Kəpənəklər doğrudanmı cəmi bir gün yaşayır? – İllərdir yayılan yanlış təsəvvürün həqiqəti
Maraqlı 17 İyul 2026, 09:51
310
"Cəmi bir gün ömrü var" ifadəsi kəpənəklərlə bağlı ən məşhur fikirlərdən biridir. Hətta gündəlik danışıqda belə qısaömürlü hadisələri təsvir etmək üçün tez-tez "kəpənək ömrü" ifadəsi işlədilir. Lakin bioloqlar bildirirlər ki, bu fikir elmi baxımdan doğru deyil. Əslində, demək olar ki, bir gün yaşayan kəpənək növü yoxdur.
Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, kəpənəklərin ömrü növündən, yaşadığı mühitdən və həyat dövründən asılı olaraq ciddi şəkildə dəyişir. Orta hesabla əksər kəpənəklər yetkin mərhələdə 2–4 həftə yaşayırlar. Bu müddət ərzində onlar qidalanır, cütləşir və yeni nəslin davam etməsi üçün yumurta qoyurlar.
Lakin bütün kəpənəklər eyni ömür uzunluğuna malik deyil. Məsələn, dünyanın ən məşhur köç edən növlərindən biri olan monarx (Monarch) kəpənəyi əlverişli şəraitdə 8–9 aya qədər yaşaya bilir. Bu uzun ömür ona minlərlə kilometrlik möhtəşəm miqrasiya səfərlərini həyata keçirməyə imkan verir.
Digər maraqlı nümunə isə Brimstone, yəni limon kəpənəyidir. Bu növ qışı xüsusi vəziyyətdə keçirə bildiyi üçün 10–12 aya qədər yaşaya bilir və Avropada ən uzunömürlü kəpənəklərdən biri hesab olunur.
Alimlər qeyd edirlər ki, insanların çoxu yalnız qanadlı, yetkin kəpənəyi onun həyatı kimi qəbul edir. Halbuki kəpənəyin həyat dövrü bundan xeyli əvvəl başlayır. O, əvvəl yumurta şəklində yaranır, sonra tırtıla çevrilir, daha sonra pup (barama) mərhələsini keçir və yalnız bundan sonra qanadlı kəpənək kimi həyata başlayır. Bütün bu inkişaf mərhələlərini birlikdə nəzərə aldıqda kəpənəyin ümumi ömrü bir neçə ay, bəzi növlərdə isə təxminən bir ilə qədər uzana bilər.
Bəs onda "kəpənək cəmi bir gün yaşayır" fikri haradan yaranıb?
Həmçinin oxuyun
Bioloqlar bunun səbəbini başqa həşəratlarla qarışdırılmasında görürlər. Təbiətdə birgünlük həşəratlar (mayflies) adlanan xüsusi bir dəstə mövcuddur. Bu həşəratlar görünüşcə müəyyən qədər kəpənəkləri xatırlatsa da, tamamilə fərqli canlılardır. Onların yetkin mərhələsi həqiqətən də cəmi bir neçə saat və ya bir gün davam edə bilir. İnsanlar zamanla bu həşəratları kəpənəklərlə səhv salaraq yanlış məlumatın yayılmasına səbəb olublar.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, kəpənəklər təkcə gözəllik rəmzi deyil, həm də təbiətin mühüm hissəsidir. Onlar bir çox bitkilərin tozlanmasında iştirak edir, ekosistemin tarazlığının qorunmasına töhfə verir və ətraf mühitin vəziyyətini göstərən bioindikator növlərdən hesab olunurlar.Beləliklə, "kəpənəklər cəmi bir gün yaşayır" fikri elmi həqiqəti əks etdirmir. Əksər növlər həftələrlə, bəziləri isə aylarla yaşayır. Hətta onların bütün həyat dövrü nəzərə alındıqda bu müddət düşündüyümüzdən qat-qat uzun olur.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Niyə qohum heyvanların cütləşməsi təhlükəlidir?
Təbiətdə də insanlar kimi heyvanlarda qohum fərdlər arasında cütləşmə baş verdikdə sağlam nəsil əldə etmək çətinləşir. Biologiyada bu hadisə inbridinq (inbreeding) adlanır və genetik müxtəlifliyin azalmasına səbəb olan ən mühüm amillərdən biri hesab olunur. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qohum heyvanların cütləşməsi nəticəsində müxtəlif irsi xəstəliklər, inkişaf qüsurları və nəsilvermə problemləri meydana çıxa bilər.Citypost.az xəbər verir ki, alimlər bildirirlər ki, bunun əsas səbəbi bütün canlıların genomunda gizli şəkildə daşınan resessiv genlərlə bağlıdır. Hər bir heyvan müəyyən sayda zərərli mutasiyaları öz genlərində daşıya bilər. Lakin bu genlər adətən resessiv olduqları üçün tək olduqda xəstəlik yaratmırlar və heyvan tamamilə sağlam görünür.Problem həmin resessiv genlərin...
