İnsanlarda əcdadlardan qalan genlər necə üzə çıxır?
Maraqlı 20 İyul 2026, 10:07
633
Atavizm biologiyada çox maraqlı və nadir rast gəlinən hadisələrdən biridir. Bu termin müasir insanda və ya digər canlılarda uzaq əcdadlarına məxsus olan, lakin təkamül prosesində demək olar ki, yox olmuş xüsusiyyətlərin yenidən üzə çıxmasını ifadə edir. Başqa sözlə desək, atavizm insanın və ya heyvanın genomunda uzun illər passiv qalan genlərin müəyyən səbəblərdən yenidən aktivləşməsi nəticəsində meydana gələn əlamətlərdir.
Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin fikrincə, təkamül prosesi zamanı bir çox xüsusiyyətlər öz funksiyasını itirdiyi üçün aktiv fəaliyyət göstərmir. Lakin həmin genlər tamamilə yox olmur, sadəcə passiv vəziyyətdə qalır. Nadir hallarda baş verən genetik dəyişikliklər və mutasiyalar nəticəsində bu genlər yenidən aktivləşə bilir və nəticədə əcdadlara xas olan bəzi xüsusiyyətlər müasir insanlarda da müşahidə olunur.Atavizmin ən maraqlı nümunələrindən biri bəzi insanların bütün bədəninin həddindən artıq tüklü olmasıdır. Bu vəziyyət tibbdə hipertrixoz adlanır və bəzən "canavar adam sindromu" kimi də tanınır. Alimlər hesab edirlər ki, bu xüsusiyyət uzaq primat əcdadlarımızdan qalan genlərin yenidən aktivləşməsi ilə əlaqədardır.Digər maraqlı atavizm nümunəsi əlavə məmə uclarının olmasıdır. Bəzi insanlar normal iki məmə ucu əvəzinə üç və ya daha çox məmə ucu ilə doğula bilirlər. Bu xüsusiyyət də məməlilərin təkamül tarixində mövcud olmuş əlamətlərin qalığı hesab edilir.Nadir rast gəlinən hallardan biri isə quyruğa bənzər çıxıntı ilə doğulan körpələrdir. Bu vəziyyət olduqca az müşahidə olunsa da, tibbi ədəbiyyatda təsvir edilmiş real faktlardandır. İnsan embrionu inkişafının erkən mərhələsində qısa quyruğa bənzər struktura malik olur. Normal inkişaf zamanı bu hissə sorularaq yox olur. Lakin bəzi hallarda həmin proses tam baş vermədiyi üçün körpə quyruğa oxşayan çıxıntı ilə doğula bilər.
Atavizmin digər nümunələrindən biri də qulaq seyvanını hərəkət etdirə bilən insanlardır. İnsanların böyük əksəriyyəti qulaqlarını hərəkət etdirə bilmir. Ancaq bəzi insanlarda bu əzələlər aktiv qaldığı üçün onlar qulaq seyvanını istədikləri istiqamətə hərəkət etdirə bilirlər. Bu xüsusiyyət də əcdadlarımızın ətraf mühitdəki səsləri daha yaxşı müəyyən etmək üçün istifadə etdikləri mexanizmlərdən biri hesab olunur.Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, atavizm heç də xəstəlik demək deyil. Bu, əksər hallarda sadəcə genetik xüsusiyyət kimi qiymətləndirilir. Bəzi hallarda tibbi müdaxilə tələb olunsa da, insanların əksəriyyətində bu əlamətlər sağlamlığa ciddi təhlükə yaratmır.Genetika sahəsində aparılan müasir araşdırmalar göstərir ki, insan genomunda milyon illər əvvəl yaşamış əcdadlarımızdan qalan çoxlu sayda gen mövcuddur. Onların böyük hissəsi passiv vəziyyətdə olsa da, müəyyən mutasiyalar nəticəsində yenidən aktivləşə və atavizm kimi tanınan maraqlı xüsusiyyətlərin ortaya çıxmasına səbəb ola bilər.
Alimlərin fikrincə, atavizmlərin öyrənilməsi təkcə insanın genetik quruluşunu deyil, həm də təkamül tarixini daha dərindən anlamağa imkan verir. Bu səbəbdən atavizm biologiya və genetika elminin ən maraqlı tədqiqat mövzularından biri hesab olunur.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Saç tez-tez kəsiləndə daha sürətli uzanır? – Elmi cavab
Saçların tez-tez kəsilməsinin onların daha sürətli uzanmasına səbəb olduğu fikri uzun illərdir insanlar arasında dolaşan ən məşhur inanclardan biridir. Bir çox valideyn övladlarının saçını tez uzansın deyə tez-tez kəsdirir, böyüklər isə saçlarını müəyyən aralıqlarla qısaltmağın uzanma sürətini artırdığına inanırlar. Lakin müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, bu fikir həqiqəti əks etdirmir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, saçın uzanması saçın görünən hissəsindən deyil, dərinin altında yerləşən saç follikullarından – yəni saç köklərindən asılıdır. Saç kəsildikdə yalnız ölü keratin lifləri qısalır. Bu proses saç kökünə, onun fəaliyyətinə və böyümə sürətinə heç bir təsir göstərmir.Saçın nə qədər sürətlə uzanması əsasən genetik xüsusiyyətlərdən, hormon...
20 İyul 2026, 11:12
Körpələrdə ayaqla qavrama refleksi nəyi göstərir?
