İnsanlarda “gələcək planım yoxdur” hissi niyə yaranır?  

İnsanlarda “gələcək planım yoxdur” hissi niyə yaranır?

Bəzi insanlar həyatda istiqamətsizlik, “gələcəyim üçün plan qura bilmirəm” və ya ümumiyyətlə uzunmüddətli məqsədlərin olmaması hissini yaşayırlar. Bu vəziyyət çox vaxt sadəcə motivasiya çatışmazlığı kimi görünsə də, əslində daha dərin psixoloji və neyrobioloji səbəblərə dayanır.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, bu hissin əsas formalaşma səbəblərindən biri uzunmüddətli stress və “sağ qalmaq rejimi”dir. İnsan beyni təhlükə və qeyri-sabitlik şəraitində olduqda prioritetlərini dəyişir: gələcək planlama ikinci plana keçir, əsas fokus isə indiki anı idarə etmək və təhlükədən yayınmaq olur. Bu, beynin təbii müdafiə mexanizmidir.

Xüsusilə uşaqlıq dövrü burada həlledici rol oynayır. Əgər insan erkən yaşlarda qeyri-sabit ailə mühiti, emosional təzyiq, maddi çətinliklər və ya travmatik hadisələrlə qarşılaşıbsa, onun sinir sistemi “davamlı hazırlıq vəziyyəti”nə öyrəşə bilər. Belə hallarda beyin gələcəyi planlamaqdan çox, potensial təhlükələri öncədən hiss etməyə yönəlir.

Psixologiyada bu hal bəzən “xroniki qeyri-müəyyənlik adaptasiyası” kimi izah edilir. İnsan uzun müddət nə olacağını bilmədikdə, beyin enerjisini uzaq hədəflərə deyil, dərhal həll ediləcək problemlərə sərf etməyə başlayır. Nəticədə gələcək haqqında düşünmək ya çətinləşir, ya da emosional olaraq mənasız görünür.

Nevroloji baxımdan da bu proses maraqlıdır. Stress hormonlarının uzunmüddətli yüksəlməsi beynin prefrontal korteks adlanan planlama və qərarvermə bölgəsinin fəaliyyətini zəiflədə bilər. Eyni zamanda amigdala – yəni emosional və təhlükə reaksiyalarını idarə edən mərkəz – daha aktiv olur. Bu balans pozulduqda insan daha çox “indiki anı idarə etməyə” yönəlir.

Mütəxəssislər qeyd edir ki, belə insanlar çox vaxt məqsədsiz deyil, sadəcə prioritetləri dəyişmiş olur. Onların içində arzular, istəklər və potensial qalır, lakin beyin uzun müddət “təhlükəsizlik axtarışı” rejimində işlədiyi üçün bu arzular plan formasına çevrilmir.

Əslində bu vəziyyət dəyişdirilə bilən bir haldır. İnsan həyatında sabitlik artdıqca, emosional təhlükəsizlik formalaşdıqca və stress azal­dıqca beyin tədricən yenidən gələcək planlamağa qayıdır. Bu proses zaman və təhlükəsizlik hissi tələb edir.

Həmçinin oxuyun

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Şahin Qurbanov yaxşı kabab bişirir... Xəstəxana direktoru ifşa olundu

Deputat Zaur Şükürov: "Azərbaycan cənub marşrutlarındakı riskləri balanslaşdıran əsas qovşaqdır"   

Ali Məhkəmə Rauf Aslanovun “bazar”ını bağladı  

Psixoloqların fikrincə, “planım yoxdur” hissi çox vaxt bacarıqsızlıq deyil, keçmiş təcrübələrin beyində yaratdığı adaptasiyanın nəticəsidir. Yəni insanın içində istiqamət yaratmaq qabiliyyəti var, sadəcə həmin mexanizm təhlükəsizlik hissi yenidən formalaşana qədər tam aktiv olmaya bilər.

Nəticə olaraq, gələcək planların olmaması bir zəiflik deyil. Bu, çox zaman beynin keçmiş təcrübələrə uyğunlaşmasının təbii nəticəsidir və düzgün şəraitdə yenidən dəyişə bilən bir vəziyyətdir.

Yusif