının tikintisini tamamladıqdan sonra növbəti sifarişi məhz Hacıyevdən alıb. İsrafil Hacıyev Avropanın müxtəlif ölkələrinə səyahətlər etdiyindən, öz...
06 May 2026, 09:03
İtlər daha ağıllıdır, yoxsa pişiklər? Alimlər nə deyir?
Bu mübahisə illərdir davam edir və cavab düşündüyündən daha maraqlıdır. Elmi araşdırmalar göstərir ki, itlər beyin qabığında təxminən 530 milyon neyrona sahibdir. pişiklər isə bu baxımdan təxminən 250 milyon neyrona malikdir. Beynin bu hissəsi planlama, qərarvermə və mürəkkəb davranışlarla bağlıdır.Citypost.az xəbər verir ki , Bu səbəbdən itlər adətən əmrləri daha yaxşı anlayır, insan emosiyalarını oxumaqda və sosial ünsiyyətdə daha uğurlu olurlar. Onlar insanla əməkdaşlıq etməyə daha uyğun inkişaf ediblər.Amma bu o demək deyil ki, pişiklər “daha az ağıllıdır”. Sadəcə onların zəkası fərqli istiqamətdə inkişaf edib. Pişiklər daha müstəqildir, problemləri təkbaşına həll etməkdə, mühitə uyğunlaşmaqda və məkan orientasiyasında çox bacarıqlıdırlar.Alimlərin fikrincə,...
05 May 2026, 11:00
Pul xoşbəxtlik gətirirmi? - Maraqlı FAKT
Cavab düşündüyündən daha balanslıdır. Pul, xüsusilə əsas ehtiyacları – yemək, ev, sağlamlıq və təhlükəsizlik kimi vacib məsələləri təmin edənə qədər insanın həyat keyfiyyətini və xoşbəxtliyini artırır. Citypost.az xəbər verir ki, bu mərhələdə maddi sabitlik stressi azaldır və insanı daha rahat hiss etdirir.Amma maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, müəyyən həddən sonra gəlirin artması xoşbəxtliyi eyni sürətlə artırmır. Bu hal azalan fayda qanunu kimi izah olunur. Yəni, ilkin qazanc artımı böyük fərq yaratsa da, sonrakı artımların təsiri daha zəif olur.Pul rahatlıq, seçim azadlığı və təhlükəsizlik verir. Amma daxili məmnuniyyət, münasibətlər, məqsəd hissi və psixoloji rifah kimi amillər də ən az pul qədər vacibdir.Yəni qısa...
05 May 2026, 10:52
