Niyə qohum heyvanların cütləşməsi təhlükəlidir? 

Təbiətdə də insanlar kimi heyvanlarda qohum fərdlər arasında cütləşmə baş verdikdə sağlam nəsil əldə etmək çətinləşir. Biologiyada bu hadisə inbridinq (inbreeding) adlanır və genetik müxtəlifliyin azalmasına səbəb olan ən mühüm amillərdən biri hesab olunur. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qohum heyvanların cütləşməsi nəticəsində müxtəlif irsi xəstəliklər, inkişaf qüsurları və nəsilvermə problemləri meydana çıxa bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, alimlər bildirirlər ki, bunun əsas səbəbi bütün canlıların genomunda gizli şəkildə daşınan resessiv genlərlə bağlıdır. Hər bir heyvan müəyyən sayda zərərli mutasiyaları öz genlərində daşıya bilər. Lakin bu genlər adətən resessiv olduqları üçün tək olduqda xəstəlik yaratmırlar və heyvan tamamilə sağlam görünür.

Problem həmin resessiv genlərin eyni fərddə iki nüsxə şəklində bir araya gəlməsi zamanı yaranır. Qohum fərdlərin genetik quruluşu bir-birinə çox bənzədiyi üçün eyni zərərli genlərin qarşılaşma ehtimalı xeyli artır. Nəticədə həmin genlər aktivləşərək müxtəlif irsi xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur.Belə hallarda doğulan balalarda zəif immun sistemi, inkişaf geriliyi, görmə və eşitmə problemləri, skelet qüsurları, əzələ zəifliyi, reproduktiv problemlər və sonsuzluq kimi ciddi fəsadlar müşahidə oluna bilər. Bəzi hallarda isə balalar doğulduqdan qısa müddət sonra tələf olur və ya ümumiyyətlə sağlam şəkildə inkişaf edə bilmirlər.Təbiət bu təhlükənin qarşısını almaq üçün milyonlarla il ərzində müxtəlif müdafiə mexanizmləri formalaşdırıb. Bir çox heyvan növlərində yaxın qohumların cütləşməsinin qarşısını alan instinktiv davranışlar mövcuddur.

Məsələn, aslan sürülərində erkək balalar müəyyən yaşa çatdıqdan sonra sürüdən uzaqlaşdırılır. Onlar yeni ərazilərə gedərək başqa sürülərdə yaşayan dişilərlə cütləşirlər. Bu davranışın əsas məqsədi bacıları və digər yaxın qohumları ilə cütləşmənin qarşısını almaq və genetik müxtəlifliyi qorumaqdır.Bir çox digər heyvan növlərində də fərdlər qoxu, davranış və digər bioloji siqnallar vasitəsilə yaxın qohumlarını tanıya bilir və instinktiv olaraq onlarla cütləşməkdən yayınırlar.Lakin populyasiyanın sayı kəskin azaldıqda bu təbii mexanizmlər artıq kifayət etmir. Bunun ən məşhur nümunələrindən biri çitalardır. Alimlər hesab edirlər ki, min illər əvvəl çitaların sayı çox ciddi şəkildə azalıb və sağ qalan fərdlər yalnız yaxın qohumlarla cütləşmək məcburiyyətində qalıblar.Bu səbəbdən bu gün yaşayan çitaların genetik müxtəlifliyi olduqca zəifdir. Onlar xarici görünüşcə də bir-birinə çox bənzəyirlər. Genetik oxşarlığın yüksək olması isə xəstəliklərə qarşı müqavimətin azalmasına gətirib çıxarır. Hər hansı yeni virus və ya infeksiya yayıldıqda bütün populyasiya eyni dərəcədə həssas olur və bu, növün tamamilə məhv olmasına qədər gedib çıxa bilər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, genetik müxtəliflik istənilən canlı növünün uzunmüddətli yaşaması üçün ən vacib şərtlərdən biridir. Məhz buna görə vəhşi təbiətdə bir çox heyvan növü yaxın qohumlarla cütləşmədən instinktiv şəkildə qaçmağa çalışır. İnsan cəmiyyətində isə qohum nikahlarının məhdudlaşdırılması həm etik, həm hüquqi, həm də tibbi baxımdan gələcək nəsillərin sağlamlığının qorunmasına xidmət edir.

Həmçinin oxuyun

Şahin Qurbanovdan xəbər var...  

Hakim Mirlətif Seyidovdan şikayət var... 

“Çox gözəl oyunçudur, başqa qüvvələrə güvənir ” — Ayaz Salayevlə Kinematoqrafçılar İttifaqı ətrafında MÜSAHİBƏ   

Buqələmun  - Şahin Qurbanovu da Vilyam Hacıyevin taleyi gözləyir?

Alimlərin fikrincə, sağlam və davamlı populyasiyanın əsas şərti genetik müxtəlifliyin qorunmasıdır. Bu müxtəliflik nə qədər yüksək olarsa, növün xəstəliklərə davamlılığı, ətraf mühit dəyişikliklərinə uyğunlaşma qabiliyyəti və gələcək nəsillərin sağlam doğulma ehtimalı da bir o qədər yüksək olur.

Əli