17 İyul 2026, 08:39
Ən zəhərli 10 bitki– Gözəlliklərinin arxasında ölüm gizlənir
Bitkilər adətən sağlamlıq, təbiət və həyat rəmzi kimi qəbul edilir. Lakin təbiətdə elə növlər var ki, onların təkcə toxunması, meyvəsini dadmaq və ya şirəsi ilə təmas belə insan həyatı üçün ölümcül nəticələr doğura bilər. Tarix boyu bu bitkilərdən ovçuluqda, müharibələrdə, sui-qəsdlərdə və hətta zəhərlənmələrdə istifadə olunub.Citypost.az xəbər verir ki, bəzi növlər isə bu gün də park və bağlarda bəzək məqsədilə yetişdirilsə də, təhlükəli xüsusiyyətlərini qorumaqda davam edirlər.1. Gözəl avratotu (Belladonna)Parlaq qara meyvələri son dərəcə cəlbedici görünür və şirin dada malikdir. Məhz buna görə xüsusilə uşaqlar üçün böyük təhlükə yaradır. Bitkinin tərkibində atropin və skopolamin kimi güclü alkaloidlər var. Cəmi bir...
16 İyul 2026, 11:33
Mikrodalğalı soba yeməyi necə bu qədər sürətlə qızdırır?
Mikrodalğalı sobanın cəmi bir neçə dəqiqə ərzində soyuq yeməyi isti hala gətirməsi bir çox insan üçün sanki sehr kimi görünür. Bəziləri hətta düşünür ki, mikrodalğalar yeməyi "içəridən bişirir" və ya onun tərkibini tamamilə dəyişdirir. Əslində isə burada heç bir sehr yoxdur. Bütün proses fizika qanunlarına əsaslanır və olduqca maraqlı mexanizmlə baş verir.Citypost.az xəbər verir ki, mikrodalğalı sobalar xüsusi tezlikli elektromaqnit dalğaları yaradır. Bu dalğaların tezliyi təxminən 2,45 giqahers olur və məhz bu tezlik su molekullarına təsir etmək üçün ən uyğun diapazonlardan biridir.Yeməklərin böyük əksəriyyətinin tərkibində müəyyən miqdarda su olur. Mikrodalğalar sobanın daxilində yayıldıqda həmin su molekulları elektrik sahəsinin təsiri altında...
16 İyul 2026, 09:23
Əşyaları həddindən artıq sürətlə fırlatmaq niyə partlayışa səbəb olur?
Gündəlik həyatda mühərriklərdən avtomobil təkərlərinə, sənaye avadanlıqlarından müxtəlif mexanizmlərə qədər saysız-hesabsız fırlanan hissələrdən istifadə olunur. Bəs heç düşünmüsünüzmü, bir əşyanı həddindən artıq sürətlə fırlatdıqda niyə birdən-birə çatlayır və ya parçalanır?Bir çox insan hesab edir ki, fırlanma sürəti artdıqca əşya sadəcə daha sürətli hərəkət edəcək. Halbuki hər materialın dözə biləcəyi fiziki bir hədd var. Bu hədd keçildikdə ən möhkəm görünən hissələr belə dağılmağa başlayır.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin izahına görə, bunun əsas səbəbi mərkəzdənqaçma qüvvəsidir. Fırlanan cismin kənar hissələri mərkəzə nisbətən daha böyük sürətlə hərəkət edir. Sürət artdıqca həmin hissələrə təsir edən dartılma qüvvəsi də dəfələrlə artır.Nəticədə material daxilində çox böyük...
15 İyul 2026, 10:39
Qədim dövrdə insanlar niyə qızıl yox, duzu seçirdi?
Bu gün bizə adi görünən duz tarix boyu dünyanın ən qiymətli sərvətlərindən biri hesab olunub. Hətta elə dövrlər olub ki, insanlar qarşısında seçim qoyulsaydı, qızıl əvəzinə duzu seçərdilər. Bunun səbəbi isə duzun o dövrün həyatında oynadığı əvəzolunmaz rol idi.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, qədim dövrlərdə soyuducu və digər müasir saxlama vasitələri olmadığı üçün insanlar ət, balıq və digər qida məhsullarını uzun müddət qorumaq məqsədilə duzdan istifadə edirdilər. Duz qidaların xarab olmasını ləngidir, bakteriyaların çoxalmasını azaldır və ərzağın aylarla, hətta bəzən illərlə saxlanılmasına imkan verirdi. Buna görə də duz təkcə mətbəx məhsulu deyil, insanların yaşaması üçün strateji əhəmiyyət daşıyan resurs...
15 İyul 2026, 09:24
Başını özü qoparıb yeni bədən yetişdirən canlı – təbiətin inanılmaz möcüzəsi
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların həyatda qalmaq üsulları ilk baxışda inanılmaz görünür. Onlardan biri də Elysia cinsinə aid dəniz ilbizidir. Alimləri belə heyrətləndirən bu kiçik canlı ağır parazit infeksiyasına yoluxduqda öz başını bədənindən ayırır və bir neçə həftə ərzində tamamilə yeni bədən formalaşdırır.Citypost.az xəbər verir ki, Elysia əsasən Sakit okeanın dayaz sahil sularında, dəniz otları və yosunlarla örtülmüş qayaların arasında yaşayır. Adətən 1–10 metr dərinlikdə rast gəlinən bu ilbizin uzunluğu təxminən 5 santimetr olur. Yarpağı xatırladan yastı bədəni və yaşıl rəngi sayəsində yaşadığı mühitdə demək olar ki, görünməz olur. Onun yaşıl rəngi isə qidalandığı yosunlardan əldə etdiyi xloroplastlarla bağlıdır.Bu...
14 İyul 2026, 10:50
