Qatar təkərlərinin dahiyanə quruluşu - MARAQLI FAKT
Maraqlı 31 İyul 2026, 09:30
422
İlk baxışda qatarın təkərlərinə baxanda onların tamamilə silindrik və hamar formada hazırlandığını düşünmək olar. Əslində isə bu, göz yanılmasıdır. Qatar təkərlərinin səthi tam düz deyil, çox cüzi şəkildə konus formasındadır. Məhz bu kiçik görünən fərq dəmir yolu mühəndisliyinin ən dahiyanə həllərindən biri hesab olunur və iki əsrdən artıqdır ki, demək olar dəyişmədən istifadə edilir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, bu quruluşun əsas məqsədi qatarın relslər üzərində öz-özünə tarazlığını qorumasını təmin etməkdir. Qatar hərəkət zamanı hər hansı səbəbdən relsin sağ və ya sol tərəfinə bir qədər meyl etdikdə, konusvari təkərlərin relslə təmas nöqtəsi dəyişir. Bir tərəfdə təkərin effektiv diametri böyüyür, digər tərəfdə isə kiçilir. Nəticədə diametri böyük olan təkər eyni fırlanma sürətində daha uzun məsafə qət edir, kiçik diametrli təkər isə nisbətən az yol gedir. Bu fərq qatarı heç bir elektron idarəetmə sistemi olmadan yenidən relsin mərkəzinə qaytarır. Yəni burada nə sensor, nə kompüter, nə də süni intellekt iştirak edir. Sadəcə fizika qanunları və dəqiq hesablanmış həndəsi forma öz işini görür.Bu sistem xüsusilə döngələrdə daha da maraqlı şəkildə işləyir. Avtomobillərdə döngəyə daxil olarkən xarici təkər daxili təkərdən daha uzun yol getdiyi üçün diferensial mexanizmdən istifadə edilir. Qatarlarda isə sağ və sol təkərlər eyni ox üzərində sabit şəkildə bir-birinə bərkidilib və həmişə eyni sürətlə fırlanır. İlk baxışda bunun döngədə problem yaradacağı düşünülə bilər. Lakin konusvari quruluş bu problemi də aradan qaldırır. Qatar döngəyə daxil olarkən xarici təkər konusun daha geniş hissəsi ilə relsə toxunur, daxili təkər isə daha dar hissəsi üzərində hərəkət edir. Beləliklə, hər iki təkər eyni sürətlə fırlansa da, xarici təkər daha böyük diametr hesabına daha uzun məsafə qət edir. Bunun nəticəsində qatar diferensial mexanizmi olmadan döngələri son dərəcə rahat və təhlükəsiz keçir.Ən maraqlı məqamlardan biri isə odur ki, bu mühəndislik həlli təxminən 200 il əvvəl hazırlanıb və bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Müasir dövrdə texnologiyalar sürətlə inkişaf etsə, süni intellekt və elektron idarəetmə sistemləri həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilsə də, saatda 300–400 kilometr sürətlə hərəkət edən yüksək sürətli qatarların təhlükəsizliyinin əsasını hələ də həmin sadə həndəsi prinsip təşkil edir.
Əslində bu, mühəndisliyin ən gözəl nümunələrindən biridir. Bəzən milyonlarla sərnişinin təhlükəsizliyini təmin edən ən böyük texnologiya mürəkkəb proqram təminatı və ya bahalı elektron sistemlər deyil, cəmi bir neçə millimetrlik düzgün hesablanmış konusvari təkər forması olur. Məhz buna görə də qatar təkərlərinin bu sadə görünən quruluşu mühəndislik tarixinin ən uğurlu və uzunömürlü ixtiralarından biri hesab edilir.
Həmçinin oxuyun
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Yeni təkərlərdəki "tüklər" nə üçündür?
Yeni avtomobil təkəri alan demək olar ki, hər kəs onun üzərində olan nazik rezin "tükləri" görüb. Bir çox insan bu çıxıntıların yol tutuşunu artırdığını, suyu kənarlaşdırdığını və ya xüsusi texnologiyanın bir hissəsi olduğunu düşünür. Əslində isə bu rezin tellərin heç bir funksional rolu yoxdur. Onlar sadəcə təkərin istehsalı zamanı yaranan texnoloji prosesin izləridir.Citypost.az-ın məlumatına görə, avtomobil təkərləri xüsusi rezin qarışığından hazırlanır. İstehsal zamanı bu qarışıq metal qəliblərə yerləşdirilir və yüksək temperaturla təzyiq altında vulkanizasiya adlanan prosesdən keçirilir. Vulkanizasiya rezinə elastiklik, möhkəmlik və uzunömürlülük qazandıran ən vacib mərhələlərdən biridir.Lakin bu proses zamanı bir problem yaranır. Qəlibin daxilində hava qalarsa, rezinin içində...