Yeni doğulan körpələrdə müşahidə olunan bəzi reflekslər təkcə onların sağlam inkişafının göstəricisi deyil, həm də insanın təkamül tarixindən izlər daşıyır. Bu reflekslərdən biri də plantar grasp, yəni ayaqla qavrama refleksi adlanır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, körpənin ayaq dabanına və ya ayaq barmaqlarının alt hissəsinə yüngül toxunduqda o, barmaqlarını içəri doğru bükərək sanki nəyisə tutmağa çalışır. Bu hərəkət tamamilə qeyri-iradidir və doğuşdan mövcud olan reflekslərdən biri hesab edilir.Alimlər bu refleksi insanın təkamül keçmişi ilə əlaqələndirirlər. Onların fikrincə, milyonlarla il əvvəl yaşamış primat əcdadlarımız üçün belə refleks həyati əhəmiyyət daşıyırdı. O dövrdə balalar analarının bədənindəki tüklərdən möhkəm yapışaraq hərəkət edir,...
17 İyul 2026, 10:57
Kəpənəklər doğrudanmı cəmi bir gün yaşayır? – İllərdir yayılan yanlış təsəvvürün həqiqəti
"Cəmi bir gün ömrü var" ifadəsi kəpənəklərlə bağlı ən məşhur fikirlərdən biridir. Hətta gündəlik danışıqda belə qısaömürlü hadisələri təsvir etmək üçün tez-tez "kəpənək ömrü" ifadəsi işlədilir. Lakin bioloqlar bildirirlər ki, bu fikir elmi baxımdan doğru deyil. Əslində, demək olar ki, bir gün yaşayan kəpənək növü yoxdur.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, kəpənəklərin ömrü növündən, yaşadığı mühitdən və həyat dövründən asılı olaraq ciddi şəkildə dəyişir. Orta hesabla əksər kəpənəklər yetkin mərhələdə 2–4 həftə yaşayırlar. Bu müddət ərzində onlar qidalanır, cütləşir və yeni nəslin davam etməsi üçün yumurta qoyurlar.Lakin bütün kəpənəklər eyni ömür uzunluğuna malik deyil. Məsələn, dünyanın ən məşhur köç...
17 İyul 2026, 09:51
Niyə qohum heyvanların cütləşməsi təhlükəlidir?
Təbiətdə də insanlar kimi heyvanlarda qohum fərdlər arasında cütləşmə baş verdikdə sağlam nəsil əldə etmək çətinləşir. Biologiyada bu hadisə inbridinq (inbreeding) adlanır və genetik müxtəlifliyin azalmasına səbəb olan ən mühüm amillərdən biri hesab olunur. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qohum heyvanların cütləşməsi nəticəsində müxtəlif irsi xəstəliklər, inkişaf qüsurları və nəsilvermə problemləri meydana çıxa bilər.Citypost.az xəbər verir ki, alimlər bildirirlər ki, bunun əsas səbəbi bütün canlıların genomunda gizli şəkildə daşınan resessiv genlərlə bağlıdır. Hər bir heyvan müəyyən sayda zərərli mutasiyaları öz genlərində daşıya bilər. Lakin bu genlər adətən resessiv olduqları üçün tək olduqda xəstəlik yaratmırlar və heyvan tamamilə sağlam görünür.Problem həmin resessiv genlərin...
17 İyul 2026, 08:39
Ən zəhərli 10 bitki– Gözəlliklərinin arxasında ölüm gizlənir
Bitkilər adətən sağlamlıq, təbiət və həyat rəmzi kimi qəbul edilir. Lakin təbiətdə elə növlər var ki, onların təkcə toxunması, meyvəsini dadmaq və ya şirəsi ilə təmas belə insan həyatı üçün ölümcül nəticələr doğura bilər. Tarix boyu bu bitkilərdən ovçuluqda, müharibələrdə, sui-qəsdlərdə və hətta zəhərlənmələrdə istifadə olunub.Citypost.az xəbər verir ki, bəzi növlər isə bu gün də park və bağlarda bəzək məqsədilə yetişdirilsə də, təhlükəli xüsusiyyətlərini qorumaqda davam edirlər.1. Gözəl avratotu (Belladonna)Parlaq qara meyvələri son dərəcə cəlbedici görünür və şirin dada malikdir. Məhz buna görə xüsusilə uşaqlar üçün böyük təhlükə yaradır. Bitkinin tərkibində atropin və skopolamin kimi güclü alkaloidlər var. Cəmi bir...
16 İyul 2026, 11:33
Mikrodalğalı soba yeməyi necə bu qədər sürətlə qızdırır?
Mikrodalğalı sobanın cəmi bir neçə dəqiqə ərzində soyuq yeməyi isti hala gətirməsi bir çox insan üçün sanki sehr kimi görünür. Bəziləri hətta düşünür ki, mikrodalğalar yeməyi "içəridən bişirir" və ya onun tərkibini tamamilə dəyişdirir. Əslində isə burada heç bir sehr yoxdur. Bütün proses fizika qanunlarına əsaslanır və olduqca maraqlı mexanizmlə baş verir.Citypost.az xəbər verir ki, mikrodalğalı sobalar xüsusi tezlikli elektromaqnit dalğaları yaradır. Bu dalğaların tezliyi təxminən 2,45 giqahers olur və məhz bu tezlik su molekullarına təsir etmək üçün ən uyğun diapazonlardan biridir.Yeməklərin böyük əksəriyyətinin tərkibində müəyyən miqdarda su olur. Mikrodalğalar sobanın daxilində yayıldıqda həmin su molekulları elektrik sahəsinin təsiri altında...
16 İyul 2026, 09:23