31 İyul 2026, 10:30
Avtomobil şüşəsindəki qara nöqtələrin sirri
Hər gün avtomobilinizə minib yola çıxırsınız. Ancaq ön şüşənin kənarındakı və arxa güzgünün ətrafındakı xırda qara nöqtələrin əslində nə üçün istifadə edildiyini çox az adam bilir. Bir çoxumuz onları sadəcə dizayn elementi hesab edirik. Halbuki bu kiçik detallar avtomobil təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan mühəndislik həllidir və bəzi hallarda həyat qurtara bilir.Citypost.az-ın məlumatına görə, bu qara haşiyə və nöqtələr "frit" adlanır. Onlar şüşənin üzərinə xüsusi keramika boya ilə vurulur və yüksək temperaturda bişirilərək şüşənin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Buna görə də onları nə yumaqla, nə də iti alətlə cızmaqla çıxarmaq mümkün deyil. Onların əsas vəzifəsi isə estetik görünüş yaratmaqdan daha böyükdür.Ən vacib...
31 İyul 2026, 08:30
Niyə damarlarımız mavi görünür?
Bir çox insan güzgüyə baxanda biləklərində və ya qollarında görünən damarların mavi rəngdə olduğunu düşünür. Halbuki bu, gözümüzün gördüyü optik bir illüziyadır. Əslində damarlarımız mavi deyil və onların içində axan qan da heç vaxt mavi olmur.İnsan qanı hər zaman qırmızı rəngdədir. Qanın rəngi onun tərkibində olan hemoqlobin adlı zülaldan asılıdır. Hemoqlobin oksigenlə zəngin olduqda qan parlaq, açıq qırmızı görünür. Oksigen miqdarı azaldıqda isə qan tünd qırmızı rəng alır. Lakin heç bir halda qan mavi rəngə çevrilmir.Bəs onda niyə dərimizin altındakı damarlar mavi görünür?Citypost.az-ın məlumatına görə, bunun səbəbi işığın dəri ilə qarşılıqlı təsiridir. Günəşdən və ya ətraf mühitdən gələn ağ işıq...
30 İyul 2026, 10:35
Ağcaqanadın iynəsi necə sınmır? Alimləri heyrətləndirən FAKT
Ağcaqanadın sancmasını çoxumuz hiss etmişik. Maraqlıdır ki, onun iynəsi insan saçından dəfələrlə nazik olmasına baxmayaraq, dərini asanlıqla deşir, nə əyilir, nə də qırılır. Bəs bu necə mümkün olur?İlk baxışda elə görünür ki, ağcaqanadın yalnız bir nazik iynəsi var. Əslində isə bu, tam doğru deyil. Ağcaqanadın "xortumu" bir neçə son dərəcə incə hissədən ibarət mürəkkəb bir quruluşdur. Bu hissələr birlikdə işləyərək dərini zədələmədən və qırılmadan deşməyə imkan yaradır.Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, ağcaqanadın xortumunun içərisində bir-birini tamamlayan bir neçə mikroskopik element yerləşir. Bu hissələr eyni anda deyil, növbə ilə irəliləyir. Bir hissə dərini tutarkən, digər hissə irəli hərəkət edir....
30 İyul 2026, 09:33
Bal arısı niyə yalnız bir dəfə sancır?
Bal arıları adətən insanlara səbəbsiz yerə hücum etmirlər. Onlar aqressiv həşəratlar hesab olunmur və əsas məqsədləri çiçəklərdən nektar toplayaraq koloniyanı yaşatmaqdır. Lakin özlərini, pətəklərini və ya ana arını təhlükə altında hiss etdikdə müdafiə instinkti işə düşür və sancaraq özlərini qorumağa çalışırlar.Bəs maraqlıdır, niyə bal arısı yalnız bir dəfə sancır və bundan sonra həyatını itirir?Citypost.az-ın məlumatına görə, bu sualın cavabı bal arısının iynəsinin xüsusi quruluşunda gizlənir. Bal arısının iynəsi hamar deyil. Onun üzərində çox xırda, geriyə doğru yönəlmiş qarmaqvari çıxıntılar yerləşir. Bu çıxıntılar insan və digər məməlilərin elastik dərisinə daxil olduqdan sonra iynənin möhkəm ilişməsinə səbəb olur.Arı sancdıqdan sonra uçmağa çalışarkən...
30 İyul 2026, 08:30
Dünyanın ən çox dişə sahib olan heyvanları - MARAQLI FAKT
Diş dedikdə çoxumuzun ağlına ilk olaraq köpək balığı, timsah və ya piranha gəlir. Doğrudan da bu canlıların iti və güclü dişlərionları mükəmməl ovçuya çevirir. Lakin maraqlıdır ki, ən çox dişə sahib heyvan nə timsahdır, nə də köpək balığı. Bu siyahının zirvəsində adını eşidəndə təəccüblənəcəyiniz tamamilə fərqli bir canlı dayanır.Citypost.az xəbər verir ki, Piranha kiçik ölçüsünə baxmayaraq, son dərəcə güclü çənəyə malikdir. Onun təxminən 20 iti və ülgüc kimi kəsici dişi var. Bu dişlər bir-birinə elə dəqiq uyğunlaşır ki, piranha ovunun ətini saniyələr ərzində qopara bilir. Dişlər köhnəldikcə eyni vaxtda yenilənir və yerinə yeniləri çıxır.Məngənə pitonu kimi iri ilanların dişləri isə...
29 İyul 2026, 11:56
